I SA/Sz 771/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak Protokolant starszy sekretarz sądowy [...] po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS I Oddział w Ł. z dnia [...] r. nr [...]. A. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Zobowiązany", "Strona", "Skarżący") w dniu [...] r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniosek o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku wnioskodawca zwrócił się o umorzenie zaległości w całości. Wniósł o "skuteczną naprawę prawa oraz naprawę naruszonych dóbr osobistych i praw obywatelskich" oraz o "zaprzestanie stosowania złych praktyk represyjnych oraz opresyjnych prawnych z udziałem rażących wad i błędów sądowych oraz działań z przemocy sądowej i pozasądowej oraz innej instytucyjnej uporczywej i uciążliwej". Zdaniem Wnioskodawcy, naruszono prawa jego i jego rodziny, naruszając zasady praworządności i ładu konstytucyjnego. Wniósł o "realizację jego praw i dóbr rodziny w pełnym zakresie prawnym w celu eliminacji złych praktyk prawnych i trywializacji prawa oraz innych szkód prawnych prowadzonych na szkodę interesu życiowo-bytowego rodziny 2+2". W dniu [...] r. Zakład wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Następnie, po przeanalizowaniu przedłożonych przez zobowiązanego dokumentów (szczegółowo wymienionych w decyzji) oraz informacji znanych Zakładowi z urzędu, decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiono umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...]zł oraz z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Organ, decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Zakład powołał się na zgromadzony materiał dowodowy, w tym m.in. na: decyzje Prezydenta Miasta S., decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., dokumentację lekarską oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania Wnioskodawcy. Organ przeanalizował dowody pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.). Odnosząc się do wniosku o udzielenie pomocy de minimis, wskazano, że ewentualnie udzielona ulga w spłacie należności nie będzie stanowiła pomocy publicznej, a tym samym nie będzie stanowiła pomocy de minimis. Zakład odniósł się również do tego, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 roku, poz. 300 ze zm. – zwanej dalej w skrócie: "u.s.u.s."). Organ rozważył także możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o regulacje zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365). Powołując się, na wskazane przez Wnioskodawcę w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wydatki wyjaśnił, że są one wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, nie są zaś nadzwyczajnymi kosztami jakie Zobowiązany musi ponosić. Następnie, w uzasadnieniu decyzji wskazano, że ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że rodzina Strony korzystała z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie jest to pomoc stała, ale są to zasiłki celowe, jednorazowe. Zobowiązany nie pracuje zawodowo. Zakład nie zanegował trudnej sytuacji finansowej Wnioskodawcy, jednakże uznał, że sytuacja ta nie jest trwałą bowiem może ulec poprawie, gdy, po zakończeniu leczenia, podejmie on zatrudnienie. Organ podkreślił także, że Zobowiązany zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, która w każdej chwili może zostać wznowiona i stanowić źródło dochodu. Ponadto, organ wskazał, że Wnioskodawca jest właścicielem domu jednorodzinnego. Odnosząc się do sytuacji rodzinnej Wnioskodawcy organ wskazał, że L. B. (partnerka Strony) zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto. Ponadto, rodzina Zobowiązanego otrzymuje świadczenie wychowawcze "500+" oraz zasiłek rodzinny w kwocie [...]zł - te dwa świadczenia wypłacane są na [...] córki. Zatem miesięczny dochód rodziny kształtuje się w wysokości około [...] zł. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Zakład stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie Wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. W ocenie organu nie wystąpiła także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdyż Zobowiązany nie przedłożył orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które świadczyłoby o trwałym wykluczeniu go z rynku pracy ani dokumentów, stwierdzających konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Następnie, organ podkreślił, że stan zdrowia nie jest przesłanką warunkującą umorzenie należności z tytułu składek. Zobowiązany nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem i w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł o umorzenie w całości zadłużenia wobec ZUS wobec niemożności jego spłaty z powodu utraty zdrowia, i wystąpienia chorób przewlekłych. Następnie, Skarżący wskazał, że ma [...] lat i z powodu uszczerbku na zdrowiu i niedomagań nie będzie w stanie spłacić zaległych należności bez nadmiernego uszczerbku dla swojego utrzymania i zdrowia. Obecnie pozostaje bez środków do życia. Skarżący podniósł, że argumenty Zakładu są tendencyjne, szablonowe, wadliwe i nie zasługują na uwzględnienie, a podnoszone argumenty nie ujmują wszystkich argumentów i prawdy o jego zrujnowanym zdrowiu i chorobach. Skarżący wniósł o "realizację jego niezbywalnych praw i dóbr rodzonych w pełnym zakresie prawnym i prawno-podatkowym celem eliminacji z przestrzeni publicznoprawnej złych, negatywnych praktyk prawnych i trywializacji prawa zasad, reguł i norm dobrego obyczaju prawnego i kultury prawnej z rygoru prawa". W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie. Na rozprawie, w dniu [...] r., wyznaczony dla Skarżącego, pełnomocnik z urzędu doprecyzował zarzuty skargi wskazując na naruszenie przez Organ: 1) art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji: a) nie wskazał, jakich składek i za jaki okres dotyczy zaskarżona decyzja, b) nie poczynił żadnych wyjaśnień w zakresie tego, czy należności te nie wygasły w całości lub w części na skutek upływu terminu przedawnienia ani czy zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg przedawnienia, powodujące jego zawieszenie lub przerwę, stosownie do treści art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, co uniemożliwia pełną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. 