I GPP 19/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz (spr.) sędzia NSA Małgorzata Gorzelak sędzia del WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 17 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi P. M. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 495/17 w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia (...) marca 2017 r. nr (...)w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania Pismem z dnia 31 maja 2018 r. P. M. wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie sygn. akt III SA/Łd 495/17. Skarżący oparł wniesioną skargę na podstawie art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 1 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r. poz. 75). W uzasadnieniu skargi wskazał, że postępowanie przed WSA w Łodzi cechowała "bezczynność z rażącym naruszeniem prawa i nieuzasadnionego przewlekłego postępowania sądu z rażącym naruszeniem prawa i naruszenia art. 45 ustęp 1 KRP oraz stwierdzenia przez NSA bezprawnego naruszenia interesu prawnego P. z rażącym naruszeniem prawa P. M. w sprawie syg. akt. III SA/Łd 495/17, z powodu bezczynności sądu w zadaniu pytań prejudycjalnych przez sąd III SA/Łd 495/17 do TSUE – Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stwierdzenie przez sąd NSA bezprawnego naruszenia przez sąd WSA art. 57 § 1 ustęp. 2 p.p.s.a. działania bezczynności i nie uzasadnionego przewlekłego prowadzenia postępowania i naruszenia art. 45 ustęp 1 KRP." Z akt sprawy III SA/Łd 495/17 wynika następujący przebieg postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego: Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżący wystąpił o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu braku wymagalności i przedawnienia obowiązku z tytułu nieuregulowanych składek ZUS za okres za marzec 1998 r., [...].05.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za kwiecień 1998 r., [...].07.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za maj 1998 r., [...].08.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za czerwiec 1998 r., [...].09.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za lipiec 1998 r., [...].10.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za sierpień 1998 r., [...].11.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za wrzesień 1998r., [...].12.1998 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za październik 1998 r., [...].01.1999 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za listopad 1998 r., [...].02.1999 r. Nr [...], obejmującego należność z tytułu składki za grudzień 1998 r. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Łodzi nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2010 r. (doręczonym stronie w dniu 4 sierpnia 2010 r.) organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty za 2009 r. w wysokości 17 zł, przysługującej zobowiązanemu w Urzędzie Skarbowym [...]. W dniu [...] listopada 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wydał postanowienie Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi było przedmiotem skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 133/17. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] umorzył - na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P. . na podstawie tytułów wykonawczych: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. W dniu 31 stycznia 2017 r. P. M. złożył na ww. postanowienie zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i ponowne wydanie we właściwej formie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wskazał, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymał argumentację przedstawioną w zażaleniu. Wskazał, że organ egzekucyjny umorzył tylko należność główną (i to w niewłaściwej wysokości) bez uwzględnienia odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych, co stanowi naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 495/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne wskazując, że przedmiotem niniejszej skargi jest ustalenie prawidłowości wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec majątku skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych oznaczonych numerami: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Orzeczenie to zapadło na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Sąd wskazał, że w myśl art. 61 u.p.e.a., w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. W związku z powyższym ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek. Wobec uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 października 2018 r. w sprawie sygn. akt III SA/Łd 133/17 podjęte zostało postanowieniem z dnia 5 marca 2019 r. zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie sygn. akt III SA/Łd 495/17. P. M. w pismach z dnia 21 marca 2019 r. i 8 kwietnia 2019 r. wystąpił o zawieszenie postępowania i wystąpienie przez sąd do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prawnym na wszystkie w tym piśmie wymienione "powody bezprawnego naruszenia wszystkich wymienionych art. i wszystkich wymienionych aktów prawnych do okoliczności bezprawnej egzekucji składek ZUS – na ubezpieczenie społeczne, za usprawiedliwiony i nie podważony okres chorobowy P. M., gdzie w trakcie choroby P. M. na przestrzeni lat 1998 -1999 nie wypłacano zasiłku chorobowego P. M., a w zamian za to bezprawnie żądano i bezprawnie egzekwowano od P. M. opłaty składek ZUS za usprawiedliwiony i nie podważony okres chorobowy P. M. w trakcie trwania choroby, a dalsza bezprawna egzekucja tych składek na ubezpieczenie społeczne trwa nadal obecnie do 2019 r." Sąd na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. oddalił wnioski skarżącego o zawieszenie postępowania i wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prawnym. Skarżący oparł wniesioną skargę na podstawie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. 2004 Nr 179 poz. 1843 ze zm.) w zw. z art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie nastąpiła przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004 r. Nr 179 poz. 1843 ze zm.) określa w art. 2 ust. 1 pojęcie przewlekłości postępowania. Wskazany przepis stanowi, że przewlekłość postępowania zachodzi wówczas, gdy postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej rozstrzygnięcia, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca podał również kryteria pozwalające ustalić, czy w konkretnej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania. Według art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia przewlekłości postępowania należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Przedstawione rozwiązania prawne uwzględniają dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka związany ze stosowaniem art. 