II SA/Bd 562/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2019 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 – "ustawa o działaczach opozycji"), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2019r. nr [...], którą odmówił K. Z. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, K. Z. złożyła wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przedstawiając decyzję Prezesa IPN, z dnia [...] maja 2018 r. w której stwierdzono, że wnioskodawczyni nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawczynię lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co oznacza, że w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdziła również, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji. Organ wskazał, że wnioskodawczyni powołała się na swój udział w organizowaniu niezależnego harcerstwa w [...] w latach 198[...]-198[...], na swoją przynależność do niezależnego Duszpasterstwa kościele [...] i udział w harcerskich Mszach świętych, na swój udział w spotkaniach dla młodzieży opozycyjnej szkół średnich w [...] w ramach Duszpasterstwa [...]. Wnioskodawczyni podniosła również to, że z powodu przynależności do niezależnego harcerstwa i noszenia na ubraniu jego symbolu była straszona zwolnieniem z liceum przez nieznaną jej osobę. Do podania wnioskodawczyni załączyła kserokopię dokumentu potwierdzającego jej przyjęcie do harcerskiego "[...]" w [...] w dniu [...] kwietnia 198[...] r., a także oświadczenie świadka – M. F., który potwierdził, że wnioskodawczyni uczestniczyła w działalności niezależnego harcerstwa w [...] w latach 198[...]-198[...]. W późniejszym terminie wnioskodawczyni dołączyła swoje dodatkowe wyjaśnienia, szerzej opisujące jej działalność harcerską, potwierdzone podpisami świadków – M. F. i H. F. Organ wskazał, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających spełnienie przesłanki art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Organ zwrócił się również o zaopiniowanie wniosku przez [...] Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych. W dniu [...] października 2018 r. [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna jednogłośnie podjęła uchwałę negatywnie opiniującą wniosek K. Z., z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawczynię zawartych w ustawie wymogów uzyskania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych bądź działacza opozycji antykomunistycznej. W ocenie organu działalność wnioskodawczyni zasługuje na społeczne uznanie i szacunek, jednak nie spełnia przesłanek z art. 2 ustawy o działaczach, gdyż aktywność w harcerstwie trudno uznać za zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawczyni nie przedstawiła również żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, że doznała represji w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Skargę na powyższą decyzję wniosła K. Z., zarzucając jej naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. W ocenie skarżącej wypełniła ona dyspozycję art. 2 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, co udowodniła wskazując na świadków swojej działalności i udowodniła, że prowadziła co najmniej 12 miesięcy działalność opozycyjną. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżanej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 2107). Sąd ocenia zatem zaskarżony akt prawny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, nie kierując się zasadami słuszności, czy też celowości. Sąd, rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną w niej podstawą prawną i uchyla decyzję lub postanowienie, wyłącznie w sytuacji, w której stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza ich nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). W sprawie niniejszej rozpoznaniu podlega skarga na decyzję, którą Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej, po ponownym rozpoznaniu sprawy, potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżanej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 – "ustawa o działaczach opozycji"). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak stanowi ust. 2: Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Zgodnie z art. 3 ustawy o działaczach opozycji: Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Jak stanowi art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji,status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Spór w sprawie niniejszej sprowadza się zatem do ustalenia, czy skarżąca spełnia przesłanki pozytywne zawarte art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji. Bezsprzeczne jest bowiem, że skarżąca nie spełnia przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 4 ustawy, ponieważ nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawczynię lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa – co potwierdza decyzja Prezesa IPN, z dnia 16 maja 2018 r. Jak wynika z akt sprawy i zgromadzonego tam materiału dowodowego, skarżąca w latach 198[...]