I OSK 1212/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik po rozpoznaniu w dniu 30 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 525/19 w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 525/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, dalej również jako "WSA", oddalił skargę A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj; - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 ww. ustawy, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy organ drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 24 § 3 oraz art. 110 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", polegającego na nieuchyleniu decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej przyznania zasiłku celowego, pomimo niezachowania przez organ pierwszej instancji właściwego trybu postępowania przy rozpatrywaniu wniosków o wyłączenie pracowników organu; - art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie w jakim uchylił się od rozpoznania okoliczności faktycznych sprawy na podstawie akt, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi i nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 ww. ustawy, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy organ drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, 7 i 8 k.p.a., polegającego na nieuchyleniu decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej przyznania zasiłku celowego pomimo tego, że postępowanie incydentalne w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o wyłączenie pracowników zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji z pominięciem zasad praworządności i legalności, a także zasady budzenia zaufania obywateli do organów państwa i zasady prawdy obiektywnej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji organu drugiej instancji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie odniósł się do postępowania przed organami, wskazując na nieprawidłowości w wydawaniu orzeczeń dotyczących wniosków skarżącego o wyłączenie poszczególnych pracowników. Przede wszystkim zdaniem skarżącego kasacyjnie nie zachowano właściwej kolejności ich rozpoznawania, mając na uwadze hierarchię służbową pracowników organu. Wskazał, że "doszło do sytuacji, w której osoba piastująca funkcję Dyrektora MOPR rozstrzygnęła żądanie wyłączenia podległych jej pracowników nim zostało wprowadzone do obrotu rozstrzygnięcie dotyczące żądania wyłączenia samej osoby piastującej funkcję Dyrektora". Tym samym w ocenie skarżącego kasacyjnie, organ naruszył zasady legalności, praworządności i zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Zaznaczył, że wobec wadliwości postępowania incydentalnego dotyczącego rozpoznawania wniosków o wyłączenie pracowników organu pierwszej instancji, odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W jego ocenie brak zaufania do pracownika socjalnego może pociągać za sobą brak współpracy podmiotu wnioskującego o pomoc. Wskazane w skardze kasacyjnej naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem uniemożliwienie przeprowadzenia przez skarżącego wywiadu środowiskowego w postępowaniu o przyznanie pomocy socjalnej stanowiło zasadniczy powód odmowy przyznania zasiłku celowego na miesiąc październik 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Skarżący kasacyjnie wskazuje wyłącznie na naruszenie przepisów postępowania, zatem skarga kasacyjna opiera się wyłącznie na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenie przepisów postępowania może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Ponadto dla poprawności zarzutu sformułowanego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej konieczne jest, co do zasady, wskazanie przepisów procedury sądowoadministracyjnej naruszonych przez sąd w powiązaniu z właściwymi przepisami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem orzeczenie sądu, a nie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej. Działanie sądu administracyjnego podlega zaś regulacji ustawy p.p.s.a. i ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), dalej jako "p.u.s.a". Zgodnie z uchwałą z dnia 26 października 2009 r. podjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny w pełnym składzie, sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 1, poz. 1), przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii słuszności odmowy przyznania zasiłku celowego z uwagi na brak współdziałania, w tym przede wszystkim uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przez zainteresowanego otrzymaniem takiej pomocy. W przedmiotowej sprawie zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy społecznej był bowiem brak współdziałania skarżącego z pracownikami MOPR-u. Przede wszystkim, pomimo wielokrotnych prób przeprowadzenia u skarżącego kasacyjnie rodzinnego wywiadu środowiskowego, zainteresowany uporczywie uniemożliwiał jego dokonanie. Powoływał się przy tym m.in. na brak zaufania do pracowników organu, kwestionując ich bezstronność. Z akt sprawy wynika, że skarżący od wielu lat korzysta z pomocy społecznej, dobrze zna pracowników MOPR-u w [...] i już na etapie składania wniosku wszczynającego postępowanie w przedmiotowej sprawie wniósł o ich wyłączenie, wskazując poszczególne osoby z imienia i nazwiska. Na dokonanie czynności nie zgodził się również po odmowach wyłączenia wskazanych przez niego pracowników, nie zgadzając się z zapadłymi rozstrzygnięciami, uparcie twierdząc, że przedstawi dowody na stronniczość tychże pracowników. