I SA/Ke 236/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Ewa Rojek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi P.H. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części odmawiającej przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych - 2018 r.; 2. zasądza od Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. na rzecz P.H. kwotę 200 złotych (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor) decyzją z [...] nr[...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: kierownika) z [...] nr [...] w sprawie przyznania P.H. płatności w ramach systemów wparcia bezpośredniego na 2018 r. Dyrektor wskazał, że 30 maja 2018 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął za pośrednictwem formularza geoprzestrzennego, złożony w formie elektronicznej w aplikacji eWniosekPlus, wniosek P. H. o przyznanie płatności na rok 2018. W przedmiotowym wniosku strona ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno do powierzchni 4,95 ha, płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych do powierzchni 3,52 ha. Wraz z wnioskiem strona złożyła załączniki graficzne, na których wyrysowała położenie działek rolnych, oświadczenie o powierzchni obszarów proekologicznych i umowę kontraktacji buraków cukrowych na kampanię 2018/2019 (strony od 1do 8) wraz z załącznikiem nr 4 do umowy. Organ pierwszej instancji przyznał płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w tym: jednolitą płatność obszarową w kwocie 12 443,09 zł, płatność za zazielenienie w kwocie 8 351,04 zł, płatność redystrybucyjną (dodatkową) w kwocie 4 294,97 zł, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno w kwocie 3 533,67 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w kwocie 274,47 zł. Odmówił natomiast przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych, ponieważ dołączona umowa kontraktacji była niepodpisana przez plantatora. W odwołaniu od w/w decyzji P. H. nie zgodził się z odmową przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych ze względu na brak kompletnej umowy kontraktacji buraków cukrowych (brak podpisu plantatora). Do odwołania strona dołączyła kopię kompletnej umowy kontraktacji buraków cukrowych. Dyrektor wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1312 ze zm.), dalej: ,,ustawy o płatnościach", postępowanie w sprawach przyznania płatności ma charakter wnioskowy. Oznacza to, że jest ono wszczynane jedynie na wniosek zainteresowanego podmiotu i prowadzone w zakresie określonym przez niego we wniosku. Wniosek o przyznanie płatności zawiera oświadczenia i zobowiązania związane z płatnością, której dotyczy. Dane zawarte we wniosku mają umożliwiać weryfikację ich prawdziwości. Obowiązkiem rolnika jest wypełnienie wniosku przy dołożeniu należytej staranności. To wnioskujący rolnik dysponuje wiedzą o powierzchni gruntów użytkowanych rolniczo, posiadanych zwierzętach oraz decyduje o treści wniosku, który podpisuje i składa w ARiMR. P. H. potwierdzając poprawność danych (zaznaczając checkbox) formularza geoprzestrzennego, złożonego w formie elektronicznej w aplikacji eWniosekPlus, oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018, jednocześnie potwierdzając, że został pouczony o skutkach prawnych złożenia fałszywego oświadczenia z art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego. Odpowiedzialność za treść znajdującą się we wniosku ponosi występujący w nim rolnik. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, to strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych decyzją, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zdaniem Dyrektora, nie można uznać za prawidłowe złożenie umowy niepodpisanej przez jedną ze stron, ponieważ strona zobowiązana jest złożyć kopię pełnej umowy. Ze względu na to, że ostateczny termin na składanie wniosków upłynął 10 lipca 2018 r., nie można uwzględnić umowy złożonej po tym terminie, tj. 4 marca 2019 r. wraz z odwołaniem. Rolnik po złożeniu eWnioskuPlus ma możliwość podglądu złożonego wniosku i załączników. Strona mogła zatem sprawdzić, czy skan umowy kontraktacyjnej zawierał wszystkie strony, co też uczyniła 6 czerwca 2018 r., ale nie sprawdziła czy złożony dokument nie zawiera podpisu. Wskazuje to również na to, że strona miała możliwość dołączyć kompletny i podpisany dokument, czego nie uczyniła. Mając na uwadze, że ostateczny termin składania wniosków o przyznanie płatności na rok 2018 i zmian do wniosków, zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o płatnościach, nie podlega przywróceniu to argumenty strony nie zasługują na uwzględnienie. Płatność do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi jeżeli zawarł umowę dostawy, o czym mowa w art. 15 ust. 6 pkt ustawy. Złożenie niepodpisanej umowy, oznacza, że strona nie złożyła umowy. Na powyższą decyzję P. H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych. Zarzucił naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach, polegające na prowadzeniu postępowania o przyznanie płatności do gruntów rolnych z naruszeniem wymogów zobowiązujących organ do stania na straży praworządności oraz wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi przyznał, że złożył do wniosku niepodpisaną umowę o kontraktację. Nie miał jednak świadomości, że złożył niekompletny wniosek, a opcja podglądu z uwagi na przeciążenie systemu nie była możliwa. Nie można zatem mówić o jego celowym działaniu. jego niekompletności. Opcja podglądu wniosku z uwagi na przeciążenie sytemu nie była możliwa. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach nie zwalnia organu z obowiązku prawidłowego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Zgodnie z zasadą praworządności organ w sytuacji przyjmowania wniosku o przyznanie płatności był zobowiązany dostrzec brak związany z niekompletnością umowy kontraktacji. Ciężar naruszenia przez organ zasady praworządności nie może być przerzucony na wnioskodawcę. Brak polegający na niepodpisaniu umowy kontraktacji należy potraktować jako brak formalny w rozumieniu art. 64 § 2 k.p.a., który może być uzupełniony po uprzednim wezwaniu przez organ. Stosowanie powyższego przepisu na gruncie ustawy o płatnościach nie zostało bowiem wyłączone. