I SA/Sz 249/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej zajętej w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego D. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. (organ egzekucyjny) wydał w dniu [...] października 2018 r. na podstawie art. 123 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej "Kpa", w zw. z art. 13 §1 , art. 17 §1 u art. 18 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), dalej "u.p.e.a.", postanowienie nr [...], w którym odmówił D. K. (wnioskodawca; zobowiązany; skarżący) zwolnienia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzonych przez [...] w K., zajętych przez organ egzekucyjny w dniu [...] października 2018 r. na poczet tytułu wykonawczego o numerze [...] wystawionego przez ten organ. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny podał, że na podstawie ww. tytułu egzekucyjnego prowadzi postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych należących do wnioskodawcy. Wnioskodawca złożył w dniu [...] października 2018 r. wniosek o zwolnienie spod zajęcia, w którym podał, że rachunek bankowy (o wskazanym w piśmie numerze) ma dwóch współwłaścicieli, tj. jego i jego żonę. Na ww. rachunek wpływa wynagrodzenie jego żony, świadczenie z opieki społecznej na rzecz jego niepełnosprawnego syna oraz darowizny przekazywanego przez jego matkę na rzecz niepełnosprawnego wnuka. Wnioskodawca podał, że na drugim z rachunków bankowych (o wskazanym w piśmie numerze) znajdowała się kwota pieniężna, która była prezentem dla siostrzenicy żony wnioskodawcy. Wnioskodawca wskazał, że w wyniku zajęcia rachunków bankowych nie może regulować bieżących opłat raz zapewnić rodzinie minimum egzystencji. Wnioskodawca dołączył do wniosku listę transakcji z zajętego rachunku bankowego za okres od [...] czerwca 2017 r. do [...] października 2018 r. oraz kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności syna. Organ egzekucyjny przytoczył treść art. 13 § 1 i art. 1a pkt 21 u.p.e.a. i podał, że wnioskodawca nie wskazał innego majątku z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Wskazał, że z załączonej listy transakcji nie wynika, żeby jego żona była współwłaścicielem zajętego rachunku. Wnioskodawca nie przestawił też żadnych dowodów na okoliczność, że na drugim z zajętych rachunków była kwota, będąca prezentem dla innej osoby. Organ egzekucyjny poinformował o możliwości wystąpienia z żądaniem wyłączenia spod egzekucji przez uprawnione osoby, które roszczą sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny podał, że rozpoznając pozytywnie wniosek pozbawiłby się możliwości skutecznego prowadzenia egzekucji w sytuacji gdy wnioskodawca na dzień [...] października 2018r. posiada zaległość w kwocie [...]zł. Wnioskodawca złożył w dniu [...] października 2018 r. do organu egzekucyjnego ponowny wniosek o zwolnienie spod zajęcia na rachunku bankowym niezbędnych kwot. Organ egzekucyjny wydał w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienie nr [...], w którym zwolnił z egzekucji na okres 3 miesięcy (listopad 2018 r.- styczeń 2019 r.) wierzytelność z zajętego rachunku bankowego w wysokości [...] zł oraz odmówił zwolnienia z egzekucji kwot: [...] zł i [...] zł uzyskanych w dniach [...] października 2018 r. i [...] października 2018 r. w wyniku zajęcia wierzytelności z ww. rachunku bankowego. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że bank przekazał mu w dniu [...] października 2018 r. kwotę [...]zł, zaś w dniu [...] października 2018 r. kwotę [...]zł. Kwoty te zostały rozliczone na koszty egzekucyjne powstałe w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem organu, zwolnienie spod egzekucji nie może służyć "niwelowaniu skutków dokonanych już czynności egzekucyjnych" i w związku z tym brak było możliwości zwolnienia spod egzekucji kwoty [...]zł przeznaczonej na naprawę samochodu w związku z likwidacją szkody oraz kwoty [...]zł stanowiącej zasiłek pielęgnacyjny dla syna zobowiązanego, gdyż kwoty te zostały już rozdysponowane. