II OSK 3620/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Małgorzata Jarecka /spr./ po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 sierpnia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 86/19 w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z 14 sierpnia 2019 r., sygn. II SA/Sz 86/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę [...] na postanowienie Wojewody [...] z [...] listopada 2018 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła [...] zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z: a) art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy oraz uznanie, że przeszkoda do wniesienia odwołania nie minęła, to znaczy uznanie, że choroba psychiczna skarżącej istniejąca w trakcie upływu terminu do wniesienia odwołania i trwająca nadal, a która następnie straciła swoje nasilenie i umożliwiła skarżącej działanie, wyłącza skarżącej możliwość złożenia wniosku o przywrócenie terminu, b) art. 64 § 2 k.p.a. poprzez uznanie, że organ nie musiał go zastosować i wezwać skarżącej do uzupełnienia braku formalnego w postaci braku złożonego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu samego odwołania, c) art. 9 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że niepoinformowanie przez organ strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie dla oceny zasadności jej wniosku o przywrócenie terminu i niewskazanie, jakie dowody powinna ona przedłożyć, które to zaniechanie miało wpływ na odmowę przywrócenia terminu, nie stanowiły naruszenia postępowania administracyjnego, d) art. 7 k.p.a. - poprzez przyjęcie, że niepodjęcie przez organ niezbędnych czynności do wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a mianowicie nieustalenie charakteru przeszkody, czy stan zdrowia skarżącej uniemożliwiał jej dokonanie czynności, do kiedy trwała przeszkoda do dokonania czynności oraz czy skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przeszkody, która spowodowała uchybienie terminu, nie stanowi naruszenia postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 188 p.p.s.a. strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że Sąd I instancji błędnie przyjął za organem, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca leczy się psychiatrycznie od 2017 r. z powodu zaburzeń depresyjnych i adaptacyjnych, przyjmuje regularnie leki, a okresowo może mieć problemy z funkcjonowaniem. W dniu 17 marca 2018 r. zmarła matka skarżącej, z którą skarżąca była mocno związana. Śmierć matki spowodowała nasilenie choroby, co doprowadziło do konieczności podjęcia przez skarżącą dalszego leczenia. W dniu 30 marca 2018 r., lekarz podstawowej opieki zdrowotnej rozpoznał m. in. reakcję na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. Dopiero po częściowym uporaniu się z doznanym przeżyciem, skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Okolicznością wskazującą na brak winy osoby zainteresowanej w dochowaniu terminu jest m. in. nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (wyrok NSA z 19 lutego 2000 r., I SA 1072/00). Skarżąca po śmierci matki mieszkała samotnie, zatem nie mogła skorzystać z pomocy domownika. Przeszkoda powstała zanim termin do wniesienia odwołania zaczął płynąć, a ustąpiła po upływie terminu. Organ, nie podjął czynności w celu wyjaśnienia tych okoliczność, mimo iż skarżąca się na nie powoływała. Nie można zgodzić się z ustaleniem sądu, że przyczyna w postaci choroby nie ustała co oznacza, że nie mogła skarżąca złożyć wniosku o przywrócenie terminu. Skoro skarżąca wniosła wniosek o przywrócenie terminu to oznacza to, że miała taką możliwość, a przeszkoda ustała. Przy tego typu chorobie, na którą cierpi skarżąca, okres leczenia może być długotrwały. Nie można utożsamiać ustania przeszkody jedynie z formalnym zakończeniem procesu leczenia, np. z wypisem ze szpitala. Zdaniem skarżącej, nie można jej czynić zarzutu, że nie potrafiła prawidłowo wskazać przeszkody do wniesienia odwołania. W istocie skarżąca powołała się na śmierć matki, a nie na chorobę psychiczną, ale w rozeznaniu skarżącej, to śmierć matki, która spowodowała zaostrzenie objawów choroby, była bezpośrednią przyczyną braku możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jej przesłanki - enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. - w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Zakres rozpoznania sprawy wyznacza zatem strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 658), uzasadnienie sporządzanego przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Kluczowa w tej sprawie kwestia uprawdopodobnienia przez skarżącą braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 1 k.p.a.) została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozstrzygnięta prawidłowo. Podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku stanowiło niekwestionowane przez skarżącą ustalenie przez Sąd