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił ponadto, że jeżeli wykryto brak, a ostateczny termin w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami upłynął, strony nie informuje się o stwierdzonych brakach, gdyż nie ma możliwości ich skutecznego usunięcia. Natomiast przepis art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach wprost wyłącza możliwość powołania się na art. 64 § 2 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r.– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, jak też powołaną podstawą prawną, jest natomiast związany granicami sprawy (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: ,,p.p.s.a." Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zaskarżoną decyzją Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika odmawiającej przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych – 2018 z powodu nie dołączenia do wniosku podpisanej umowy kontraktacji przez plantatora – i to zasadność tej odmowy stanowi istotę sporu w sprawie. Obowiązkiem wnioskodawcy istotnym z punktu widzenia przedmiotowej sprawy jest zawarcie umowy dostawy buraków, o której mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 ustawy o płatnościach oraz dołączenie tej umowy lub jej kopii do wniosku o przyznanie płatności umowy, o czym stanowi § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 352 ze zm.). Z kolei - stosownie do art. 36 ust. 1 ustawy o płatnościach - obowiązkiem Agencji jest przeprowadzanie kontroli administracyjnych na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontroli w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm. Ustawodawca krajowy nałożył więc na organ ARiMR, nieustanowiony w przepisach unijnych obowiązek formalnego sprawdzenia wniosku i poinformowania rolnika o stwierdzonych brakach, dając temu wyraz w art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach: w przypadku gdy wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu nie czyni zadość wymaganiom innym niż wskazane w art. 64 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, kierownik biura powiatowego Agencji, niezwłocznie po otrzymaniu tego wniosku, informuje rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, chyba że ten termin upłynął. Przepisu art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. W myśl ust. 2. w przypadku nieusunięcia braków, o których mowa w ust. 1, w terminie, w jakim można dokonać poprawek zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 1 pkt 1, wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu jest rozpatrywany w zakresie, w jakim został prawidłowo wypełniony, oraz na podstawie dołączonych do niego prawidłowych dokumentów. Dokonując interpretacji pojęcia "niezwłocznie", należy podzielić wyrażany zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych i w doktrynie pogląd, zgodnie z którym określenie niezwłocznie oznacza "bez zbędnej zwłoki". Zatem dla ustalenia, czy organ dokonał wymaganej czynności niezwłocznie, niezbędne jest badanie, czy nie dopuścił się w tym zakresie zwłoki, a więc nagannego opóźnienia. Z kolei artykuł 64 § 1 K.p.a. stanowi, że jeżeli w podaniu nie wskazano adresu wnoszącego i nie ma możności ustalenia tego adresu na podstawie posiadanych danych, podanie pozostawia się bez rozpoznania. Artykuł 64 § 2 K.p.a. stanowi z kolei, że jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W niniejszej sprawie bezsporna jest okoliczność, że strona składając wniosek o przyznanie płatności dołączyła umowę kontraktacji buraków cukrowych bez podpisu plantatora. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby Kierownik poinformował P. H. o brakach załączonej umowy. Skoro adresatem w/w przepisu ustawy o płatnościach jest organ administracji publicznej, to zobowiązany był on do niezwłocznego sprawdzenia wniosku i poinformowania rolnika o stwierdzonych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w stosownym terminie. Bezspornie organ nie wypełnił ciążących na nim obowiązków, a tym samym naruszył przepis art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek wpłynął do organu 30 maja 2018 r., zmiana wniosku 6 czerwca 2018 r., a ostateczny termin składania zmian upływał 10 lipca 2018 r., to nie minął jeszcze termin do dokonania poprawek, o których mowa jest w końcowej części przepisu art. 23 ust. 1 w/w ustawy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, po 6 czerwca 2018 r. organ posiadał już wiedzę o brakach wniosku w postaci niepodpisanej umowy kontraktacji. Mimo to, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach nie poinformował rolnika o tych brakach oraz o skutkach ich nieusunięcia w terminie, w jakim można dokonać poprawek. Skoro ostateczny termin do zmian wniosku upływał 10 lipca 2018 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu do wypełnienia nałożonych przez ustawodawcę obowiązków, czego jednak nie uczynił. Wobec powyższego trafny jest zarzut skargi wskazujący na naruszenie przez organ zasady praworządności określonej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach, polegające na zaniechaniu obowiązkowi wynikającemu z art. 23 ust. 1 w/w ustawy. Natomiast nie jest zasadny zarzut, że organ miał obowiązek wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku w trybie art. 64 § 2 K.p.a., ponieważ stosowanie tego przepisu wyłączył art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach. Bezsprzeczne naruszenie przepisów postępowania tj. art. 3 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 36 ust. 1 i art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uniemożliwiło stronie uzupełnienie braków wniosku. W konsekwencji stało się przyczyną, dla której organ odmówił przyznania płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych. Organ ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany będzie odnieść się merytorycznie do wniosku strony w zakresie przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych – 2018, nie traktując podpisanej umowy kontraktacji jako złożonej po terminie do składania wniosku o przyznanie płatności. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, w części odmawiającej przyznania płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych – 2018 (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od Dyrektora na rzecz skarżącego 200 zł, stanowiące równowartość uiszczonego wpisu od skargi (pkt 2 sentencji wyroku).