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna nie jest jednak przyznawana automatycznie każdej osobie, która się o nią zwróci. W zależności od formy wnioskowanego świadczenia, ustawa o pomocy społecznej precyzuje kryteria, od których spełnienia uzależnia przyznanie wnioskowanej pomocy. Ich brak, skutkujący decyzją odmowną organu, może prowadzić do sytuacji, że nawet najbardziej uzasadnione potrzeby bytowe nie będą uwzględnione. Okoliczności te muszą więc zostać szczegółowo ustalone przez organ administracji rozpatrujący sprawę, przy czym istotną rolę w gromadzeniu materiału dowodowego odgrywa rodzinny wywiad środowiskowy lub też jego aktualizacja. Jest on bowiem nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony aktywności, gdyż z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Aby więc otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki, w tym za podstawowy należy uznać udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Jednoznaczna odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obliguje organ do odmownego załatwienia wniosku, zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s. (wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1543/19, zob. również wyrok NSA z 6 czerwca 2019 r., I OSK 3598/18, wyrok NSA z 26 września 2018 r., I OSK 786/18, wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r., I OSK 780/16). Ustawodawca przewidział pewne kryteria umożliwiające uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej. Każdy chcący otrzymać pomoc musi się im podporządkować, co zapobiega nadużyciom. Działania podjęte w tym kierunku nie mają na celu napiętnowania danej osoby, czy też zaszkodzenia jej, a mają jedynie za zadanie potwierdzenie, że dana osoba rzeczywiście potrzebuje pomocy. Mając na uwadze powyższe, nie sposób zgodzić się z zarzutami zawartymi w skardze kasacyjnej. Niesłuszne jest bowiem twierdzenie, że WSA naruszył "art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nieuzasadnione oddalenie skargi na podstawie art. 151 ww. ustawy, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy organ drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 24 § 3 oraz art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a., polegającego na nieuchyleniu decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej przyznania zasiłku celowego, pomimo niezachowania przez organ pierwszej instancji właściwego trybu postępowania przy rozpatrywaniu wniosków o wyłączenie pracowników organu". Niezależnie od nietrafności merytorycznej tego zarzutu, stwierdzić należy, że jest on nieprawidłowo sformułowany. Wzruszenie na etapie postępowania kasacyjnego postanowień w przedmiocie wyłączenia pracowników MOPS-u wymagało bowiem powiązania naruszenia przepisów p.p.s.a. z przepisami procesowymi stosowanymi przez organy administracji. Zatem skarżący kasacyjnie powinien był podnieść naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 3 k.p.a. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący powinien dążyć do wykazania, że w granicach sprawy (sądowoadministracyjnej) sąd pierwszej instancji winien był wyeliminować z obrotu prawnego postanowienia o odmowie wyłączenia. Należy bowiem pamiętać, że przepisów procedury administracyjnej Sąd nie stosuje wprost, lecz jego związanie tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa przez organ administracji był prawidłowy. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dopiero w kolejnym zarzucie skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez WSA art. 134 § 1 p.p.s.a. podnosząc, że "organ podatkowy drugiej instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, 7 i 8 k.p.a., polegającego na nieuchyleniu decyzji organu pierwszej instancji odmawiającej przyznania zasiłku celowego pomimo tego, że postępowanie incydentalne w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o wyłączenie pracowników zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji z pominięciem zasad praworządności i legalności, a także zasady budzenia zaufania obywateli do organów państwa i zasady prawdy obiektywnej". Choć w sprawie nie orzekał żaden organ podatkowy, to jak widać, również sedno tego zarzutu sprowadza się do kwestionowania przez skarżącego odmowy wyłączenia wskazanych przez niego pracowników. Pomimo więc wykazanych niedokładności, mając na uwadze przywołaną na wstępie uchwałę należy wyjaśnić, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie również z przyczyn merytorycznych. WSA nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, zgodnie z którym uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie skutkujące uchyleniem decyzji lub postanowienia następuje w przypadku stwierdzenia innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis ten ma charakter wynikowy, co oznacza, że jego zastosowanie przez sąd pierwszej instancji jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Jeżeli sąd nie stwierdzi naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, to nie może stosować tego przepisu. Można więc zarzucić sądowi pierwszej instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Powyższe nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez WSA jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez ten sąd normy prawnej – WSA konsekwentnie zastosował art. 151 p.p.s.a., uznając zarzuty skargi za nieusprawiedliwione. Niezasadne jest też stwierdzenie, że organ pierwszej instancji nie zachował właściwego trybu postępowania przy rozpatrywaniu wniosków o wyłączenie pracowników organu, ani że postępowanie incydentalne w przedmiocie rozpatrzenia wniosków o wyłączenie pracowników zostało przeprowadzone przez organ pierwszej instancji z pominięciem zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, 7, 8 k.p.a. Takiego wniosku nie sposób wysnuć w oparciu o akta sprawy. Zgodnie z treścią art. 24 § 3 k.p.a. bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany wyłączyć go od udziału w postępowaniu na jego żądanie, na żądanie strony, albo z urzędu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności nie wymienionych w § 1 tego przepisu, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika. Wyłączenie pracownika lub odmowa jego wyłączenia następuje przez wydanie postanowienia, przy czym żądanie wyłączenia wniesione przez pracownika lub stronę musi zawierać wywód uprawdopodobniający okoliczności wskazujące na istnienie wątpliwości co do bezstronności pracownika, a zatem pozostanie w aktach sprawy w formie oświadczenia pisemnego lub zgłoszonego do protokołu. Wyłączenia nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności danego pracownika. