II SA/Sz 500/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Maria Mysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1257), zwanej dalej k.p.a., w zw. z art. 1 ust. 3, art. 23a ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j.Dz.U.2018.2220. dalej: "u.ś.r." lub "ustawa"), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (zwanej dalej: wnioskodawczynią, stroną, skarżącą) od decyzji z dnia [...] r. nr [...] Prezydenta Miasta S., dalej: "Organ I instancji", odmawiającej jej zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz dziecka - Z. S. na okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r., utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organy administracji publicznej: Wnioskiem z dnia 7 lutego 2014 r. wnioskodawczyni wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem - Z. S.. Decyzją z dnia [...] r. Organ przyznał zasiłek pielęgnacyjny na wnioskowane dziecko w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 stycznia 2018 r. Decyzją z dnia [...] r. Organ I instancji uchylił z dniem 1 marca 2015 r. decyzję z dnia [...] r., w związku koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego - zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzją z dnia [...] r. Organ I instancji uznał, że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. wnioskodawczyni pobrała nienależnie świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Z decyzją tą strona nie zgodziła się i pismem z dnia 27 września 2018 r. wniosła odwołanie, wskutek czego decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja ustalająca była przedwczesna, bowiem nie rozstrzygnięto o tym, czy stronie w ogóle świadczenie przysługiwało. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r., nr [...] Organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz dziecka na okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. W uzasadnieniu Organ wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r., strona nie podlegała przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego bowiem nie zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Świadczenia rodzinne przysługują jedynie obywatelom polskim zamieszkującym na terytorium RP. Wnioskodawczyni odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając : 1) naruszenie prawa materialnego tj. a. art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne uznanie, że w analizowanej sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; b. art. 7 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że wnioskodawczyni nie przysługiwało na dziecko świadczenie w miejscu zamieszkania; c. art. 11 ust. 3 lit. c Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, w której małżonkowi wnioskodawczyni nie przysługiwał na terenie Niemiec zasiłek dla bezrobotnych; 2) naruszenie prawa procesowego, tj.: a. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia, czy wnioskodawczyni nabyła uprawnienia do uzyskania świadczenia rodzinnego według prawa niemieckiego; b. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, że świadczenie rodzinne nie przysługiwało w objętym decyzją okresie, podczas gdy w ocenie wnioskodawczyni przysługiwało; c. art. 59 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od stycznia 2018 r., podczas gdy zdarzenie stanowiące podstawę faktyczną - zameldowanie na terenie Niemiec, miało miejsce 7 stycznia 2018 r., a zatem świadczenie powinno zostać przyznane co najmniej za styczeń 2016 r.; Nadto skarżąca wniosła o zwrócenie się przez SKO w S. do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o nadesłanie na potrzeby tego postępowania przetłumaczonej na język polski niemieckiej ustawy o ubezpieczeniu społecznym oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisana na wstępie decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., wskazując, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018. poz. 2220), świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenie rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zamieszkanie na terytorium RP jest zatem jednym z warunków otrzymania świadczenia na podstawie art. 23a ust. 1 u.ś.r. W przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W świetle przepisu art. 23a ust. 2 u.s.r., w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami RP, w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 23a ust. 3 u.ś.r., wojewoda ustala, czy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie. W przypadku ustalenia, że przepisy te mają zastosowanie, wojewoda wydaje decyzję o której mowa w art. 21 u.ś.r., art. 23a ust. 4 u.ś.r. Zgodnie zaś z przepisem art. 23a ust. 7 u.