IV SA/Wa 1272/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej H. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] Wojewoda [...] (dalej: "organ odwoławczy", "Wojewoda"), działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. dalej: "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz.U. 2018 r., poz. 1382 ze zm.; dalej: "u.e.l.") po rozpatrzeniu odwołania H. M. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Prezydenta W. (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z dnia [...] grudnia 2018 r. znak: [...] orzekającej o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja zapadła na tle następującego stanu faktycznego i prawnego: W dniu [...] lutego 2016 r., na wniosek A. K., zostało wszczęte postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania M. M. i H. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Składając omawiane podanie A. K. utrzymywała, iż H. M., od około 2008 roku, nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu, a jej życie osobiste, wraz z mężem – M. M., skoncentrowane jest pod innym adresem. W [...]W. w [...] toczyło się odrębne postępowanie administracyjne dotyczące wymeldowania z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. [...] w W. M. M. (sygnatura akt: [...]). Omawiane postępowania były już kilkakrotnie rozstrzygane przez organ I instancji, lecz wydane w nich przez organ I instancji decyzje administracyjne były każdorazowo uchylane przez organ II instancji - tj. Wojewodę [...] i przekazywane w całości do ponownego rozpatrzenia. Ostatnia decyzja Prezydenta. W. z dnia [...] lutego 2018 r., orzekająca o wymeldowaniu H. M. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] przy ul. [...] w W., od której odwołanie złożyła skarżąca została uchylona przez Wojewodę [...] w całości dnia [...] kwietnia 2018 r. (sygnatura dokumentu: [...]). Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z [...] grudnia 2018 r. Prezydent, działając na podstawie art. 31 ust. 1 i art. 35 u.e.l., orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...]w W. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził m.in., iż z akt sprawy wyłania się obraz pozorowania przez H. M. oraz jej męża stałego zamieszkiwania w lokalu Nr [...] przy ul. [...] w W., którzy z sobie znanych powodów, dążą do zachowania w nim zameldowania. Jednocześnie Prezydent wskazał, iż nie poddaje w wątpliwość, że H. i M. M. posiadają w przedmiotowym lokalu swoje rzeczy, dysponują do niego kluczami, przebywają w nim, mają swobodny dostęp, jednak w opinii organu I instancji nie są to wystarczające przesłanki do wydania decyzji o odmowie wymeldowania wymienionych z pobytu stałego, w sytuacji gdy oboje wymienieni bywają tam rzadko, a ich życie skoncentrowane jest we własnej nieruchomości przy ul. [...] w W. Nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie do Wojewody [...] od wskazanej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa tj.: 1) art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy bez uwzględnienia wszelkich istotnych jej elementów i wydanie orzeczenia naruszającego słuszny interes strony i oparcie się na przypuszczeniach, w sytuacji, gdy w toku postępowania organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponadto organy winny w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób uniemożliwiający poznanie motywów jej wydania, jak i przesłanek faktycznych, którymi kierował się organ na skutek braku odniesienia w treści uzasadnienia do całokształtu okoliczności faktycznych mających znaczenie w niniejszej sprawie; 3) art. 35 u.e.l. poprzez przyjęcia, iż skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła lokal nr [...] znajdujący się przy ul. [...] w W., podczas gdy z prawidłowo dokonanej subsumpcji wszystkich okoliczności sprawy jasno wynika, iż skarżąca nie opuściła trwale ww. lokalu, a jej niestałe przebywanie spowodowane jest umyślnym niedostarczaniem mediów do ww. lokalu przez właścicieli. Mając na względzie powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego jej rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, iż nie opuściła lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. w sposób dobrowolny. Zakręcenie dopływu wody do przedmiotowego lokalu przez współwłaścicieli tej nieruchomości uniemożliwia codzienne funkcjonowanie w postaci utrzymania higieny czy przygotowywania posiłków. Fakt braku dobrowolności opuszczenia przez skarżącą lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. potwierdza także złożenie w dniu [...] marca 2016 r. w prokuraturze zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez współwłaścicieli tej nieruchomości w postaci odcięcia dopływu wody, zatrzymywania korespondencji kierowanej do państwa M., kierowania wobec nich obelg oraz wszczynania awantur. Skarżąca podniosła, iż wyraża wolę powrotu i ponownego zamieszkania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., czuje się emocjonalnie związana z tym miejscem. To, że nie nocuje w tym lokalu i przebywa w nim sporadycznie, nie oznacza, że trwale je opuściła. Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, iż w sprawie zaszła przesłanka niezbędna do wydania decyzji o wymeldowaniu H. M. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Zdaniem Wojewody o istnieniu przesłanki opuszczenia czy też nieopuszczenia miejsca pobytu stałego można mówić wtedy, gdy całokształt zachowania zainteresowanej osoby będzie wskazywał, że lokal, w którym była zameldowana, jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być dla niej tego rodzaju miejscem. W jego ocenie, bezspornym jest fakt, że H. M. nie mieszka w miejscu stałego pobytu. Wymieniona posiada dostęp do lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., jednak przychodzi tam sporadycznie, nie nocuje. W przedmiotowym lokalu od 2016 r. nie ma bieżącej wody, co uniemożliwia codzienne funkcjonowanie. Wojewoda zauważył, iż według ustaleń [...] dla W. lokal nr [...] przy ul. [...] w W. [...] jest w nieodpowiednim stanie technicznym, posiada pęknięcia ścian narożnych, ugięcie podłóg, ubytki nakryw puszek elektrycznych, odkrytą instalację bezpiecznikową. W związku z powyższym nakazano usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, w tym remont lokalu nr [...]. Zaś z informacji przekazanych przez A. P. oraz ustaleń funkcjonariuszy Komisariatu Policji W. wynika, że H. M. zamieszkuje w budynku nr [...] przy ul. [...] w W.. Odnosząc się do przyczyn opuszczenia przez H. M. lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Wojewoda uznał, że nastąpiło ono dobrowolnie. Zauważył, iż pełnomocnik skarżącej sam wskazał, że jego mocodawczyni nie została pozbawiona posiadania lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Organ odwoławczy podniósł, iż jakkolwiek w przedmiotowym lokalu odcięty został dopływ wody, to kwestia zaniechania utrzymywania przedmiotowej nieruchomości w należytym stanie technicznym przez właścicieli, mimo zgłoszenia policji i prokuraturze, została przez te organy umorzona. Wskazując na wyjaśnienia A. P., pełnomocnika A. K. oraz ustalenia funkcjonariuszy Komisariatu Policji W. stwierdził, iż z powyższego wynika, że odcięcie nastąpiło z racji uszkodzenia, pęknięcia rury i braku możliwości jej naprawy z uwagi na nieobecność państwa M. w tym lokalu oraz zagrożenia zalania całego budynku. Zdaniem Wojewody zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na fakt dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. jeszcze przed odcięciem dopływu wody do tego lokalu. Jednocześnie podniósł, iż skarżąca nie tylko nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały, ale też nie podjęła żadnych działań w celu przywrócenia dostępu do bieżącej wody w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Nadto nie podjęła współpracy z właścicielami przedmiotowej nieruchomości w przedmiotowej sprawie, a także uniemożliwiała dokonanie przez nich naprawy instalacji wodociągowej poprzez nieudostępnienie spornego lokalu. Wojewoda, powołując się na ustalenia [...] dla. W., zauważył, iż lokal nr [...] przy ul. [...] w W. jest w złym stanie technicznym, ale nie uniemożliwiającym zamieszkiwaniem w nim, co również świadczy o braku rzeczywistej woli koncentrowania tam swojego życia przez skarżącą. Konkludując Wojewoda stwierdził, iż skarżąca nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., więc decyzja organu I instancji o jej wymeldowaniu jest w pełni zasadna, wydana zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami procesowymi i materialnymi, oparta na wiarygodnym materiale dowodowym i należycie uzasadniona. Skargę na powyższą decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy) tj.: a) art. 35 u.e.l. poprzez jego błędną interpretację, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego; b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie powodu dlaczego A. K. nie zdecydowała się na naprawę awarii i przywrócenie dopływu wody przez okres ponad 3 lat pomimo, iż jeszcze w 2016 roku deklarowała, iż zamierza wyremontować rury hydrauliczne i przywrócić dopływ wody do lokalu zajmowanego przez skarżącą; c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji Prezydenta W.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zarządził połączenie spraw o sygnaturach IV SA/Wa 1271/19 i IV SA/Wa 1272/19 do wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) oraz art. 3 p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania. Skargę należało uwzględnić, bowiem Sąd stwierdził, że w kontrolowanym postępowaniu dopuszczono się uchybień uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym zaskarżoną decyzją orzekł Wojewoda [...], było wymeldowanie z pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2018r. poz. 1382 ze zm.). Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych, tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są więc tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. Art. 35 u.e.l. stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest zaistnienie przesłanek zawartych w art. 35 u.e.l., a więc przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz przesłanki niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przesłankę dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu trzeba tym samym oceniać na tle konkretnej sytuacji. Przez zamiar opuszczenia miejsca pobytu należy natomiast pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Jakkolwiek bowiem zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności. Przez dobrowolność rozumie się przy tym nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. O opuszczeniu lokalu można tym samym mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. W kontekście powyższych uwag kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy miało ustalenie, czy opuszczenie spornego lokalu przez H. M. i jej męża nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organy orzekające przedwcześnie uznały, iż w stosunku do skarżącej mają zastosowanie przesłanki wymienione w art. 35 u.e.l. Organy nie wyjaśnił bowiem wszystkich zaistniałych w sprawie wątpliwości dotyczących spełnienia przesłanek trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego pobytu z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W.. Przede wszystkim Sąd zauważa, iż A. K. (współwłaściciel nieruchomości Nr [...] przy ul. [...] w W. oraz wnioskodawczyni w kontrolowanej sprawie), jak i H. M. oraz M. M,. pozostają w sprzeczności interesów i wieloletnim konflikcie. Ponadto stanowiska poszczególnych współwłaścicieli ww. nieruchomości w kwestii wyrażenia sprzeciwu lub zgody na wymeldowanie skarżącej i jej męża z pobytu stałego nie są jednomyślne. Należy zauważyć, iż skarżąca wraz z mężem posiadają swobodny dostęp do spornego lokalu nr [...], który jest umeblowany, wyposażony oraz w którym znajdują się ich rzeczy osobiste. Sam fakt, że skarżąca sporadycznie w nim przebywa nie przesądza kwestii trwałości i dobrowolności opuszczenia miejsca zameldowania. Z akt kontrolowanej sprawy bezspornie wynika, czego nie wzięły pod uwagę organy orzekające, iż w dalszym ciągu prowadzone jest postępowanie z zawiadomienia H. M. i M. M. w sprawie utrudniania wymienionym korzystania ze spornego lokalu nr [...] poprzez odłączenie dopływu wody. Sąd Rejonowy dla W. w W. [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. (sygn. akt [...]) uwzględnił zażalenie H. M. i M. M. oraz uchylił postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej W. w W. z dnia [...] października 2018 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uporczywego utrudniania ww. korzystania z zajmowanego lokalu w W. przy ul. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tegoż rozstrzygnięcia sąd powszechny wskazał, iż organ prowadzący postępowanie przygotowawcze zaniechał ustalenia, czy rzeczywiści istniały podstawy do odłączenia wody i czy zachowanie to nie było jedynie ukierunkowane na utrudnianie skarżącym korzystania z zajmowanego lokalu. Nadto sąd ten zauważył, iż organy ścigania nie powinny tracić z pola uwagi, że osoby które odłączyły wodę skarżącym są z nimi bardzo skonfliktowani i podejmują czynności zmierzające do pozbycia się ich z nieruchomości znajdującej się w W. przy ul. [...]. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wyjaśnienie powyższych kwestii ma istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia, czy skarżąca opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego współwłaściciela (tj. wbrew własnej woli), czy też nie. Powyższe będzie miało wpływ na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie. Ma rację zatem skarżąca twierdząc, że organy nie zebrały pełnego materiału dowodowego, jak i nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Sąd uznał zatem za słuszne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji podzielił również stanowisko skarżącej w kwestii naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 35 u.e.l. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. i 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w punkcie 2 wyroku zasądzono od organu na rzecz skarżącej, której skarga została uwzględniona, zwrot kosztów postępowania. Złożyły się na nie wpis w kwocie 200 zł i koszty zastępstwa w kwocie 480 zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265).