I SA/Rz 509/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi L.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2009 r. do czerwca 2010 r. oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], którą wymieniony organ, po ponownym rozpatrzeniu wniosku złożonego przez L. R. (dalej: Zobowiązany, Skarżący, Wnioskodawca) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] odmawiającą umorzenia ww. należności. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 15 stycznia 2019 r. Zobowiązany zwrócił się do ZUS o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne objętych układem ratalnym z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że dotychczasowe raty spłacał regularnie gdyż posiadał oszczędności. Oświadczył, że aktualnie nie posiada dodatkowych środków na spłatę zadłużenia w formie układu ratalnego. Oznajmił, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 966,00 zł i dochód ten nie wystarcza nawet na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku dołączył: - oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 15 stycznia 2019 r., - zeznanie podatkowe za 2017 r., - dokumentację medyczną: zaświadczenia lekarskie z 7 stycznia 2019 r., 11 stycznia 2019 r., 5 kwietnia 2017 r., 15 lipca 2015 r., 5 lutego 2014 r., karta informacyjna leczenia szpitalnego z 8 czerwca 2016 r., karta informacyjna od lekarza specjalisty z 1 marca 2017 r., - decyzję nr [.] z 3 marca 2014 r. dotycząca warunków umorzenia należności na podstawie "ustawy abolicyjnej'', - dane zawarte w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS oraz rejestrach centralnych: Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ ustalił, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu miał ustawowy obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Organ ustalił, że Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.138,90 zł brutto, tj. 966,40 zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która na podstawie oświadczenia, osiąga dochód w wysokości 1.160,00 zł (łączny dochód wynosi 2 126,40 zł). Rodzina Skarżącego ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 120,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł. Skarżący ma zawarty układ ratalny z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, miesięczna rata z tego tytułu wynosi 166 zł (za luty 2019 r.). Łączne, miesięczne wydatki wynoszą zatem 486,00 zł. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości o nr KW: [...], [...] oraz [...]. Ponadto posiada ruchomości o wartości niewystarczającej do dokonania zastawu. Mając na uwadze powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]: 1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 12 976,76 zł. W tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od września 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 9.538,45 z tytułu: - składek- 5042,45 zł, - odsetek liczonych do dnia 15 stycznia 2019 r. - 4.496, 00 zł b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2009 r. do czerwca 2010 r. w łącznej kwocie 3.438,31 z tytułu: - składek 1826,31 zł, - odsetek liczonych na dzień 15 stycznia 2019 r. - 1612,00 zł. W ocenie organu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), dalej: u.s.u.s., jak również nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365 ze zm.), dalej: Rozporządzenie z 2003 r. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych a także nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Zobowiązany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uniemożliwia mu regulowanie ciążącego zobowiązania wobec ZUS albowiem regulowanie długu nawet w formie ratalnej uniemożliwi mu zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb życiowych i spowoduje popadnięcie w stan głębokiego ubóstwa. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że - wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego w wysokości 966,40 zł netto umożliwia mu zaspokojenie tylko i wyłącznie comiesięcznych, koniecznych potrzeb związanych z codziennym życiem takich jak: żywność (500 zł), leki (200,00 zł) i rachunków (250/260 zł), - ciążące na nim zobowiązania objęte układem ratalnym były przez niego regulowane z niewielkich oszczędności, które się wyczerpały, - pomimo, że mieszka razem z żoną, to nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, pomiędzy nim a żoną "panuje rozdzielność majątkowa" w związku z czym dochody żony pozostają poza jego dyspozycją, małżonka wspiera go wyłącznie sporadycznie, ponieważ przejęła na siebie ciężar spłaty kredytu hipotecznego, - nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, których spieniężenie umożliwiałoby mu uregulowanie zadłużenia wobec ZUS, - nieruchomość, której jest współwłaścicielem nie jest również majątkiem, który świadczyłby o jego wypłacalności i zdolności do regulowania zobowiązań; nieruchomość o nr [...] jest obciążona "szeregiem hipotek przymusowych" oraz hipoteką kaucyjną na kwotę 326.000,00 zł na rzecz Banku Spółdzielczego w R., ratę kredytu wraz z żoną zobowiązany jest spłacać w comiesięcznej racie w kwocie 1.200,00 zł natomiast nieruchomość o nr [...] jest tylko drogą dojazdową do budynku mieszkalnego. Oświadczył również, że do chwili otrzymania decyzji ZUS, nie był świadomy istnienia dwóch ksiąg wieczystych dla tego samego lokalu mieszkalnego, który w dniu 31 sierpnia 2011 r. został sprzedany. - choroba na podłożu psychiatrycznym oraz wiek czynią z niego osobę niezdatną do podejmowania dodatkowej pracy, Skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej co według niego nie przesądza jednak o stabilnej sytuacji majątkowej, a wynika z tego że ma "obiekcje przed uzyskaniem wsparcia ze strony organów pomocowych". Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., opisaną na wstępie, ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2019 r., podtrzymując stanowisko, że w sprawie brak jest przesłanek i okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Organ odwoławczy, w ślad za organem I instancji ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Skarżący nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi sytuacja braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego składek przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dotyczący sytuacji materialno-bytowej Zobowiązanego nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę uniemożliwiałaby zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zauważył, że pomimo powoływania się przez Wnioskodawcę na trudną sytuację materialną, nie korzysta on z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby podjęcie spłaty zadłużenia wobec ZUS pozbawiło jego rodzinę środków do życia. Zobowiązany osiąga aktualnie dochody z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 966,40 zł netto. Żona Wnioskodawcy pobiera świadczenia emerytalne, które wynosi 1160,00 zł netto. Organ podkreślił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem jakiegoś nadzwyczajnego wydarzenia, natomiast skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ZUS, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2019 r., opisaną na wstępie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, a także zasądzenia kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia z 2003 r., a także naruszenie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego tj. art. 7,art. 8. art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3. W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że od 1 lipca 2010 r. nie prowadzi już działalności gospodarczej z tytułu której powstała żądana przez organ należność składkowa. Wskazał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 966,40 zł netto. Podkreślił, że kwota ta umożliwia mu tylko zaspokojenie podstawowych wydatków. Podniósł, że posiada rozdzielność majątkową, w związku z czym dochody żony pozostają poza jego dyspozycją. Podkreślił, że uzyskiwane przez małżonkę dochody pozwalają i tak tylko na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb życiowych oraz spłatę kredytu hipotecznego. W jego ocenie błędnie oceniono przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. gdyż w sposób jednoznaczny wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności wobec ZUS wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Organ wydając zaskarżoną decyzję i odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne nie naruszył prawa. Decyzję swoją oparł na ustalonych w sposób dokładny okolicznościach dotyczących sytuacji majątkowej, zdrowotnej i osobistej dłużnika, Sytuacje te powiązał z przesłankami umorzenia określonymi w art. 28 ust.1,2 3a i 3b usus. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokonał niesprzecznych z nim ustaleń faktycznych i wskazał na wysokość pobieranego przez skarżącego świadczenia, wysokość emerytury jego pozostającej w rozdzielności małżeńskiej małżonki. Wskazał na poziom wydatków ponoszonych przez skarżącego, jego stan majątkowy, w tym posiadane nieruchomości, a także podkreślił, że skarżący zawarł układ ratalny jako warunek uzyskania abolicji do obowiązku spłaty części zaległych składek. Ustalenia te oparł na przedstawionych przez skarżącego dowodach, co jest zgodne charakterem tego typu postępowań, kiedy to dłużnik musi wykazać swoją sytuację materialną i osobistą tak, by spełnione zostały przesłanki z art. 28 ust.1 i 2 usus lub 3a usus. Dokonane ustalenia faktyczne odniósł do przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek. Organ prawidłowo w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki umorzenia zaległych składek określonej w art. 28 ust. 2 usus, którą jest całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przesłanka ta egzemplifikowana w poszczególnych punktach przepisu art. 28 ust.3 usus została przez