ś.r., jeśli wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – w przypadku, o którym mowa w ust. 1 albo informuje o tym fakcie organ właściwy – w przypadku, o którym mowa w ust. 2. Co za tym idzie, w przypadku ustalenia przez wojewodę, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie znajdują zastosowania, choćby w pewnym okresie, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, na podstawie przepisów krajowych, wydaje organ właściwy. W analizowanej sprawie, wobec ustalenia przez wojewodę, że w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. Skarżąca nie podlegała przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, konieczne było zatem wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku, w oparciu o właściwe przepisy krajowe. W tym zaś zakresie, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jasno wskazują na negatywną przesłankę przysługiwania świadczeń rodzinnych, jaką jest zamieszkiwanie poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, rozumiane zgodnie z zasadami wyrażonymi w Kodeksie cywilnym. Zatem przenosząc swoje oraz córki Z. S. centrum życiowe do Niemiec od grudnia 2015 r., Skarżąca sprawiła, że ziściła się negatywna przesłanka ustawowa wyrażona w art. 1 ust. 3 u.ś.r. Organ dodał, że samo zameldowanie nie decyduje o miejscu zamieszkania osoby fizycznej. Przedstawiona przez skarżącą argumentacja dotycząca błędnego niezastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest nieuzasadniona, bowiem w zaistniałym stanie faktycznym organ orzeka na podstawie przepisów prawa krajowego. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził w niniejszej postępowanie dowodowe. Sam fakt, iż rozstrzygnięcie jest niezgodne z oczekiwaniami strony, nie może przesądzać o uznaniu oceny za dowolną. Wobec powyższego, wnioski skarżącej okazały się niezasadne, bowiem bez znaczenia na gruncie niniejszej sprawy pozostaje to, czy na terenie, na którym skarżąca zamieszkuje, przysługują jej świadczenia rodzinne, czy też nie. Na gruncie niniejszej sprawy istotne pozostaje jedynie to, czy zamieszkuje ona na terytorium RP, czy też nie. Pismem z dnia 29 kwietnia 2019 r. pełnomocnik działający w imieniu skarżącej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższą decyzję zarzucając jej: 1. Naruszenie prawa materialnego: - art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezasadne zastosowanie, jako że zgodnie z jego treścią: świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej". W niniejszej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego rozstrzygają, że świadczenie rodzinne w innym kraju członkowskim UE przysługuje, jeżeli osoba uprawniona posiada odpowiedni okres składkowy uprawniający do pobierania świadczenia w innym państwie, niż państwo dotychczas wypłacające świadczenia społeczne; - art. 7 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie, jako że przesłanką negatywną wypłaty świadczenia rodzinnego jest okoliczność, że członkowi rodziny przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej - gdzie M. S. nie przysługiwało świadczenie rodzinne na terenie Niemiec w okresie objętym zaskarżoną decyzją; - art. 11 ust. 3 lit. c Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy ustawodawstwo niemieckie znajdzie zastosowanie jedynie wówczas, gdy małżonkowi skarżącej przysługiwałby zasiłek dla bezrobotnych na terenie Niemiec, natomiast okres zatrudnienia małżonka skarżącej na terenie Niemiec był krótszy niż dwa lata (trwał od marca 2015 roku do grudnia 2015 roku), a zatem nie nabył praw do zasiłku dla bezrobotnych według prawa niemieckiego, a w konsekwencji prawa do zasiłku rodzinnego; II. Naruszenie prawa procesowego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to: - art. 7 K.p.a., poprzez zaniechanie ustalenia przez organ administracji, czy skarżąca nabyła uprawnienia do uzyskania świadczenia rodzinnego według prawa niemieckiego, jako że okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, ponieważ tylko jeżeli obywatel polski zamieszkał na terenie innego państwa członkowskiego i nabył w innym państwie członkowskim uprawnienia do świadczenia społecznego, organ polski zwolniony jest z obowiązku wypłaty świadczeń; - art. 80 K.