III OSK 2742/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 września 2019 r., sygn. akt II SAB/Bd 4/19 w sprawie ze skargi S. C. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 24 września 2019 r., sygn. akt II SAB/Bd 4/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu skargi S. C. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w przedmiocie zwolnienia ze służby: 1. zobowiązał Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy do wydania decyzji dotyczącej stosunku służbowego S. C., w terminie 14 dni od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszenia prawa; 3. zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz skarżącego kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 28 sierpnia 2018 r. S. C. wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy polegającą na braku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji w przedmiocie zwolnienia go ze służby i o stwierdzenie bezczynności organu. Skarżący do lutego 2017 r. pełnił służbę w Izbie Celnej w T. na stanowisku młodszego eksperta. W dniu 27 lutego 2017 r. skarżący otrzymał informację o przekształceniu dotychczasowego stosunku służbowego. Od 1 marca 2017 r. skarżący stał się funkcjonariuszem Służby Celno–Skarbowej. Nie otrzymał propozycji służby i z dniem 31 sierpnia 2017 r. jego stosunek służby wygasł. W ocenie skarżącego jego stosunek służbowy opierał się na mianowaniu i miał charakter administracyjno–prawny i w konsekwencji zarówno akt powołania do służby, jak i akt zwalniający ze służby, należą do kategorii decyzji administracyjnej, która podlegać powinna kontroli sądowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie. Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że na mocy art. 165 ust. 3 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948; dalej zwanej "u.w.KAS") skarżący, będący do dnia 1 marca 2017 r. funkcjonariuszem celnym pełniącym służbę w izbie celnej, stał się z tym dniem funkcjonariuszem Służby Celno-Skarbowej pełniącym służbę w jednostkach KAS i zachował ciągłość służby. Skarżącemu wyznaczono miejsce pełnienia służby w [...] Urzędzie Celno–Skarbowym w T. od dnia 1 marca 2017 r. Skarżący został również poinformowany, że nie stanowi to propozycji pełnienia służby w rozumieniu u.w.KAS, a stosunek służbowy wygasa 31 sierpnia 2017 r. Sąd pierwszej instancji przytoczył szereg przepisów u.w.KAS, m.in. art. 170 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy, a także art. 276 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U z 2018 r., poz. 508; dalej "ustawa o KAS"). Wskazał, że przepis p.w.KAS przewidujący omawianą sytuację stanowi, że stosunki pracy osób zatrudnionych w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 2, 3 i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, oraz stosunki służbowe osób pełniących służbę w jednostkach KAS, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, wygasają z dniem 31 sierpnia 2017 r., jeżeli osoby te w terminie do dnia 31 maja 2017 r., nie otrzymają pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby. Sąd wskazał, że analiza kompetencji właściwych organów (w realiach sprawy - dyrektora izby administracji skarbowej) odnoszących się do władczego rozstrzygania o sytuacji prawnej funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej (w tym m.in. skarżącego) pozwala na ustalenie formy prawnej działania organu w przedmiocie stosunku służbowego funkcjonariusza, w stosunku do którego stosunek służbowy wygasł. Skoro ustawodawca przewiduje dla zwolnienia funkcjonariusza formę decyzji administracyjnej, a wygaśnięcie stosunku służbowego nakazuje traktować jak zwolnienie ze służby, to Sąd pierwszej instancji uznał, że pomimo braku jednoznacznej regulacji nakazującej wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego obowiązek wydania takiej decyzji obciąża organ, bowiem, jak Sąd ten wskazał: "tylko wydanie takiej decyzji gwarantuje prawo do sądu funkcjonariuszowi służby celno-skarbowej, który przyjął propozycję zatrudnienia złożoną mu przez organ". Zatem podstawą prawną do wydania decyzji w rozważanym przypadku jest art. 170 ust. 3 p.w.KAS w związku z odpowiednio stosowanym art. 276 ust. 2 ustawy o KAS - interpretowany zgodnie z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Przepisy te w ocenie Sądu stanowią źródło kontroli sądowej zarzucanej przez skarżącego bezczynności organu (zob. art. 3 § 2 pkt 8 i art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.")). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organ zobligowany był do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego, równoznacznej w swej istocie z decyzją o zwolnieniu ze służby. Sąd ten kierował się przy tym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w uzasadnieniu uchwały podjętej 1 lipca 2019 r. w sprawie I OPS 1/19. W oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zobowiązał więc organ do wydania decyzji w przedmiocie stosunku służbowego skarżącego. Na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, iż organ dopuścił się bezczynności, zobowiązując jednocześnie Dyrektora IAS - stosownie do art. 149 § 1 pkt 1 i § 1b p.p.s.a. - do wydania decyzji określającej stosunek służbowy skarżącego w terminie 14 dni od dnia doręczenia akt organowi wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Sąd ponadto stwierdził zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa - z uwagi na niejednoznaczną, rodzącą szereg wątpliwości interpretacyjnych treść przepisów p.w. KAS. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucam naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., art. 3 § 1, § 2 pkt 8 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 170 ust. 3 ustawy p.w.KAS i art. 276 ust. 2 ustawy o KAS przez błędną kontrolę oraz błędne zastosowanie środków określonych w ustawie i uznanie skargi za zasadną w sytuacji, gdy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy nie był zobowiązany do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego, równoznacznej w swej istocie z decyzją o zwolnieniu ze służby; 2. art. 149 § 1 pkt li 3 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 170 ust. 3 p.w.KAS przez jego zastosowanie w sprawie i rozpoznanie skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do odrzucenia skargi, albowiem w ustalonym stanie faktycznym i prawnym nie ma podstaw do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego, równoznacznej w swej istocie z decyzją o zwolnieniu ze służby. II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucam naruszenie prawa materialnego, tj.: 3. art. 170 ust. 3 p.w.KAS w zw. z art. 276 ust. 2 ustawy o KAS przez błędną wykładnię i uznanie, że przepisy te, a w szczególności art. 170 ust. 3 p.w.KAS stanowią podstawę prawną do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego skarżącego, podczas gdy stosunek służbowy skarżącego wygasł z mocy prawa i wskazane przepisy nie stanowią regulacji nakazującej wydanie decyzji stwierdzającej wygaśnięcie stosunku służbowego, a jedynie stanowią o zrównaniu sytuacji prawnej funkcjonariuszy zwolnionych ze służby na podstawie przepisów ustawy o KAS z tymi, których stosunek służby wygasł na podstawie art. 170 ust. 1 p.w.KAS, w zakresie skutków tego zwolnienia, a nie formy w jakiej owo zwolnienie powinno nastąpić. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ odniósł się do powyższych zarzutów. W osobiście sporządzonej odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej, wyznaczenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania. W piśmie procesowym z 20 sierpnia 2021 r. skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarządzeniem z 5 stycznia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w związku z art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2021, poz. 2095 ze zm.) wyznaczyła w sprawie posiedzenie niejawne, o czym poinformowano strony wraz z pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia. W tej sytuacji sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Zasadą jest, iż w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzuty kasacyjne dotyczące naruszeń przepisów postępowania, albowiem prawidłowe przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie ustaleń faktycznych, warunkuje kontrolę zastosowanych przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie rozpoznanie kolejnych zgłoszonych zarzutów dotyczących przepisów postępowania powinno jednak nastąpić po uprzednim rozpoznaniu zarzutów odnoszących się do kwestii prawidłowości wykładni prawa materialnego przyjętej przez Sąd pierwszej instancji. Jej następstwem jest bowiem stanowisko tego Sądu w kwestii podstaw do wydania w sprawie decyzji administracyjnej, a w konsekwencji stwierdzenia bezczynności organu w tym zakresie. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 170 ust. 3 p.w.KAS w zw. z art. 276 ust. 2 ustawy o KAS, sprowadzające się do tezy, że wygaśnięcie stosunku służbowego w trybie przepisów p.w.KAS nie łączy się z obowiązkiem wydania decyzji stwierdzającej ten skutek, nie podlegają uwzględnieniu. Akcentując, że skutek wygaśnięcia stosunku służbowego przewidziany w art. 170 ust. 1 pkt 1 p.w.KAS następuje z mocy prawa, skarżący kasacyjnie pomija okoliczności, które do takiego skutku prowadzą. Nie jest to typowy przypadek powstania skutków z mocy prawa w wyniku zaistnienia okoliczności stanowiących zdarzenie, czyli niezależnych od woli i wiedzy podmiotu. To nie wyłącznie upływ terminu określonego w ustawie samodzielnie spowodował, że doszło do wygaśnięcia stosunku służbowego - drugim koniecznym warunkiem zaistnienia tego skutku był brak złożenia funkcjonariuszowi pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia lub służby, co łączy się już ze sferą działania organu i przeprowadzonej selekcji funkcjonariuszy. To ta okoliczność w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przesądza, że ustawodawca, jakkolwiek zastosował mechanizm wygaśnięcia stosunku służbowego, który umożliwił powstanie tego skutku w sposób jednorodny i jednoczesny w skali całej służby, jednocześnie nakazał traktowanie tych przypadków wygaśnięcia jak zwolnienie ze służby. Traktowanie tego szczególnego przypadku wygaśnięcia stosunku służbowego, jak zwolnienie ze służby, łączy się z koniecznością zastosowania szeregu instytucji prawnych, w tym też procesowych, związanych z prawem funkcjonariusza do uzyskania rozstrzygnięcia w formie decyzji i zawierającego uzasadnienie przyczyn, dla których nie została mu złożona żadna propozycja. Jakkolwiek takie rozwiązanie w ograniczonym zakresie pełni funkcję ochronną względem funkcjonariusza, to jej uzasadnienia aksjologicznego można poszukiwać w zasadzie godności człowieka określonej w art. 30 Konstytucji RP (która sprzeciwia się instrumentalnemu traktowaniu człowieka jako samorealizującego się podmiotu, a wyrazem samorealizacji jest w szczególności praca jako dobro odpowiadające godności człowieka) i w art. 60 Konstytucji RP (stanowiącym zasadę równego dostępu do służby publicznej). Naczelny Sąd Administracyjny podziela wykładnię przyjętą w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, że w przypadku, o którym mowa w art. 170 ust. 1 pkt 1 p.w.KAS (mającym zastosowanie w sprawie), a więc m.in. w stosunku do funkcjonariusza, któremu do dnia 31 maja 2017 r. nie przedstawiono pisemnej propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia lub służby (art. 165 ust. 7 p.w. KAS), następowało wygaśnięcie stosunku służbowego, które ustawodawca traktuje jak zwolnienie ze służby (art. 170 ust. 3 p.w.KAS). Ustawodawca nakazuje zatem uznawać jak zwolnienie ze służby skutek zachowania organu polegający na selekcji prowadzonej w oparciu o art. 165 ust. 7 p.w.KAS, z zastosowaniem podanych w nim kryteriów, w następstwie którego nastąpiło wygaśnięcie stosunku służbowego funkcjonariusza, o którym mowa w art. 170 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W istocie oznacza to, że w tym przypadku ustawodawca poprzez regulację określoną w art. 170 ust. 3 p.w.KAS zrównuje skutki prawne wygaśnięcia stosunku służbowego ze zwolnieniem ze służby. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że ustawodawca w art. 276 ust. 2-3 ustawy o KAS wskazał, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby ma formę decyzji. W sposób uprawniony przyjął, z uwzględnieniem argumentów systemowych, że w tej sprawie organ jest zobligowany do wydania decyzji administracyjnej dotyczącej stosunku służbowego, który wygasł. Trafnie też Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie chodzi oczywiście o wydanie decyzji o zwolnieniu ze służby, ale na skutek potraktowania wygaśnięcia jak zwolnienia, o wydanie decyzji odnoszącej się do tego właśnie skutku, w tym podstaw faktycznych jego zaistnienia. Stanowisko Sądu pierwszej instancji w tej kwestii koreluje z tezami zawartymi w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2019 r., o sygn. I OPS 1/19. W jej uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy ustawy wprowadziły trzy rodzaje rozwiązań prawnych dotyczących zmiany stosunku służbowego dotychczasowych funkcjonariuszy Służby Celnej w stosunek służbowy lub stosunek pracy w Służbie Celno-Skarbowej powołanej w celu przeprowadzenia reformy szeroko rozumianej administracji skarbowej. Jednym z nich jest właśnie wygaśnięcie dotychczasowego stosunku służbowego. Następuje ono w wyniku niezłożenia funkcjonariuszowi propozycji dalszego zatrudnienia lub w przypadku niezaakceptowania przez niego propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby w określonym przez prawo terminie. W takim przypadku dochodzi do wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza, które traktuje się jak zwolnienie ze służby. Tutaj podstawę do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby stanowi art. 170 ust. 1 i 3 p.w.KAS w związku z art. 276 ust. 1 i 2 ustawy o KAS. Dodać należy jeszcze, że dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy w zasadzie wystarczające było dokonanie wykładni językowej przepisów prawa znajdujących zastosowanie w tym przypadku. Zbędne, a nawet niedopuszczalne było poszerzanie pola rozważań o wykładnię systemową, bowiem reguły językowe poszerzone o reguły kolizyjne (zasada lex specialis derogat legi generali) pozwalały ustalić jednoznaczne znaczenie przedmiotowych przepisów. Nie jest dopuszczalne prowadzenie wykładni systemowej przepisów regulujących sferę praw jednostki względem administracji publicznej na jej niekorzyść. Reguły wykładni nakazują dokonywanie wykładni prawa zgodnie z Konstytucją, której aksjologia zbudowana jest wokół maksymalizacji ochrony jednostki w relacjach z organami władzy publicznej. Z tej przyczyny nie sposób podzielić zarzutu skarżącego kasacyjnie, zgodnie z którym skoro organ nie miał wyrażonego expressis verbis obowiązku wydania decyzji o wygaśnięciu stosunku służbowego strony, to jego wyprowadzanie z szeregu przepisów narusza przepis art. 7 Konstytucji RP. Prowadzenie wykładni prokonstytucyjnej na niekorzyść jednostki jest więc zaprzeczeniem fundamentu aksjologicznego Konstytucji i całego systemu prawa. Z tych względów nie sposób uznać, aby został naruszony którykolwiek z przepisów Konstytucji przywołanych w zarzutach skargi kasacyjnej. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów określonych w punktach II. 3 skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mogły odnieść także zarzuty naruszenia określonych przepisów postępowania. Sąd pierwszej instancji, przyjmując właściwość sądu administracyjnego w sprawie bezczynności organu w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej stosunku służbowego skarżącej, nie naruszył art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ustawodawca w art. 276 ust. 1, 2 i 3 ustawy o KAS enumeratywnie wymienił sprawy ze stosunku służbowego, które podlegają kontroli instancyjnej, a następnie sądowoadministracyjnej. Przypadki, w których te sprawy są rozstrzygane w formie decyzji, określają przepisy ustawy o KAS w sprawie zwolnienia ze służby – art. 179 i art. 180, w których brak jest regulacji, o której mowa w art. 170 ust. 3 p.w.KAS. Jednocześnie art. 170 ust. 3 ww. ustawy nie odwołuje się wprost do art. 276 ustawy o KAS. Nie oznacza to jednak, że sprawa wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza, któremu nie złożono żadnej propozycji zatrudnienia lub pełnienia służby, traktowana poprzez wyraźną wolę ustawodawcy jako zwolnienie ze służby, nie stanowi sprawy administracyjnej rozstrzyganej w formie decyzji administracyjnej podejmowanej w postępowaniu administracyjnym. Fakt nieuzupełnienia przez ustawodawcę katalogu decyzji podlegających kognicji sądu administracyjnego o regulację zawartą w art. 170 ust. 3 p.w.KAS – jako lex specialis, czy też brak odniesienia się w niej do art. 276 ustawy o KAS, nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że niniejsza sprawa nie podlegała kognicji sądu administracyjnego. Nietrafne okazały się również zarzuty naruszenia art. 3 § 1, § 2 pkt 8 i § 3 p.p.s.a., a także zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było wydanie decyzji dotyczącej stosunku służbowego wyżej wymienionego funkcjonariusza. Niewydanie przez organ decyzji w tym przedmiocie, pomimo istnienia po stronie organu takiego obowiązku, prawidłowo skutkowało oceną, że w tym zakresie organ pozostaje bezczynny. W związku z powyższym uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji skargi na bezczynność w sprawie określonej w art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z pkt 8 p.p.s.a., poprzez zobowiązanie DIAS, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a., do wydania w określonym terminie decyzji dotyczącej stosunku służbowego skarżącego oraz stwierdzenie bezczynności, było prawidłowe. Mając na uwadze powyższe argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, wskazać należy, że zgodnie z art. 205 § 1 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. W okolicznościach niniejszej sprawy, w której skarżący nie poniósł kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym, a innych kosztów postępowania nie wykazał, brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku o zasądzenie tych kosztów, zwłaszcza w sytuacji, gdy odpowiedź na skargę kasacyjną sporządził osobiście. W procedurze sądowoadministracyjnej regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.).