V SA/Wa 1811/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia części należności oddala skargę. Przedmiotem skargi A. F. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] września 2018 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Prezes ARiMR", "Agencja" lub "organ I instancji") z [...] czerwca 2018 r. nr [...], o odmowie umorzenia części należności w wysokości [...] zł przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lutego 2010 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu A. F. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł za rok 2004. W dniu [...] kwietnia 2010 r. Prezes ARiMR upomnieniem nr [...] wezwał Stronę do uregulowania należności ustalonej ww. decyzją. Następnie, w dniu [...] kwietnia 2013 r. wystawiono tytuł wykonawczy nr [...] w celu przymusowego ściągnięcia należności w trybie egzekucji administracyjnej. Pismem z dnia [...] września 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. przekazał Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w W. do łącznego prowadzenia egzekucji tytuł wykonawczy nr [...]. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. pismem z [...] października 2013 r. dokonał zajęcia świadczeń emerytalno-rentowych pobieranych z KRUS przez A. F.. Pismem z [...] kwietnia 2018 r. A. F. zwróciła się o umorzenie należności ustalonej decyzją z [...] lutego 2010 r. W związku z faktem, iż złożony wniosek nie zawierał wszystkich danych do rozpatrzenia sprawy, pismem z [...] maja 2018 r. Prezes ARiMR wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień. Przy piśmie z [...] maja 2018 r. A. F. złożyła dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] Prezes ARiMR odmówił umorzenia części należności ustalonych decyzją nr [...] z [...] lutego 2010 r. w łącznej wysokości [...] zł (należność główna [...] zł; odsetki [...] zł). Po rozpoznaniu odwołania, Minister decyzją z [...] września 2018 r. nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1687), dalej: "rozporządzenie RM". Zgodnie z § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia RM, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umarza z urzędu należności o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, ze zm.). Zgodnie z decyzją z [...] lutego 2010 r. nr [...], kwota nienależnie pobranych przez A. F. płatności ONW za rok 2004 wyniosła [...] zł, kwota ta przekracza wartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote wg kursu ustalonego zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jak wskazał organ z art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego (WE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Należy zatem zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 29 stycznia 2010 r., który wyniósł [...] zł, tak więc kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła [...] zł. Dalej organ II instancji podał, iż Prezes ARiMR może z urzędu umarzać w całości lub w części należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi co najmniej jedna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-6 rozporządzenia RM. Po wymienieniu tych przesłanek Minister stwierdził, iż stan faktyczny ustalony w sprawie dopuszcza ocenę zasadności żądania strony jedynie w świetle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 4-6 ww. rozporządzenia, tj. w przypadku gdy: pkt 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; pkt 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; pkt 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Analizując sprawę pod względem powyższych wymogów Minister stwierdził, iż zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1526), koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą [...] zł, podczas gdy zadłużenie Strony na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosi [...] zł, która to kwota w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia. W ocenie organu odwoławczego pomimo trudnej sytuacji materialnej Skarżącej w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM, gdyż Strona uzyskuje dochód w postaci renty z tytułu trwałej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie. Z oświadczenia Wnioskodawcy o stanie majątkowym wynika, iż nie posiada żadnych nieruchomości oraz ruchomości, nie prowadzi żadnej działalności rolniczej oraz poza rolniczej. W sprawie nie istnieje też, jak podał organ II instancji możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia RM, gdyż wobec Skarżącej jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne między innymi na poczet należności przysługujących ARiMR, których umorzenia się domaga. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W.. Powyższą decyzję Ministra A. F. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc zarzut przedawnienia decyzji z [...] lutego 2010 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Wskazała również na problemy związane z doręczaniem pism z KRUS, od komornika, z Agencji, z uwagi na fakt, że są one kierowane na nieaktualny już adres "[...]". W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z [...] czerwca 2019 r. Pełnomocnik Strony oświadczył, iż podtrzymuje twierdzenia zawarte w skardze, wnosi o jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji, a nadto zarzuca organowi naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. polegające na niezastosowaniu się do zasady prawdy obiektywnej oraz tzw. słusznego interesu obywateli poprzez niewłaściwą ocenę sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącej, która uzasadnia umorzenie należności dochodzonych od Skarżącej, 2) § 3 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 6 rozporządzenia RM poprzez ich niezastosowanie pomimo, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej jest nieskuteczne przez wzgląd na ilość obciążeń finansowych Skarżącej oraz jej niewielkie dochody z tytułu renty, a tym samym znikome środki finansowe kierowane do organu w związku z prowadzonym postępowaniem. Pełnomocnik Strony skarżącej zaznaczył, iż organ otrzymał informacje od komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne przeciwko Skarżącej, z których bezsprzecznie wynika, iż na przestrzeni kilku ostatnich lat udało się wyegzekwować od Skarżącej zaledwie około 25% zobowiązania. Postępowanie egzekucyjne jest zatem nieskuteczne, gdyż miesięczne zajęcie na poczet zobowiązania organu jest nawet zbyt małe, aby komornik mógł je przekazać (wynosi poniżej [...] zł). Organ w ocenie autora pisma posiadł wiedzę o tym, że Skarżąca ma zbieg kilku egzekucji komorniczych (na datę wydania decyzji - [...]) na kwotę ponad [...] zł. Organ ma również informację, że dochody Skarżącej ograniczają się do renty, którą otrzymuje, i która wynosi nieco ponad [...] zł miesięcznie. Z powyższej renty dokonywane są również inne zajęcia komornicze. Powyższe sprawia, że Skarżąca żyje najprawdopodobniej na skraju ubóstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejność należy wskazać, że zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2017 r. poz. 201 ze zm.), dalej: "O.p.", zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności należności. Decyzją z [...] lutego 2010 r. ustalono A. F. kwotę nienależnie pobranych płatności. