II GZ 124/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1059/19 o odrzuceniu skargi i zwrocie wpisu sądowego w sprawie ze skarg M. W., P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie. Postanowieniem z 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1059/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargi P. P. i M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w R. z [...] lipca 2019 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oraz zwrócił M. W. uiszczony wpis od skargi. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału II WSA w Rzeszowie z 24 września 2019 r. wezwano M. W. oraz P. P. do uzupełnienia braków formalnych wniesionych przez nich w osobnych pismach procesowych skarg, poprzez nadesłanie przez każdego ze skarżących jednego egzemplarza odpisu skargi. Ponadto zarządzeniami z tego samego dnia wezwano każdego ze skarżących do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionych skarg w kwocie 400 zł. Wszystkie wezwania zawierały pouczenie, że wskazane w nich czynności należy dokonać w terminie 7 dni od daty doręczenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania doręczono M. W. 25 września 2019 r., natomiast P. P. 7 października 2019 r. 30 września 2019 r. na rachunek Sądu wpłynęła kwota 400 zł od A. Spółka Jawna. W tytule przelewu wpisano sygnaturę sprawy oraz wskazano, że jest to wpis od skargi, podając oznaczenie zaskarżonej decyzji. Ponadto 3 października 2019 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź M. W. na wezwanie do uzupełnienia braków skargi. W załączeniu do tego pisma skarżąca przesłała pismo oznaczone jako skarga od decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Przesyłkę zawierającą wymienione pismo skarżąca nadała w placówce pocztowej w dniu 2 października 2019 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, P. P. również złożył - nadane przez niego w placówce pocztowej w dniu 14 października 2019 r. - pismo oznaczone jako skarga od decyzji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Mając pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd I instancji ocenił, że skarżący nie uzupełnili braków skargi, do których ich wezwano. Po pierwsze, WSA uznał, że wpis od skargi został uiszczony jedynie przez jednego ze skarżących. Kwota 400 zł, która na rachunek Sądu wpłynęła 30 września 2019 r., została zdaniem Sądu uiszczona tytułem uzupełnienia braków fiskalnych przez M. W., ponieważ kwota ta wpłynęła w terminie przewidzianym do uzupełnienia tych braków dla skarżącej, a jednocześnie zanim w ogóle doręczono P. P. wezwanie do uzupełnienia wymaganych braków fiskalnych. Nie można zatem, zdaniem WSA, uznać, że P. P. uzupełnił braki fiskalne skargi, o które był wzywany. Po drugie, zdaniem WSA w Rzeszowie, skarżący co prawda odpowiedzieli na wezwanie do nadesłania odpisów skargi w przewidzianym dla dokonania tej czynności terminie, jednakże analiza nadesłanych pism nie pozwala na uznanie, że są to odpisy skarg złożonych w sprawie. Treść tych pism różni się bowiem od treści skargi. W pismach tych zamieszczono dodatkowe zarzuty, jak również zmodyfikowano treść uzasadnienia skargi. Zdaniem Sądu, pisma te nie stanowią więc odpisów skargi, ponieważ istotą odpisu jest wierne odzwierciedlenie treści oryginału. Z uwagi na powyższe WSA orzekł, powołując w podstawie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.). Zażalenie na to postanowienie wnieśli P. P. i M. W. Postanowieniu zarzucono naruszenie procedury sądowoadministracyjnej oraz art. 7 Konstytucji poprzez niezastosowanie art. 214 § 2 p.p.s.a., mimo zajścia przesłanek wskazanym w tym przepisie, a także naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady pewności prawa, polegającą na nieuzasadnionej zmianie sposobu stosowania przepisów, co skutkuje nadmiernym ograniczeniem prawa do sądu. Ponadto postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 25 § 3, art. 26 § 1, art. 28 §1, art. 32 p.p.s.a. poprzez błędne określenie strony w niniejszym postępowaniu, - art. 178 w zw. z art. 177 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie zaszły przesłanki do odrzucenia skargi. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono m.in., że w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 214 § 2 p.p.s.a., gdyż obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wnoszącym zażalenie wspólne. Sporny obowiązek wynika ze wspólnie prowadzonej przez P. P. i M. W. działalności gospodarczej i obejmuje tę samą czynność. Poza tym w zażaleniu podniesiono, że skarga była składana wspólnie, gdyż adresatem zaskarżonej decyzji powinna być tworzona przez P. P. i M. W. spółka (która w trakcie postępowania administracyjnego zastąpiła spółkę cywilną). W tej sytuacji, nałożenie obowiązku przesłania odpisów skargi, które następnie zostałyby doręczone nawzajem (tj. P. P. i M. W.), jest - zdaniem wnoszących zażalenie - nadmierne i przeczy zasadzie ekonomiki procesowej. Ponadto, jak wskazano w zażaleniu, mimo, że odpis skargi został nadesłany po terminie, to jednak zanim Sąd zajął się sprawą, w związku z tym opóźnienie nadesłania nie wpłynęłoby negatywnie na bieg postępowania i była możliwość nadania skardze biegu. Postanowieniem z 27 stycznia 2020 r., WSA w Rzeszowie odrzucił zażalenie M. W., jako wniesione z uchybieniem terminu. Postanowienie to jest prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zawarty w zażaleniu P. P. wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia z 5 listopada 2019 r. uznać należy za zasadny. Poza sporem w myśl art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. W myśl zaś § 3 - do którego odsyła przytoczone unormowanie - skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W zażaleniu zasadnie jednak wskazano na pominięcie przez Sąd I instancji regulacji zawartej w art. 214 § 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że pismo wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie. W przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub obowiązku. W przypadku, o którym mowa w art. 214 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a., opłata sądowa obciąża wówczas skarżących solidarnie, a nie każdego z nich w pełnej wysokości. Skarżący - zobowiązani solidarnie - mogą uiścić stosowny wpis razem albo wpłaty takiej może dokonać (w całości) jedna osoba. Uiszczenie wpisu przez jednego ze skarżących zwalnia pozostałych z obowiązku uiszczenia tej należności. Treść art. 214 § 2 p.p.s.a. wskazuje przy tym jednoznacznie, że wynikająca z niego zasada - że wnoszone przez kilka osób pismo podlega jednej opłacie - ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy dla kilku osób uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, to znaczy wyłącznie w przypadku współuczestnictwa materialnego. Instytucję współuczestnictwa kilku skarżących w jednej sprawie wprowadza art. 51 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności albo bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Na gruncie przytoczonego art. 51 p.p.s.a. w doktrynie trafnie wskazuje się (odwołując się do regulacji przewidzianych w postępowaniu cywilnym), że współuczestnictwo materialne ma miejsce w sprawach, w których między dwoma lub więcej podmiotami istnieją więzi wewnętrznej współzależności i materialnego związku między interesami prawnymi i (lub) obowiązkami poszczególnych podmiotów, gdy przedmiot sporu stanowią bądź wspólne prawa lub obowiązki współuczestników, bądź prawa lub obowiązki wynikające z tej samej podstawy faktycznej i prawnej. Zasadnie też podkreśla się, że skorzystanie z formy współuczestnictwa w sytuacji określonej w art. 51 p.p.s.a. jest uprawnieniem strony, a nie jej obowiązkiem. Zgodzić należy się jednak i z tym, że fakt wniesienia przez skarżących odrębnych skarg (na przykład na tę samą decyzję), nie znaczy, że skargi te powinny być odrębnie zarejestrowane i rozpoznane. Stosownie bowiem do art. 111 § 1 p.p.s.a. sąd zarządza połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły być objęte jedną skargą. Z zestawienia powołanych przepisów (art. 51 i art. 111 § 1 p.p.s.a.) wynika więc, że w każdej sytuacji - w której skarżący nie skorzystali z przysługującej im formy współuczestnictwa przewidzianej w art. 51 p.p.s.a. - sąd administracyjny zobowiązany jest z urzędu do połączenia spraw, które mogły być objęte jedną skargą (por. T. Woś (red.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IV, WK 2016, komentarz do art. 51 p.p.s.a.; B. Adaniak - Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowo administracyjnym; monografia; Lex 2014; B. Adamiak, J. Borkowski - Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych; monografia; Lex 2012; postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 255/08). W tym stanie rzeczy - mając na względzie, że przedmiotem wniesionych skarg była jedna decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem, skierowana do P. P. i M. W. - charakter współuczestnictwa wyżej wymienionych osób nie powinien budzić wątpliwości. Nawet więc gdyby przyjąć, że miało miejsce wniesienie dwóch odrębnych skarg przez P. P. i M. W. - a kwestie z tym związane będą jeszcze przedmiotem uwag, szczególnie wobec twierdzeń skarżących o przekształceniu ich spółki cywilnej w spółkę jawną - Sąd I instancji nie miał podstaw do stwierdzenia, że uiszczenie wpisu wyłącznie przez M. W. (jak wywnioskowano) uzasadniało odrzucenie skargi P. P. na mocy art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Ocenę zasadności odrzucenia obu skarg na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należy natomiast poprzedzić uwagą, że istotnie, zgodnie z tym przepisem sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, przy czym w myśl art. 47 § 1 p.p.s.a., do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom. Wynikający z tego przepisu obowiązek i skutki jego niewykonania wyjaśnia szczegółowo uchwała NSA z dnia 18 grudnia 2013 r. I OPS 13/13. Ilość koniecznych odpisów oczywiście jest zatem zależna od ilości stron. Według art. 57 § 1 w związku z art. 46 § 1 pkt 1 i 4 p.p.s.a. skarga powinna zawierać imię i nazwisko lub nazwę stron, podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W rozpatrywanym przypadku tymczasem zarówno P. P. jak i M. W. w swych odrębnych, podpisanych przez siebie pismach - co do treści zarzutów i uzasadnienia w pełni tożsamych - stwierdzili: "składamy skargę" (w liczbie mnogiej). W treści skarg wskazali zaś, że - wskutek przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną - stroną jest A. sp. j. Wobec powyższego uznać trzeba, że w sprawie istnieją braki co do jednoznacznego określenia strony skarżącej. W konsekwencji jako przedwczesne ocenić należy stwierdzenie przez Sąd I instancji, że - mimo wezwania - nie uzupełniono braków formalnych skarg, a niedołączenie dalszych odpisów uniemożliwia nadanie skargom/skardze prawidłowego biegu. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.