2) art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym uznaniu, że w przypadku skarżącego nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych: a) dokonanym bez porównania dochodów rodziny (ok. [...] zł miesięcznie według stanu z daty wydania decyzji) z rzeczywistymi wydatkami w celu zaspokojenia życiowych potrzeb [...] rodziny, w tym [...] córek uczących się w liceum ([...]), b) dokonanym bez uwzględnienia tego, że Skarżący bez środków z pomocy społecznej nie mógłby ogrzać domu ani kupić lekarstw, c) dokonanym bez zestawienia osiąganych dochodów rodziny z kwotą minimum socjalnego i minimum egzystencji publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny i Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. 3) art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie przez organ słusznego interesu obywatela. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Pełnomocnik skarżącego złożył także wniosek o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej z urzędu wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje: Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, ponieważ Organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej, w skrócie: "p.p.s.a."). Wskazać należy, że art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2069 ze zm., dalej w skrócie: "K.p.a.") określa podstawowe części składowe, jakie powinna zawierać decyzja administracyjna. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia stanowi jeden z warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny, ponieważ pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podkreśla, że organy administracyjne zobligowane są z urzędu badać kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego i sprawdzać, czy mają prawo orzekać w konkretnej sprawie. Powyższa ocena ma istotne znaczenie dla Sądu, bowiem stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, a zatem z urzędu w pierwszej kolejności bada kwestię przedawnienia. Uzasadnienie decyzji nie może pozostawiać wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały rozważone i ocenione. Kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zważywszy na materialnoprawne i procesowe skutki upływu terminu przedawnienia. Zatem, konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie zbadał z urzędu kwestii przedawnienia nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Mając na uwadze, że egzekwowane należności dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okres od kwietnia 2010 r. do czerwca 2018 r., w pierwszej kolejności należy wskazać na regulacje prawne odnoszące się do kwestii przedawnienia składek ZUS. Przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązujący od 1 styczna 2003 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Nowela ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonana ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074)., wprowadziła instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie, ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378), w art. 11, znowelizowano przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez wskazanie, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W przepisie przejściowym, zawartym w art. 27 ust. 1 cyt. ustawy postanowiono, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym nową ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednocześnie, w ust. 2 art. 27 wskazano, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Na tle rozpoznawanej sprawy należy również wskazać, że w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 138, poz. 808), po ust. 5e analizowanego przepisu dodano ust. 5f ( obowiązujący od 20 lipca 2011 r. ) stanowiący, że w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Dodatkowo należy podać, że dla oceny przedawnienia należności składkowych znajduje również zastosowanie przepis art. 1 ust 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012r., poz. 1551 – dalej "ustawa abolicyjna"). Na podstawie tego przepisu, bieg terminu przedawnienia należności podlegających i niepodlegających umorzeniu ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Uzupełniająco należy również wskazać, że art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz. U. 2015 r., p. 581 ze zm.) stanowił, że składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu składek za zwłokę nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast w myśl ust. 2 tego przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie może dokonać analizy weryfikowanego rozstrzygnięcia pod kątem powyższych regulacji ponieważ w aktach administracyjnych brak decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, czy też dokumentacji wskazującej na podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W sytuacji uwzględnienia najdalej idącego zarzutu skargi, bo dotyczącego braku odniesienia się organu do kwestii przedawnienia, ustosunkowanie się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi stało się bezprzedmiotowe. Brak zatem istotnej dla sprawy analizy instytucji przedawnienia powoduje, że Sąd nie może dokonać kompleksowej oceny zaskarżonej decyzji. W toku ponownego postępowania Organ będzie zobowiązany do uwzględnienia wskazówek zawartych w niniejszym uzasadnieniu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji, tj. o uchyleniu obydwu decyzji Zakładu jako wadliwych bowiem wydanych z naruszeniem prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Końcowo należy wskazać, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu rozstrzygnie w odrębnym postanowieniu referendarz tut. Sądu zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.