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego jest obecnie zawieszone na skutek złożenia zarzutów w tym postępowaniu. Postanowienie zawierało pouczenie o sposobie i terminie złożenia zażalenia. Jak wynikało z akt skarżący nie złożył na ww. postanowienie zażalenia. W dniu [...] listopada 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło zażalenie wnioskodawcy na postanowienie organu z dnia [...] października 2018 r. Wnioskodawca podał, że zajęty rachunek jest współwłasnością jego żony, gdzie trafia jej wynagrodzenie za pracę oraz zasiłek pielęgnacyjny na jego niepełnosprawnego syna oraz darowizny przekazywane przez jego matkę na rzecz wnuka. Wnioskodawca podał, że nie ma innego majątku, który mógłby wskazać organowi, zaś zajęte kwoty przez organ nie były jego. Odmowa zwolnienia spod zajęcia powoduje, że jego rodzina nie ma środków do życia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wydał w dniu [...] grudnia 2018 r. postanowienie nr [...]; [...], w którym utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie oraz przywołał treść art. 18, art. 1a pkt 2, 13 § 1 u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny może (nie musi) zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątku zobowiązanego. Zwolnienie z egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z określonych składników majątkowych zobowiązanego. Zastosowanie zwolnienia nie może jednak prowadzić do braku efektywności egzekucji, co oznacza, że to zobowiązany powinien nie tylko podać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji proponowanego składnika majątkowego, ale także wykazać, że jest możliwe prowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych. Ponadto wskazał, że organ egzekucyjny wydał w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienie o zwolnieniu określonej kwoty z zajęcia rachunku bankowego. Wnioskodawca złożył skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, a także o zwolnienie z egzekucji świadczenia pomocy społecznej otrzymywanego przez jego niepełnosprawnego syna oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżący zarzucił organowi błędne zastosowanie przepisów u.p.e.a. przez niewyłączenie spod egzekucji świadczenia na rzecz osoby niepełnosprawnej. Skarżący podał, że zgodnie z art. 10 § 4 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne; dodatki rodzinne, pielęgnacyjne; porodowe; dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że środki pieniężne na zajętym rachunku bankowym nie należały do niego, lecz do jego żony (jej wynagrodzenie za pracę) i niepełnosprawnego syna (świadczenie pielęgnacyjne). Zdaniem skarżącego, organ nie mógł zająć kwot ww. świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w s k a z a ł, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że organ egzekucyjny prowadzi egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. W ramach prowadzonej egzekucji organ stosuje środki egzekucyjne, wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., m.in. zajęcie rachunku bankowego. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego (na różnych jego etapach) zobowiązanemu służą określone środki prawne w celu ochrony jego praw. Przykładowo na tytuł egzekucyjny zobowiązany może wnieść zarzuty na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub skargę na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Zobowiązany może wnosić także w uzasadnionych przypadkach o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie skarżący złożył w organie egzekucyjnym wniosek o zwolnienie spod egzekucji. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego dotyczyć może jedynie tych składników, które podlegają egzekucji (czyli nie zostały spod niej wyłączone na mocy art. 8, 8a i art. 10 § 4 u.p.e.a. oraz art. 9 i 10 § 1-3 u.p.e.a.). Zobowiązany odpowiada za ciążące na nim zobowiązania całym swoim majątkiem i tylko w takim zakresie, w jakim przepisy prawa wyłączają możliwość dochodzenia należności na drodze postępowania egzekucyjnego, pewne składniki jego majątku nie mogą być przedmiotem egzekucji. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. Zajął wówczas środki pieniężne znajdujące się na ww. rachunku. Organ egzekucyjny, zajmując określone środki pieniężne przyjął, że stanowią one majątek skarżącego. Wskazać należy, że jeśli do zajętych środków finansowych roszczą sobie prawa inne osoby niż zobowiązany to na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. osoby te maja prawo złożyć wniosek o wyłączenie spod egzekucji tych środków. W realiach rozpoznawanej sprawy z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji mogłaby wystąpić żona skarżącego (wynagrodzenie żony) i siostrzenica żony skarżącego (skoro zajęte środki finansowe miały należeć do niej i był to prezent ślubny). Syn skarżącego (działający