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] października 2013 r. dokonano skutecznego zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego Zobowiązanej wypłacanego przez KRUS, o czym Skarżąca została poinformowana pismem z [...] października 2013 r. w związku z tym, zgodnie z art. 70 § 4 O. p. bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący przedawnienia zobowiązania należy uznać za bezzasadny. Zatem w czasie rozpatrywania wniosku Skarżącej o umorzenie części należności - należność ta nie była przedawniona. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm.), dalej: "u.f.p.", zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania Radzie Ministrów w drodze rozporządzenia. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 u.f.p. zostało wydane wskazane już powyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 4 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencji płatniczej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa może z urzędu umarzać w całości lub w części należności, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi co najmniej jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia RM prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, ze zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit. g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. W myśl § 6 rozporządzenia RM w przypadku gdy zachodzą przesłanki dla umorzenia należności, o których mowa w § 3-5, umorzenie obejmuje również umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od należności oraz poniesionych kosztów dochodzenia należności. W świetle powyższego, Skarżąca wniosła o umorzenie pozostałej części należności ustalonej decyzją z [...] lutego 2010 r. (w wyniku prowadzonej egzekucji uzyskano kwotę [...] zł, pozostało [...] zł). Z przedłożonych akt sprawy wynika, że Skarżąca nie posiada nieruchomości, ani ruchomości. Uzyskuje dochód w postaci renty rolniczej w wysokości [...] zł. Strona nie uzyskuje innych dochodów, nie prowadzi żadnej produkcji rolnej. Na utrzymaniu Skarżącej nie pozostają inne osoby. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna (z wymienionych enumeratywnie w § 3 i § 4 rozporządzenia) przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie wysokość należności głównej przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro. Zgodnie z decyzją z [...] lutego 2010 r. kwota nienależnie pobranych przez Skarżącą płatności ONW za rok 2004 wyniosła [...] zł (w wyniku prowadzonej egzekucji kwota ta wynosi [...] zł). Ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności, tj. na dzień [...] stycznia 2010 r., wyniósł [...] zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła [...] zł. W sposób oczywisty do Skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia RM. Nie znajdują zastosowania również przesłanki umorzenia należności określone w ust. 1 pkt 4-6 powyższego przepisu rozporządzenia RM dotyczące racjonalizacji kosztów na ich egzekucję. Odnosząc zatem przedstawione fakty pod kątem uznania, czy zaistniały w sprawie przesłanki z treści § 3 ust.1 pkt 4-6 rozporządzenia RM wyjaśnienia wymaga, że wysokość kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji (Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej: "u.p.a.", określa rozporządzenie Ministra Finansów z 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1526), koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą 11,60 zł, podczas gdy zadłużenie Strony na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosi 536,79 zł, która to kwota w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM. Odnosząc się z kolei do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia, tj. że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie w dalszym ciągu prowadzone są czynności egzekucyjne ze świadczenia emerytalno-rentowego pobieranego z KRUS przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. S. Ż. (na podstawie postanowienia sygn. akt: [...] z [...] sierpnia 2013 r. karta 6 akt adm.) i na rachunek Wierzyciela przekazywane są środki finansowe, które rozliczane są na poczet spłaty należności. Z pisma Komornika Sądowego z [...] czerwca 2017 r. (karta 10 akt adm.) wynika, że przeciwko dłużniczce prowadzonych jest siedem postępowań z wniosków różnych wierzycieli. Miesięczna kwota potrąceń z KRUS wynosi [...] zł, jednak kwota ta podlega planowi podziału pomiędzy wierzycielami. W piśmie tym Komornik Sądowy wskazuje, iż zgodnie z art. 1031 K.p.c. sumy przypadające do wypłaty komornik wypłaca, jeżeli nie są niższe niż dwadzieścia złotych, chyba że wierzytelność nie przekracza tej kwoty. Łącznie w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowana została kwota łącznie [...] zł, która została rozliczona na pokrycie należności głównej i należnych odsetek. Jak słusznie uznała Agencja, skoro organ egzekucyjny cyklicznie przekazywał wierzycielowi kwoty uzyskane w trakcie egzekucji, to nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia RM. Wobec powyższego przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Reasumując, w ocenie Sądu nasuwa się wniosek, że nie zaistniała w niniejszej sprawie żadna z przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia części należności. W sprawie nie doszło zatem do ani zarzucanego naruszenia § 3 ust. 1 pkt 6 w zw. z § 6 rozporządzenia RM ani do naruszenia pozostałych przepisów regulujących umarzanie należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Wskazane przez Skarżącą zarzuty dotyczące braku skutecznie doręczonej korespondencji nie znajdują uzasadnienia w dostępnym materiale dowodowym. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, decyzja z [...] lutego 2010 r. została doręczona A. F. w dniu [...] lutego 2010 r. (karta 87 akt adm.). Upomnienie z [...] kwietnia 2010 r. nr [...], Strona - jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy - odebrała w dniu [...] maja 2010 r. (karta 3 akt adm.). Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organy sytuacji majątkowej i życiowej Skarżącej. Wymaga podkreślenia, iż w kontekście treści przesłanek umorzenia należności, wskazywane przez Stronę okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej czy rodzinnej w świetle rozporządzenia RM, nie mają znaczenia dla objęcia Skarżącej ulgą w postaci umorzenia należności. W świetle zasady praworządności (art. 6 K.p.a.), wynikającej z zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP), Prezes ARiMR może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia RM, a sytuacja Skarżącej nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Z wyłożonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).