II SA/Wa 1796/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Janusz Walawski Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw. Sędzia WSA – Ewa Radziszewska – Krupa po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi J. F. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej – oddala skargę – Skarżący J. F. zwrócił się w dniu [...] maja 2018 r. ze skargą do Urzędu Ochrony Danych Osobowych na przetwarzanie jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w [...] i podał m.in., że w ogólnodostępnym BIP IPN publikuje się bez jego zgody dotyczące go dane osobowe w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa i w tej sytuacji wniósł o niezwłoczne podjęcie stosownych czynności skutkujących usunięciem z portalu internetowego jego danych osobowych, wyjaśnienie powodów samowolnego postępowania i jego celu oraz przekazaniem informacji w zakresie podjętych czynności dotyczących ochrony jego danych osobowych. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1000) oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1575 ze zm.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi J. F. na przetwarzanie jego danych osobowych przez Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w [...]. W uzasadnieniu podał, że stosownie do brzmienia art. 61 a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei w dniu 25 maja 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1000) i ponadto, od dnia 25 maja 2018 r., bezpośrednie zastosowanie w polskim porządku prawnym mają przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 4 maja 2016 r., str. 1, z późn. zm.1) (art. 99 RODO). Zgodnie z art. 51 ust. 1 RODO, każde państwo członkowskie zapewnia, by za monitorowanie stosowania RODO odpowiadał co najmniej jeden niezależny organ publiczny w celu ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych w związku z przetwarzaniem oraz ułatwiania swobodnego przepływu danych osobowych w Unii (zwany dalej organem nadzorczym). W związku z powyższym, na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, organem właściwym w sprawie ochrony danych osobowych jest w Polsce obecnie Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Natomiast Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu został utworzony w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Ustawa ta przewiduje przygotowywanie i publikowanie na podstawie dokumentów zgromadzonych w archiwum Instytutu katalogów zawierających dane osobowe pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa, ze wskazaniem stopnia służbowego zajmowanych stanowisk, oraz organów bezpieczeństwa państwa, w których pełnili służbę lub pracowali. Należy to do zadań Biura Legislacyjnego (art. 52a pkt 6 ustawy o IPN). Przygotowywanie wspomnianych wyżej katalogów należy także do zadań oddziałowego biura lustracyjnego (art. 52aa pkt 3 ustawy), a zakres danych gromadzonych w tych katalogach został określony w art. 52b ustawy o IPN. Treść skargi nie budzi wątpliwości, że wymienione w niej kategorie danych mieszczą się w zakresie przywołanych wyżej regulacji. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 71 ustawy o IPN, w działalności Instytutu określonej w art. 1 ustawy o IPN, przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy, zaś pojęcie "Baza" w rozumieniu ustawy o IPN zdefiniowane zostało w art. 53f ust. 1, zgodnie z którym jest to Baza Materiału Genetycznego utworzona w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, o których mowa w art. 53b. Treść wspomnianego art. 53b wskazuje, że chodzi o prace poszukiwawcze miejsc spoczynku osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a w przypadku odnalezienia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich, o identyfikację tożsamości tych osób. Na podstawie wykładni literalnej art. 71 w zw. z art. 53f ust. 1 oraz art. 53b ustawy o IPN stwierdzono, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego administrowanej przez Prezesa Instytutu. Ponieważ RODO nie ma zastosowania do innych baz danych, którymi dysponuje Instytut w celu realizacji ustawowych zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie posiada kompetencji do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych skarżącego w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący J. F. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uznanie w wyroku uprawnień do ochrony jego danych osobowych w zakresie niepublikowania ich na ogólnodostępnych stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej administrowanym przez Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa bez jego zgody i podstawy prawnej uprawniającej do takiego działania, zarzucając naruszenie przepisów: – art. 16b ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym (tekst jedn. Dz. U z 2018 r. ze zm.), – art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1243 ), – art. 5 ust. 2 a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1330.), – art. 6, art.7, art.7a, art. 8, art. 80, art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. W uzasadnieniu – wskazując na stan faktyczny sprawy oraz na brzmienie art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3, art. 5 pkt 1 lit. b RODO, art. 268 i art. 16 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE 2016 C 202), ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, art. 16b ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym, art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2016 r. o ponownym wykorzystaniu informacji sektora publicznego, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej – podał, że upublicznienie na ogólnodostępnych stronach internetowych Instytutu Pamięci Narodowej jego danych osobowych, ma zastosowanie tylko w ściśle określonych przypadkach, a mianowicie: – zgoda na publikacje, – ochrona żywotnych interesów strony, – działalności prasowej, artystycznej lub literackiej, – bezpieczeństwu narodowemu, obronie, bezpieczeństwu publicznemu i zapobieganie takim zagrożeniom, – do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych, – wykonywania kar, – ochrony zdrowia, – innym ważnym celom leżącym w ogólnym interesie publicznym Unii lub państwa członkowskiego, w szczególności ważnemu interesowi gospodarczemu lub finansowemu Unii lub państwa członkowskiego. Dalej podał, że w uzasadnieniu postanowienia nie zostało wskazane w jakim celu są upublicznione jego dane osobowe. Podniesione zostały tylko uwarunkowania prawne, które dla Instytutu Pamięci Narodowej dają taką możliwość w aspekcie fakultatywnym. Ponadto brak jest odniesienia do ochrony jego osoby przed istniejącymi realnymi zagrożeniami w zakresie utraty życia, zdrowia jak i jego najbliższych, utraty posiadanego mienia, które gwarantuje możliwość egzystencji i pomija się jego niezbywalne prawo do wolności i poszanowania praw człowieka oraz prawo do równego traktowania. Stosownie do art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych, Prezes Urzędu jest organem właściwym w sprawie ochrony danych osobowych, które obejmują również ochronę obywateli w zakresie przetwarzanych danych osobowych, celem zapobiegania przestępczości. Dotyczy to przestępczości zarówno przeciwko życiu i zdrowiu, jak również przestępczości odnoszącej się do wykorzystania jego danych do pozyskania w sposób niezgodny z prawem dóbr materialnych. Nie bez znaczenia pozostaje wykorzystywanie danych, celem uniknięcia odpowiedzialności karnej. Stąd też odnoszenie się do przedstawionej problematyki bardzo powierzchownie tylko i wyłącznie do kilku artykułów ustawy o IPN bez uwzględnienia całego dorobku prawnego, uważa za błędne zważywszy, że Urząd Ochrony Danych Osobowych jest reprezentantem Rzeczypospolitej Polskiej i ich obywateli, a zgodnie z Konstytucją spoczywa na nim obowiązek działania dla dobra i w interesie obywateli. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2019 r. skarżący J. F. podtrzymał swoje zarzuty ze skargi wskazując dodatkowo, że art. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie ma do niego zastosowania i w tej sytuacji nie jest dopuszczalne publikowanie jego danych osobowych na stronie BIP IPN. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1575 ze zm.), ustawa reguluje: 1) ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących: a) (1) popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: – zbrodni nazistowskich, – zbrodni komunistycznych, – zbrodni ukraińskich nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką, – innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, b) innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie, a ujawnionych w treści orzeczeń zapadłych na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1583), c) działalności organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5; 2) tryb postępowania w zakresie ścigania przestępstw określonych w pkt 1 lit. a; 2a) ochronę dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i Narodu Polskiego; 3) ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci; 4) prowadzenie działań w zakresie edukacji publicznej; 5) poszukiwanie miejsc spoczynku osób poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie Państwa Polskiego, a zwłaszcza tych, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. 6) prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego, zarówno w kraju, jak i za granicą, a także miejsc walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Natomiast według brzmienia art. 71 ustawy, w działalności Instytutu Pamięci określonej w art. 1 przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1) stosuje się do prowadzenia Bazy. Z kolei zgodnie w myśl art. 53f ust. 1 ustawy przez pojęcie "Bazy" należy rozumieć Bazę Materiału Genetycznego utworzoną w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, o których mowa w art. 53b. Natomiast na podstawie wspomnianego art. 53b, Instytut Pamięci prowadzi prace poszukiwawcze miejsc spoczynku osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., zwane dalej "pracami poszukiwawczymi", a w przypadku odnalezienia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich identyfikuje tożsamość tych osób. Zatem przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego administrowanej przez Prezesa Instytutu i z tej racji nie ma zastosowania do innych baz danych, którymi dysponuje Instytut w celu realizacji ustawowych zadań określonych w art. 1 ustawy o IPN. Wobec powyższego Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie posiada kompetencji do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych skarżącego w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. Zaś w myśl art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Innymi słowy, skoro – co już wyżej wskazano – Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie posiada kompetencji do rozpatrzenia sprawy dotyczącej przetwarzania danych osobowych skarżącego w katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, to w tej sytuacji był zmuszony odmówić wszczęcia postępowania w rozpoznawanej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 oraz art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 1302), należało orzec jak w sentencji wyroku.