III SA/Po 437/19

Dnia 6 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Spółka Jawna w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...], postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. nr [...], działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach wymienionych w postanowieniu, wobec spółki jawnej "[...] z siedzibą w [...]. Uzasadniając postanowienie organ egzekucyjny wskazał, że spółka wniosła o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na brak wystarczających środków finansowych na dalsze prowadzenie tego postępowania. Dalej organ wskazał, że w wyniku dokonanych czynności wyegzekwował środki pieniężne pozwalające na częściowe zaspokojenie należności wskazanych w ww. tytułach wykonawczych. Nadto wskazał, że spółka jest właścicielem [...] nieruchomości o księgach wieczystych, których numery wymienił, z których organ egzekucyjny może prowadzić postępowanie egzekucyjne. Spółka jest również właścicielem ruchomości, tj. [...] samochodów ciężarowych, opisanych w postanowieniu. Organ podkreślił, że pojęcie bezskuteczności egzekucji nie zostało zdefiniowane w przepisach normujących postępowanie egzekucyjne, czy administracyjne. Stąd też należy to pojęcie rozumieć stosownie do wykładni języka potocznego. Zgodnie z tą metodą wykładni, zdaniem organu, pojęcie egzekucji wiązać należy z przymusowym ściągnięciem należności przypisanych wierzycielom. W konsekwencji oznacza to, że o bezskuteczności egzekucji można mówić tylko wtedy, gdy postępowanie było wszczęte i przeprowadzone na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a egzekucja dotyczyła całego majątku dłużnika, jednak cel egzekucji - jakim jest wyegzekwowanie wszystkich należności - nie został osiągnięty. Organ zaznaczył, że nie prowadzi postępowania egzekucyjnego z całego majątku spółki, przez co brak jest możliwości stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W zażaleniu na opisane postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. - poprzez uznanie przez organ, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096; dalej jako K.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Uzasadniając spółka napisała, że w myśl art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Z powołanego przepisu zdaniem spółki wynika obowiązek zbadania przez organ egzekucyjny istnienia przesłanki fakultatywnego umorzenia. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Tymczasem organ właściwie nie przeprowadził postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy w postępowaniu uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Pokłosiem powyższego było pominięcie istotnego dla sprawy faktu, że na nieruchomościach należących do spółki ustanowione zostały liczne hipoteki umowne oraz hipoteki przymusowe. Ponadto organ nie odniósł się do osiąganych przez spółkę dochodów. Tymczasem spółka nie osiąga dochodów, z których byłoby możliwe pokrycie wydatków egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 17 -18, art. 59 § 2 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ wyższego stopnia napisał, że organ egzekucyjny podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpoznał materiał dowodowy oraz dokonał obiektywnej oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza wszakże, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium. W art. 59 § 1 u.p.e.a. wymieniono przyczyny obligatoryjne umorzenia postępowania, z kolei przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu. Możliwość działania organu nakłada na organ obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu podjęcia prawidłowego orzeczenia. Dalej organ napisał, że zaległości spółki zostały zabezpieczone na nieruchomościach o wskazanych numerach ksiąg wieczystych, poprzez wpis hipoteki przymusowej na rzecz ZUS. Wpisy dokonane przez wierzyciela nie są jedynymi obciążeniami hipotecznymi na wskazanych nieruchomościach. Powyższe nie przesądza jednak o braku możliwości zaspokojenia wierzyciela z tych nieruchomości. Spłata innych wierzycieli przez spółkę może w przyszłości doprowadzić do wykreślenia części hipotek. Tym samym więc przedmiotowe zaległości spółki mogą mieć realną szansę na zaspokojenie z ewentualnej egzekucji z tych nieruchomości. Nadto podkreślił, że prowadzone postępowanie egzekucyjne nie jest bezskuteczne. Na dzień [...] kwietnia 2019 roku łączna kwota środków uzyskanych w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyniosła [...] zł. Pozyskane środki finansowe pochodzą zarówno ze sprzedaży pojazdów samochodowych będących przedmiotem zastawu skarbowego, jak również z dokonanych zajęć wierzytelności. Na opisane postanowienie spółka jawna [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zwrotu kosztów postępowania. Spółka powtórzyła zarzuty zawarte w zażaleniu tzn. zarzuciła naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. - poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez naruszenie przez organ administracji publicznej obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie zasady prowadzenia postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oba postanowienia wydane w sprawie są zgodne z prawem. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne czy też postanowienia. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). W pierwszej kolejności należy wskazać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Przesłanki fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy szczególnie należy zaakcentować, że umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania, gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka. Jednocześnie należy jednak podkreślić, że nie ciąży na nim w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania pozostaje zatem zależne od uznania organu egzekucyjnego. Ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Uznaniowy charakter omawianego przepisu oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może i też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu zakreślonego przesłanką ustaloną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę, nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania, wyboru optymalnego rozstrzygnięcia, poprzedzonego szczególnie dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją jest podjęte postanowienie. W kontekście poczynionych wyżej rozważań i ustalonego w sprawie stanu faktycznego, Sąd stwierdza, że wywiedziona przez spółkę skarga jest bezzasadna. Kluczowe znaczenie ma bowiem okoliczność, że skarżąca spółka posiada majątek w postaci nieruchomości (okoliczność bezsporna, która znajduje potwierdzenie w treści skargi). Już tylko z tego powodu należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zaległości spółki zostały zabezpieczone na nieruchomościach o wskazanych numerach ksiąg wieczystych, poprzez wpis hipoteki przymusowej na rzecz ZUS. Skoro wpisy dokonane przez wierzyciela nie są jedynymi obciążeniami hipotecznymi na wskazanych nieruchomościach, to powyższe nie przesądza o braku możliwości zaspokojenia wierzyciela z tych nieruchomości – w stopniu uzasadniającym umorzenie postępowania. Przeciwnie, nakazuje kontynuować postępowanie aż do czasu uzyskania przekonania, graniczącego z pewnością, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego lub też wyegzekwowania należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku, tj. spowodowanie, aby zobowiązany zachował się w sposób zgodny z treścią nałożonego na niego obowiązku. W związku z tym rolą zobowiązanego jest – co do zasady – wykonanie obowiązku. Sąd zaznacza, że skarżąca spółka w żaden sposób nie wykazała, że mimo istniejących hipotek zabezpieczających należności publicznoprawne, wierzyciel nie zostanie zaspokojony w żadnej części (w szczególności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne). Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. W konsekwencji za bezzasadny należy także uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ należycie uzasadnił celowość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zatem bezzasadne byłoby umorzenie tego postępowania. Skarga okazała się zatem bezskuteczna. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł o oddaleniu skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a.