I SA/Rz 361/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jarosław Szaro, Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, WSA Grzegorz Panek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 września 2018 r. sprawy ze skargi S.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata [...]– Kancelaria Adwokacka w R. kwotę 295,20 (dwieście dziwięćdziesiąt pięć złotych 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 361/19 UZASADNIENIE W zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS), stwierdził niedopuszczalność zażalenia S. K. na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31 stycznia 2019r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej, zabezpieczającej zobowiązania w podatku od spadków i darowizn. Jak wynika z akt sprawy, S. K. (dalej: Podatnik/Skarżący), w dniu 14 stycznia 2019r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej: Naczelnik US) o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także o zmianę zaskarżonego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2018r., poprzez wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej w księdze wieczystej. Naczelnik US w piśmie z dnia 31 stycznia 2019r. wyjaśnił, że w sprawie dotyczącej podatku od spadków i darowizn, ustalonego decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w kwocie 9.678,00 zł oraz decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w kwocie 8.133,00 zł, postępowania egzekucyjne zostały wcześniej umorzone, stąd wniosek o ich umorzenie jest bezprzedmiotowy. Naczelnik US wskazał również na brak możliwości wykreślenia hipoteki przymusowej, ustanowionej na nieruchomości o nr KW [...], bez uprzedniej zapłaty zaległości podatkowych, zabezpieczonych tą hipoteką. S. K. wniósł zażalenie na ww. pismo Naczelnika US. Dyrektor Izby Skarbowej, po jego rozpoznaniu, opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019r. stwierdził niedopuszczalność ww. zażalenia. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że środek zaskarżenia nie przysługuje na czynność o charakterze materialno- technicznym organu administracji publicznej, która nie jest decyzją ani postanowieniem. Zaskarżone pismo Naczelnika US nie zawiera merytorycznego rozstrzygnięcia, a zatem nie można go uznać za akt administracyjny o charakterze władczym, wydany w formie decyzji lub postanowienia. Ponadto, sprawa o wykreślenie hipoteki przymusowej nie ma charakteru postępowania z zakresu administracji publicznej, należy natomiast do spraw o charakterze cywilnoprawnym. W związku z powyższym, organ II instancji stwierdził, że brak przysługującego środka zaskarżenia na pismo Naczelnika US z dnia 31 stycznia 2019 r. czyni zażalenie niedopuszczalnym, zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.). S. K. wniósł skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o uchylenie postanowień - pism organu I instancji tj., stanowiska w sprawie wykreślenia hipoteki przymusowej, ustanowionej przez wydane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił, że organ II instytucji uchybił obowiązkowi wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, co skutkowało przeprowadzeniem fragmentarycznej analizy okoliczności sprawy i stanowiło naruszenie art 187 § 1 O.p. Skarżący wskazał na wątpliwości co do zgodności z Konstytucją art. 70 § 8 O.p., które przewiduje, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. W rezultacie obywatel może stać się dożywotnim dłużnikiem państwa. Zdaniem Skarżącego, pisma Naczelnika US, w których odmawia on wykreślenia hipoteki są sprzeczne z art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje, m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, gdyż w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia złożonego przez Skarżącego. Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 O.p., który na mocy art. 239 O.p. stosuje się również odpowiednio do zażaleń, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. Postanowienie takie jest ostateczne, zgodnie z art. 228 § 2 O.p. Z niedopuszczalnością zażalenia mamy do czynienia m.in. w przypadku, gdy nie występuje przedmiot zaskarżenia. Zgodnie z art. 236 § 1 O.p. zażalenie przysługuje stronie na wydane w toku postępowania postanowienie, gdy ustawa tak stanowi, tj. gdy ustawa przewiduje możliwość zaskarżenia danego postanowienia w drodze zażalenia. Strona nie może natomiast wnieść zażalenia na inne czynności organu podatkowego. W takim przypadku, zażalenie wniesione na tego rodzaju czynność jest niedopuszczalne. W tej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który co prawda analizował dopuszczalność wniesienia odwołania od innych czynności organów podatkowych, jednakże pogląd wypowiedziany w tym zakresie należy odnieść również do kwestii