organ ZUS w dokładny sposób przeanalizowana na tle dokonanych ustaleń faktycznych. Organ odniósł się do wszystkich 8 okoliczności przewidzianych przez ten przepis i wskazał, że nie zaistniała całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu poszczególnych sytuacji przewidzianych przez przepis art. 28 ust.3 usus. Stanowisko to nie zostało przez skarżącego skutecznie podważone. Sąd nie dostrzega w tym zakresie naruszenia prawa. Organ wykazał dlaczego przyjął brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek . Organ odniósł się także do drugiej możliwości umorzenia należności wskazanej w przepisie art. 28 ust. 3a usus. dopuszczającej możliwość umorzenia zaległych składek także w sytuacji, gdy nie zaistniała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 usus. Przepis ten stanowi mianowicie, że składki mogą być umarzane także w sytuacji, gdy nie dochodzi do całkowitej nieściągalności " w uzasadnionych przypadkach". Jednocześnie przepis art. 28 ust. 3b zawiera delegację ustawową dla właściwego ministra do wydania rozporządzenia określającego przypadki, kiedy umorzenie takie może nastąpić. Jednocześnie w przepisie tym stwierdzono, że musi to określić biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 ), w którym określono przesłanki umorzenia zaległości. W § 3 ust.1 Minister wskazał, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednocześnie przykładowo wykazano sytuacje, gdy taka możliwość występuje: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednocześnie w § 3 ust.2 Rozporządzenia, co ważne w sprawie niniejszej zdefiniowana została rodzina dla potrzeb postępowania w sprawie umorzenia należności, gdzie minister wskazał, że za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Przechodząc do analizy poszczególnych sytuacji określonych w rozporządzeniu należało podzielić pogląd organu, że nie zaistniały przesłanki nagłego zdarzenia w postaci choroby skarżącego lub członków jego rodziny, a także mające charakter klęski losowej, co mogłoby uzasadniać umorzenie zaległości. Jako przesłanka umorzenia może być rozpatrywana jedynie określona w przepisie § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia sytuacja, gdy spłata składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za rodzinę o której m owa w tym przepisie należy przy tym uznać osoby pozostające ze sobą w faktycznym związku ( także małżeństwo posiadające rozdzielność majątkową ). Analiza zaistnienia tej okoliczności jako podstawy umorzenia ciążących na skarżącym zobowiązań musiała zatem odnosić się do rodziny, w której skarżący żyje, a mianowicie musiała uwzględniać dochody i wydatki jego oraz jego małżonki. Organ dokonując w tym zakresie ustaleń nie naruszył prawa odmawiając przyjęcia, że zaistniała przesłanka określona w tym przepisie, a tym bardziej uzasadniająca umorzenie należności w ramach uznania administracyjnego. Dodać do powyższych rozważań jeszcze należy, że decyzja umorzeniowa podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, gdzie organ posiada pewną swobodę decyzji i opierając się na rzetelnie ustalonym stanie faktycznym oraz wyciągając z niego prawidłowe wnioski co do zaistnienia przesłanek umorzenia jak także uzasadniając decyzję odmowna w sytuacji spełnienia przesłanek umorzenia, ma prawo do wydania decyzji odmownej nawet w sytuacji, gdy przesłanki umorzenia w postaci ważnego interesu ubezpieczonego i stan finansów ubezpieczeń społecznych za umorzeniem by przemawiały. W przedmiotowej sprawie organ w sposób szczegółowy wskazał na sytuację skarżącego. Jakkolwiek dysponuje on bardzo niewielka rentą, zaś jego żona również otrzymuje świadczenie w niewielkiej wysokości, to jednak co zauważa organ ubiegając się o dobrodziejstwo abolicji ubezpieczeniowej zobowiązał się on do spłaty ratalnej zaległych składek i obowiązek swój w tym zakresie kontynuuje. To świadczy w przekonaniu organu o możliwości ponoszenia wysiłku celem regulowania tego długu. Jednocześnie organ wskazał, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego. Jakkolwiek skarżący pozostaje w leczeniu, to jednak z przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie wynika by nie mógł on podjąć zatrudnienie polepszając swoja sytuacje majątkowa. W tych okolicznościach organ nie naruszył prawa zarówno w zakresie przepisów prawa procesowego, jak także przepisów prawa materialnego regulującego przesłanki i istotę prowadzonego postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie składek. Organ w zgromadzonym materiale dowodowym miał prawo podjąć taka decyzję. Sytuacja skarżącego, chociaż trudna nie jest jednak tą o której mowa w §3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia, o czym najlepiej świadczy fakt, że jak to ustalił organ, skarżący spłaca raty uzgodnione z ZUS-em. W tych okolicznościach skarga okazała się niezasadna i sąd oddalił ją w myśl art. 151 ppsa.