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż świadczenie rodzinne za okres od 1 stycznia 2016 do 31 sierpnia 2018 roku nie przysługuje skarżącej, wówczas gdy prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie takich ustaleń faktycznych; - art. 59 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca stycznia 2016 roku, wówczas gdy zdarzenie stanowiące podstawę faktyczną decyzji - zameldowanie na terenie Niemiec członków rodziny skarżącej miało miejsce 7 stycznia 2016 roku, a zatem świadczenie powinno zostać przyznane co najmniej za styczeń 2016 roku. Ponadto, pełnomocnik skarżącej wniósł o zwrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do Ministerstwa Sprawiedliwości z wnioskiem o nadesłanie na potrzeby niniejszego postępowania przetłumaczonej na język polski niemieckiej ustawy o ubezpieczeniu społecznym (niem. Soziale Pflegeversicherung), co nie nastąpiło w poprzednich postępowaniach, pomimo wniosku skarżącej w tym zakresie, celem ustalenia czy zgodnie z ustawodawstwem Niemieckim, skarżącej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne według ustawodawstwa niemieckiego. Z uwagi na powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony powołał się na tożsamą argumentację jaką zawarł w odwołaniu od decyzji organu I instancji podkreślając, że zasadniczą kwestią, którą powinien ustalić organ administracji jest nie okoliczność, czy dana osoba zamieszkuje w Polsce czy za granicą, ale czy przysługuje jej świadczenie rodzinne za granicą. Dopiero z chwilą kiedy osoba ta nabędzie uprawnienia do świadczenia rodzinnego za granicą, świadczenie pobrane w Polsce stanie się nienależne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem, wykazała, że decyzja ta odpowiada prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. w przedmiocie odmowy przyznania M. S. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na niepełnosprawną córkę, za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. Stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.ś.r. określane w tej ustawie świadczenia rodzinne przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl art. 23a ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym postępowaniem, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W przypadku gdy wojewoda, w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 u.ś.r. Zgodnie zaś z art. 23a ust. 7 pkt 1 u.ś.r., w przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Wojewoda przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1. W związku z ustaleniem, że od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. w sprawie nie mają wobec rodziny skarżącej zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, sprawa zgodnie z art. 23 a ust. 7 pkt 1 u.ś.r. została przekazana Prezydentowi M. S., który odmówił skarżącej wnioskowanego prawa do świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. Podstawą tej odmowy było ustalenie, że strona nie mieszka na terenie Polski lecz od dnia 1 stycznia 2016 r. razem z rodziną mieszka na terenie Niemiec, gdzie sama oraz członkowie jej rodziny posiadają zameldowanie, co zostało potwierdzone przez właściwy organ (w piśmie Marszałka Województwa [...] z dnia 30 listopada 2017 r., od 1 stycznia 2018 r. właściwy w sprawie jest Wojewoda [...] - w piśmie z dnia 28 czerwca 2018 r.). Zdaniem Sądu, organ II instancji, trafnie uznał że zgodnie z zasadami przyznawania świadczeń, o których mowa w ustawie, jednym z warunków ich otrzymania jest, aby osoba, której świadczenia przysługują zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wynika to wprost z cytowanego wyżej art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.ś.r. Mając na względzie powyższe, po analizie stanu faktycznego sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżąca od stycznia2016 r. przeniosła swoje centrum życiowe i rodziny do Niemiec i tam jest jej "miejsce zamieszkania" w rozumieniu art. 25 kodeksu cywilnego. Tym samym organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że skarżąca nie spełniła przesłanki warunkującej przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co musiało skutkować odmową prawa do tego świadczenia rodzinnego za okres od dnia 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2018 r. Okoliczności podnoszone przez skarżącą, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie pobiera na terenie Niemiec żadnych świadczeń, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy, w sytuacji gdy jednoznacznie zostało ustalone, że strona nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres objęty zaskarżoną decyzją. Należy podkreślić, że nie ma znaczenia kiedy skarżąca została zameldowana na terenie Niemiec. Istotnym dla sprawy jest fakt jej niezamieszkiwania na terytorium RP. Odnosząc się do żądania skarżącej o wystąpienie przez Sąd do Ministerstwa Sprawiedliwości o nadesłanie na potrzeby niniejszego postępowania przetłumaczonej na język polski niemieckiej ustawy o ubezpieczeniu społecznym wskazać należy, że nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia takiego wniosku, albowiem organy stosujące prawo rozstrzygają w oparciu o przepisy wskazanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) skargę oddalił.