I instancji, że decyzja organu I instancji została jej doręczona 30 kwietnia 2018 r., a zatem termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upłynął z dniem 14 maja 2018 r. Ustalenie Sądu I instancji, że w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu skarżąca powołała się na śmierć matki w dniu 17 marca 2018 r., odpowiada argumentacji skargi kasacyjnej, w której strona również podkreśliła, że bezpośrednią przyczyną braku możliwości wniesienia odwołania w terminie była śmierć matki, a nie choroba. Podkreślić trzeba, że postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania zaniedbanej czynności procesowej prowadzone jest na wniosek strony i opiera się na ocenie okoliczności przez stronę wskazanych. To strona ma uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu, a nie organ ma dociekać przyczyn spóźnienia strony (wyrok NSA z 13 maja 2015 r., II GSK 562/14). Uprawdopodobnienie ma wynikać z rozumowania przeprowadzonego na podstawie faktów przedstawionych przez zainteresowanego, zasad logiki i doświadczenia życiowego (J. Wegner [w:] W. Chróścielewski (red.), Z. Kmieciak (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019, LEX/el 2019, uwaga nr 10 komentarza do art. 58). Uwzględniając te założenia Sąd I instancji w sposób uprawniony przyjął, że powołanie się przez skarżącą na zdarzenie (śmierć matki), które miało miejsce przed doręczeniem jej decyzji organu I instancji (co nastąpiło 30 kwietnia 2018 r.) nie stanowi o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Sąd I instancji ocenił też wpływ tego, niewątpliwie, traumatycznego dla skarżącej zdarzenia, na jej predyspozycję psychiczną w okresie biegu terminu do wniesienia odwołania słusznie przyjmując, że niedochowanie terminu nie można usprawiedliwić jej nagłą chorobą, jako że skarżąca podlega stałemu leczeniu od sierpnia 2017 r. i – jak przyznała w skardze kasacyjnej - regularnie przyjmuje leki. Z tych przyczyn należało podzielić wniosek Sądu I instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż okoliczności życiowe w jakich znajdowała się w dacie biegu terminu do wniesienia odwołania były tego rodzaju, że uniemożliwiały jej terminowe wniesienie odwołania. Do naruszenia ar. 58 § 1 k.p.a. w tej sprawie nie doszło. Zarzut naruszenia art. 58 § 2 k.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z powołanym przepisem, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W niniejszej sprawie odmowa przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania nie była skutkiem stwierdzenia przez organ odwoławczy, że zaistniały przeszkody formalne do przywrócenia terminu, o których stanowi art. 58 § 2 k.p.a. Przepis art. 58 § 2 k.p.a. nie był zatem stosowany w tej sprawie w sposób wiążący się z negatywnymi konsekwencjami prawnymi dla skarżącej, a w związku z tym, jako niemający wpływu na wynik sprawy rozpoznanej przez Sąd I instancji za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) uznany być nie mógł. Niezasadnie skarga kasacyjna zarzuca ponadto naruszenie zaskarżonym wyrokiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.a w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., gdyż również ten przepis kodeksu postępowania administracyjnego nie był stosowny w tej sprawie w sposób prowadzący do negatywnych dla strony konsekwencji prawnych. Organ rozpatrujący wniosek o przywrócenie terminu uznał, że wniosek ten zawarty został w piśmie stanowiącym odwołanie od decyzji organu I instancji, w związku z czym strona dopełniła czynności polegającej na wniesieniu odwołania. Nie jest to interpretacja faktów w tej sprawie niekorzystna dla skarżącej. Podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej nie dawały także zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i 9 k.p.a., nie doszło bowiem w tej sprawie do ich naruszenia w sposób, który miałby istotny wpływ na końcowy wynik sprawy. Mając na uwadze argumentację wspierającą wniosek o przywrócenie terminu, jak i to, że organ rozpoznający ten wniosek ocenił okoliczności i dowody przedłożone przez stronę, na gruncie tej sprawy nie ma podstaw do zarzucania Wojewodzie, iż powinien poinformować skarżącą, jakie dowody powinna przedłożyć. W postępowaniu w sprawie o przywrócenie terminu wystarczające jest uprawdopodobnienie braku winy, a nie udowodnienie, w związku z czym organy nie mają podstaw do żądania przedstawienia przez wnioskodawcę dowodów. Jednocześnie nie można pomijać, że konsekwencją obowiązywania w tym postępowaniu zasady skargowości i dyspozycyjności jest obarczenie zainteresowanego, który ubiega się o przywrócenie terminu, ciężarem uprawdopodobnienia braku winy. Mając zatem na względzie, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej w postępowaniu kasacyjnym przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla tego rodzaju pełnomocnika, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.