sam lub przez opiekuna prawnego) mógłby złożyć wniosek o wyłączenie spod egzekucji kwot, stanowiących darowiznę od jego babci. Wniosek o wyłączenie spod egzekucji mogą złożyć jedynie osoby, które nie są zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym. Takiego wniosku nie może złożyć skarżący, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym ma status zobowiązanego. O powyższym skarżący został powiadomiony przez organ już w treści postanowienia z dnia [...] października 2018 r. (postanowienie organu I instancji). Wniosek (żądanie) o wyłączenie spod egzekucji powinien być złożony przez inne osoby, które nie są zobowiązanym w sprawie do organu egzekucyjnego, który prowadzi egzekucję w terminie czternastu dni od daty uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do składników majątkowych, do których roszczą sobie prawo. Osoby te winny przedstawić (lub powołać się) na dowody na poparcie swojego żądania (art. 38 § 1 u.p.e.a.). Z uwagi, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie spod egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a., organy rozpoznawały go na podstawie tego właśnie przepisu. Jak wyżej wskazano wniosek o zwolnienie spod egzekucji nie jest tożsamy z wnioskiem (żądaniem) o wyłączenie spod egzekucji z art. 38 § 1 u.p.e.a. Instytucja "zwolnienia z egzekucji" nie jest instytucją prawną mającą służyć (konstytutywnemu czy deklaratoryjnemu) rozstrzyganiu o tym, czy dany składnik majątku zobowiązanego podlega egzekucji, czy też jest spod niej wyłączony z mocy prawa. Zwolnić z egzekucji można bowiem tylko to, co jej podlega. Jeśli organ egzekucyjny zajął rzecz, która w ocenie zobowiązanego jest zwolniona z egzekucji z mocy art. 8-10 u.p.e.a., to zobowiązany może kwestionować zgodność z prawem tego działania organu, składając skargę na tę czynność na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz P. Przybysz, wydawnictwo Wolters Kluwer wydanie 8, warszawa 2018, do art. 13 t.2). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). Jak wynikało z akt ww. tytuł wykonawczy na podstawie którego organ dokonał zajęcia rachunku bankowego został doręczony skarżącemu w dniu [...] października 2018 r., zaś wniosek "o zwolnienie spod zajęcia" datowany na dzień [...] października 2018 r. wpłynął do organu w dniu [...] października 2018 r. W piśmie tym skarżący podał, że o zajęciu rachunku dowiedział się w dniu [...] października 2018 r. Zdaniem Sądu, organ egzekucyjny, dokonując czynności zajęcia rzeczy lub praw majątkowych na poczet prowadzonej egzekucji, musi dokonywać z urzędu oceny, czy nie są one objęte wyłączeniami oraz w przypadkach mogących budzić wątpliwości powinny przeprowadzać stosowne postępowanie wyjaśniające, kierując się przepisami art. 7 i 77 § 1 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wniosek o zwolnienie spod egzekucji może dotyczyć zarówno składnika, który już został zajęty, jak i rzeczy lub prawa, które nie stały się jeszcze przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Zgłaszając go, zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem, i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. W niniejszej sprawie skarżący podał, że zajęte pieniężne nie należą do niego, w tym część z nich miały stanowić świadczenie pielęgnacyjne przyznane jego niepełnosprawnemu synowi. W ocenie Sądu, wydanie postanowienia o odmowie zwolnienia spod zajęcia przez organ egzekucyjny było przedwczesne. Organ egzekucyjny winien najpierw wezwać skarżącego o sprecyzowanie czy złożone pismo stanowi wniosek o zwolnienie spod zajęcia, czy też jest to skarga na czynność zajęcia kwot na rachunku bankowym i dopiero po udzielenie wyjaśnień przez skarżącego rozpoznać jego wniosek według stosownych przepisów u.p.e.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że to nie nazwa pisma decyduje o sposobie załatwienia sprawy administracyjnej, lecz jego treść. Na marginesie wskazać należy, że choć zobowiązany może wielokrotnie składać wniosek o zwolnienie konkretnego składnika majątkowego z egzekucji, przy czym kolejne żądania w tym przedmiocie mogą wszczynać postępowanie jedynie wtedy, kiedy nie są tożsame z wnioskami już rozstrzygniętymi (P. Przybysz jak wyżej, do art. 13 t.9). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest ponownie rozpoznać wniosek skarżącego przy uwzględnieniu ww. wskazań Sądu. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.