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak też wiedzy posiadanej przez Sąd z urzędu wskazać należy, że przed organami toczyły się liczne sprawy z udziałem skarżącego. W części z nich organy w sposób nieuprawniony pominęły wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników, przedwcześnie wydając w jego sprawie decyzje, co skutkowało uchyleniem przez WSA decyzji wydanych przez organy. Po przystąpieniu do rozpoznawania wniosków skarżącego o wyłączenie pracowników, wnioski te były rozpoznawane dwa razy, z uwagi na fakt, że organ drugiej instancji za niewystarczającą uznał argumentację organu pierwszej instancji zawartą w tych rozstrzygnięciach. Wówczas, w tych początkowych etapach rozpoznawania wniosków skarżącego o przyznanie pomocy społecznej w zakreślonej przez niego formie, rzeczywiście dochodziło do nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosków o wyłączenie pracowników. W późniejszym etapie były one jednakże usuwane, mimo to skarżący nie zgadzał się z treścią rozstrzygnięć w tej kwestii. Z podobną sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wnioski skarżącego o wyłączenie pracowników zostały ponownie – negatywnie – rozpatrzone postanowieniami z 9 listopada 2018 r. Zarówno SKO jak i WSA uznały te rozstrzygnięcia za prawidłowe. Z kolei skarżący w dalszym ciągu podważa treść tych rozstrzygnięć. Zdaje się przy tym, że próbuje on w ten sposób niejako uniknąć konsekwencji braku współdziałania z pracownikami MOPR-u, w szczególności uniemożliwienia przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Skarżący kasacyjnie uporczywie powołuje się bowiem na brak zaufania do pracowników MOPR-u, co w jego ocenie uzasadnia odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednakże wobec zapadłych orzeczeń o odmowie wyłączenia wskazanych przez niego pracowników argumenty te tracą na znaczeniu. Skoro nie sposób dopatrzyć się nieprawidłowości w odmowie wyłączenia wskazanych przez niego pracowników, to uporczywe odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z uwagi na brak zaufania do nich, należy traktować jako uchylanie się od przeprowadzenia niezbędnych czynności. Zresztą wiadome Sądowi jest, że skarżący odmawiał przeprowadzenia wywiadu środowiskowego także przez pracowników, z którymi nie miał jeszcze do czynienia, również zakładając z góry ich złe zamiary. Wobec powyższego, mając na uwadze, że brak jest jakichkolwiek dowodów na stronniczość pracowników, twierdzenia skarżącego wydają się być jedynie subiektywnym, niczym nie popartym przekonaniem o stronniczości i złych zamiarach pracowników. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do bezstronności pracowników MOPR-u, poprzestając jedynie na gołosłownych twierdzeniach, a także zapewnieniach, że przedstawi stosowne dowody. Ogólnikowe zarzuty podważające prowadzenie sprawy przez pracowników organu w sposób obiektywny i rzetelny, nie uzasadniają żądania wyłączenia tych pracowników w trybie art. 24 k.p.a. Samo zaś prowadzenie przez danego pracownika postępowania administracyjnego, gromadzenie materiału dowodowego, wymaganie współpracy ze strony zainteresowanego świadczeniem oraz podejmowanie rozstrzygnięć nie może być uznane za uprawdopodabniające brak bezstronności. Innymi słowy niezadowolenie skarżącego z wydanych w jego sprawach rozstrzygnięć i związane z tym żądanie odsunięcia określonych pracowników od prowadzenia jego spraw nie jest wystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika przez bezpośredniego przełożonego. (por. wyrok NSA z 8 maja 2015 r., I OSK 1978/14i przytoczony w nim wyrok NSA z 10 lipca 1989 r., IV SA 324/89). Ponadto wnioski o wyłączenie zostały rozpatrzone indywidualnie co do poszczególnych osób, o których wyłączenie skarżący wnioskował, przez odpowiednich przełożonych i nie sposób dostrzec nieprawidłowości przy ich rozpoznawaniu. Choć skarżący kasacyjnie nie zgadza się z zapadłymi w sprawie rozstrzygnięciami, to nie można zarzucić, że są one wydane z naruszeniem art. 6, 7, 8 k.p.a., gdyż do ustalenia sytuacji zainteresowanego otrzymaniem świadczenia nie doszło z jego winy. Co prawda organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., jednakże to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (w tym umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego). Ponadto organy działały na podstawie przepisów prawa i zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Ponownie przy tym górę biorą subiektywne przekonania skarżącego o nieprawidłowościach przy rozpoznaniu jego sprawy, które jednakże nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Tymczasem to skarżący kasacyjnie skutecznie uchylał się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika, że kilkukrotnie podejmowano próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ponadto termin jego przeprowadzenia starano się dostosować do potrzeb skarżącego, mając na uwadze, że skarżący "zaczyna komunikować się ze światem" dopiero w godzinach popołudniowych, był uprzedzany o terminach, w których pracownicy MOPR-u mieli podjąć próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jak też otrzymał informacje o możliwości kontaktu z pracownikiem w celu ustalenia innego dogodnego terminu wywiadu (która zawierała też informację o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu). Odmawiał również jakiejkolwiek formy współpracy np. podpisywania wszystkich dokumentów w sprawie oraz nie wpuszczał pracowników MOPR-u do mieszkania. Reasumując w ocenie NSA, przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy nie doszło do naruszeń przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W oparciu o powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.