dopuszczalności zażalenia z uwagi na analogiczne w tej materii uregulowania prawne. W uchwale składu 5 sędziów NSA w Warszawie z dnia 28 października 2002r., FPK 6/02 (ONSA 2003, nr 2, poz. 58) wskazano, że Ordynacja podatkowa nie zawiera unormowań dopuszczających wniesienie odwołania od aktów niestanowiących decyzji lub od innych czynności organów podatkowych. Organ podatkowy zatem – w wypadku wniesienia odwołania od takich aktów lub czynności – powinien stwierdzić w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania (art. 228 § 1 pkt 1 o.p.), a jeżeli takiego postanowienia nie wydał, powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego (art. 233 § 1 pkt 3 o.p.). W niniejszej sprawie Naczelnik US pismem z dnia 31 stycznia 2019r. poinformował Skarżącego o braku możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że nie toczy się już żadne postępowanie egzekucyjne, a także o braku możliwości wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej bez uprzedniej zapłaty zaległości podatkowych, zabezpieczonych tą hipoteką. Prawidłowo DIAS zakwalifikował powyższe pismo do kategorii czynności o charakterze materialno – technicznym, na które nie przysługuje zażalenie. Nie ulega wątpliwości, że powyższe pismo nie jest postanowieniem a ponadto, co równie istotne z perspektywy gwarancji procesowych Skarżącego, Naczelnik US nie miał podstaw do wydania w takiej sprawie postanowienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy, postępowania egzekucyjne, których umorzenia domagał się Skarżący, zostały już wcześniej umorzone, postanowieniami Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z dnia 30 czerwca 2016r. oraz z dnia 29 maja 2017r. a także postanowieniami Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 i 26 kwietnia 2018r. Naczelnik US nie miał również podstaw do wydania postanowienia w sprawie żądania wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej. Sąd w pełni podziela stanowisko sądów administracyjnych, wyrażone na tle podobnych jak w niniejszej sprawie okoliczności, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym, a zatem nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej (tak m.in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 9 września 2016 r., sygn. I SA/Lu 160/16). Cywilny charakter sprawy o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza przyjęcie, iż wyrażenie zgody lub odmowa wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki wymaga od organu podatkowego wydania decyzji, czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika w tym zakresie nie wszczyna postępowania administracyjnego, bowiem nie wymaga załatwienia w drodze władczego, jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej. Podkreślenia wymaga, że na organie (wierzycielu hipotecznym) spoczywa zaś obowiązek umożliwienia właścicielowi nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę, dokonanie takiego wykreślenia, mającego na celu doprowadzenie do zgodności stanu rzeczywistego ze stanem wynikającym z księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia może być natomiast dokument (zaświadczenie) wydany przez organ, z którego wynikałoby, iż dłużnik uregulował zaległość stanowiącą podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Powyższe oznacza zatem, że sprawa dotycząca żądania wykreślenia z księgi wieczystej hipoteki przymusowej na nieruchomości - nie mieści się w katalogu spraw z zakresu administracji publicznej i pozostaje poza zakresem właściwości organów podatkowych. Naczelnik US nie miał więc podstawy do wydania postanowienia w sprawie wyżej opisanego żądania. Mając na względzie powyższe należało przyjąć, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 O.p. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika Skarżącego z dnia 16 września 2019r. o rozpatrzenie sprawy na rozprawie Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem skargi S. K. jest postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenie – a więc kończące postępowanie. Z tych przyczyn zaistniała podstawa do rozpoznania niniejszej sprawy w postępowaniu uproszczonym. Art. 122 P.p.s.a. stanowi, że Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Kwestia ta została jednak pozostawiona uznaniu Sądu a wniosek strony w tym zakresie nie jest dla Sądu wiążący. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym jest wystarczające do jej rozpoznania a przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne do wydania orzeczenia kończącego postępowanie. Z tych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 18), Sąd zasądził na rzecz pełnomocnika Skarżącego (adwokata) kwotę 295,20zł, w tym podatek od towarów i usług w wysokości 55,20zł, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.