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284 ze zm.) stanowiącego, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd. W świetle art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. tak, jak według poglądów wyrażanych w orzecznictwie Trybunału Praw Człowieka ocena czy czas trwania postępowania mieści się w rozsądnym terminie, musi być przeprowadzana z uwzględnieniem okoliczności dotyczących każdej konkretnej sprawy (v. wyroki z 27 czerwca 2000 r., Frydlender v. France, 30979/96, z 27 kwietnia 2004 r. Krzewicki v. Poland, 37770/97). Trybunał podkreślał jednocześnie, że Konwencja nakłada na państwa obowiązek zorganizowania systemów prawnych w sposób umożliwiający sądom spełnienie wszystkich wynikających z niego warunków, łącznie z obowiązkiem rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. Nie można zatem bronić się przed zarzutem przewlekłości postępowania sądowego wskazując na trudne warunki wymiaru sprawiedliwości (ekonomiczne, organizacyjne czy kadrowe). Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy (v. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., II FPP 11/11, oraz postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II FPP 3/12). Z treści uzasadnienia skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania wynika, że P. M. upatruje jej zaistnienia od chwili odmowy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zadania pytań prejudycjalnych. W ujęciu strony ustawowym obowiązkiem sądu wojewódzkiego jaki i Naczelnego Sądu Administracyjnego jest zadanie pytań prejudycjalnych do TSUE na wniosek strony. Ponadto skarżący w żaden sposób nie podważa ani nie neguje innych czynności i działań sądu. Zdaniem skarżącego sąd bezprawnie zaniechał zadania TSUE pytań prejudycjalnych o których zadanie wnosił do sądu – żądając jednoznacznie aby sąd zawiesił lub odroczył postępowanie sądowe i zadał pytania prejudycjalne do TSUE wymienione w pismach z dnia 21 marca i 8 kwietnia 2019 r. Dalej skarżący konstatuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pozostaje bezczynny czym narusza prawo do sprawiedliwego i rzetelnego procesu sądowego gdzie naruszono zasadę bezstronności sądu i niezawisłości sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle wszystkich przedstawionych powyżej argumentów, stwierdzić należało, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki, które mogłyby uzasadniać wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z pytaniem prejudycjalnym do TSUE w zakresie odnoszącym się do kwestii, które przedstawione zostały we wnioskach skarżącego zawartych w pismach z dnia 21 marca i 8 kwietnia 2019 r. Merytoryczna ocena zgłoszonych przez skarżącego wniosków o zwrócenie się przez WSA do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem prejudycjalnym wymaga przypomnienia, że zgodnie art. 267 TFUE Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a) o wykładni Traktatów; b) o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii. W przypadku, gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z Państw Członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W przypadku gdy takie pytanie jest podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do Trybunału. Literalne brzmienie akapitu trzeciego przytoczonej regulacji wskazuje wprawdzie na bezwzględny obowiązek skierowania pytania prejudycjalnego do TS, gdy w postępowaniu strona występuje z takim wnioskiem. W praktyce jednakże TS przyjmuje, że łączna interpretacja art. 267 akapit 2 i 3 TFUE prowadzi do wniosku, że sąd ostatniej instancji, przy podejmowaniu decyzji o potrzebie zadania pytania prejudycjalnego, dotyczącego wykładni prawa unijnego, dysponuje taką samą autonomią, jak sądy niższych instancji. Nie jest on zatem zobowiązany do zadania pytania, jeżeli uzna, że dana kwestia nie ma zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające wystąpienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z pytaniem prejudycjalnym do TSUE o wyjaśnienie powodów "bezprawnego naruszenia wszystkich wymienionych art. i wszystkich wymienionych aktów prawnych do okoliczności bezprawnej egzekucji składek ZUS – na ubezpieczenie społeczne, za usprawiedliwiony i nie podważony okres chorobowy P. M., gdzie w trakcie choroby P. M. na przestrzeni lat 1998 -1999 nie wypłacano zasiłku chorobowego P. M., a w zamian za to bezprawnie żądano i bezprawnie egzekwowano od P. M. opłaty składek ZUS za usprawiedliwiony i nie podważony okres chorobowy P. M. w trakcie trwania choroby, a dalsza bezprawna egzekucja tych składek na ubezpieczenie społeczne trwa nadal obecnie do 2019 r." Obowiązek taki zachodzi, jak wyżej wskazano, gdy występuje potrzeba dokonania przez Trybunał wykładni przepisów wspólnotowych, analiza wniosków złożonych przez skarżącego wskazuje, że w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Przedstawiony powyżej przebieg podejmowanych czynności w toku postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem pierwszej instancji, nie daje podstaw do uwzględnienia skargi na przewlekłość tego postępowania. W przedmiotowej sprawie nie można zarzucić przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ pomimo relatywnie długiego czasu trwania całego postępowania poszczególne czynności procesowe podejmowane były prawidłowo, bez nadmiernej i nieuzasadnionej zwłoki, co wynika z przytoczonego przebiegu postępowania. Należy podkreślić, że w przedmiotowej sprawie, długi czas rozpoznawania sprawy wynika przede wszystkim z działań podejmowanych przez samego skarżącego. Ilość pism kierowanych do Sądu, co wiąże się z koniecznością ich analizy przez Sąd pierwszej instancji, powoduje wydłużenie czasu rozpoznania sprawy głównej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie sądowe toczące się przed WSA w Łodzi, biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny sprawy, nie trwa dłużej niż to konieczne. Nadto, terminowo i prawidłowo podejmowano poszczególne czynności sądowe, a tym samym nie naruszono prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.