-198[...] była członkinią niezależnego harcerstwa w [...] "[...]", była także członkinią Duszpasterstwa [...], uczestniczyła również w spotkaniach dla młodzieży opozycyjnej szkół średnich w [...] w ramach Duszpasterstwa [...], co wiązało się z dyskusjami o tematyce społeczno – politycznej i kolportażem niezależnych wydawnictw oraz udziałem w różnych szkoleniach i uroczystościach. Z powodu przynależności do niezależnego harcerstwa i noszenia na ubraniu jego symbolu, skarżąca była straszona zwolnieniem z liceum przez osobę jej nieznaną. Dokumenty potwierdzające te okoliczności zostały przez skarżącą załączone do wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o którym mowa w art. 5 ust. 2, jako dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji, zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy. Organ, rozpoznając przedmiotową sprawę w obu instancjach, doszedł na podstawie posiadanych dowodów do przekonania, że skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji, a prowadzonej przez nią działalności nie można utożsamiać z działalnością antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub też z represjonowaniem z tych powodów. Sąd orzekający w niniejszym postępowaniu stanowisko to podziela. Przede wszystkim brak podstaw do uznania, że skarżąca prowadziła działalność, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji. Ze zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca była członkinią legalnej struktury ZHP a następnie harcerstwa niezależnego a także uczestniczką spotkań o charakterze religijnym w Duszpasterstwie [...] i Duszpasterstwie [...]. Wskazać należy, że skarżąca nie przedstawiła w jakim stopniu udział jej w organizacjach harcerskich i religijnych wiązał się z działalnością antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości kraju. Sama przynależność do organizacji, uczestnictwo w zbiórkach, mszach, szkoleniach czy uroczystościach nie dowodzi, że skarżąca podejmowała działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną. Zwrócić w tym miejscu warto uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem "szczególnych zasług" prowadzoną "z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych". Z aktywnych działań wymienionych przez skarżącą w ramach prowadzonej działalności wskazać należy kolportaż niezależnych wydawnictw w latach 1984-1985 w związku z udziałem w Duszpasterstwie [...]. Nie jest jednak wiadome, jakiej treści były te wydawnictwa, jakie były ich tytuły i jaki był udział skarżącej w tym kolportażu. Przynależność do stowarzyszeń katolickich nie może sama w sobie prowadzić do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżąca nie przestawiła żadnych dowodów, z których jednoznacznie wynika, że jej udział w harcerstwie i duszpasterstwach wiązał się z prowadzeniem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka. W ocenie Sądu samo uczestnictwo w tych organizacjach nie oznacza jednoczesnego prowadzenia aktywnych działań. Nie ma również znaczenia, że w omawianym okresie niezależne harcerstwo i organizacje kościelne były organizacjami opozycyjnymi wobec ówczesnej władzy. Organ nie bada bowiem tych organizacji a działalność człowieka, będącego ich członkiem. Ocenie podlegają zatem konkretne działania skarżącej, nie jako jednej z wielu osób uczestniczących w mszy, czy zbiórce a działania podejmowane osobiście. Te natomiast nie zostało przez skarżącą wykazane. Skarżąca operuje jedynie ogólnikami, z których wynika samo członkostwo we wskazanych organizacjach, brak natomiast w aktach sprawy dowodów potwierdzających aktywność skarżącej w tych strukturach. Skarżącej nie można uznać także za osobę represjonowaną, o której mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji. Z akt sprawy i przedstawionych przez skarżącą dowodów wynika jedynie, że była ona z powodu przynależności do niezależnego harcerstwa i noszenia na ubraniu jego symbolu, była straszona usunięciem z liceum przez nieznaną jej osobę spoza placówki. Art. 3 ustawy mówi o represjach, które de facto miały miejsce, nie natomiast o potencjalnych represjach, które mogłyby nastąpić. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z dnia 12 września 2019 r., sygn. akt II SA/Op 197/19: "W świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy z 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ powinien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 tej ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Zbiórka harcerska, czy cykliczne spotkanie w ramach organizacji religijnej nie może zostać uznane za wystąpienie wolnościowe, nie jest to aktywna manifestacja czy strajk. Skarżąca sama wskazała, że groźba dotycząca usunięcia ze szkoły miała związek z emblematem harcerstwa noszonym na ubraniu, nie natomiast z udziałem w wydarzeniu politycznym. W sprawie istotna jest również negatywna opinia [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych, z której wynika niespełnienie przez skarżącą zawartych w ustawie wymogów uzyskania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych bądź działacza opozycji antykomunistycznej. Wskazać należy, że uzyskanie takiej opinii przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest co prawda obowiązkowe, ale organ ten może zwrócić się, na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji, do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji anykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uchwała wojewódzkiej rady konsultacyjnej nie jest dla organu decyzyjnego wiążąca, ale daje wyraźną dyrektywę dla przyjętego kierunku rozstrzygnięcia i trudno ją zignorować. Bez wpływu na rozstrzygnięcie ma również działalność kombatancka ojca skarżącej, bowiem to nie ona jest przedmiotem niniejszych rozważań. Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że orzekające w niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy uznając, że twierdzenia skarżącej nie dają podstaw do potwierdzenia u skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z tego względu, że uczestniczyła ona w zgromadzeniach harcerskich czy religijnych. Przy czym prowadzone przez organ postępowanie nie narusza zasad określonych w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., zaś uzasadnienie wydanych rozstrzygnięć spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Zastrzeżeń Sądu nie budzi też dokonana przez organy interpretacja i zastosowanie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako niezasadną oddalił.