II SA/Rz 1186/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójt Gminy z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Przedmiotem skargi W. D. (dalej w skrócie: "skarżąca"), jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] o uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt) z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] oraz o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Skarżąca w dniu 23 kwietnia 2019 r. wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem M. K. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Wójt odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - ojcem M. K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z powodu nie spełnienia warunków ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako podstawę prawną decyzji Burmistrz powołał art. 17, art. 24 ust. 1, 2a, 3 i 4, oraz art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), rozporządzenie Ministra Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r., poz. 2284), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238). W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że jak wynika z wywiadu środowiskowego, skarżąca zamieszkuje niedaleko niepełnosprawnego ojca M. K. i sprawuje nad nim faktyczną opiekę, nie podejmując z tego tytułu zatrudnienia. M. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Niepełnosprawność istnieje od 67 – tego roku życia. M. K. pozostaje w związku małżeńskim z K. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z zaświadczenia lekarskiego z dnia 18 lutego 2019 r. wynika, że z uwagi na zły stan zdrowia, K. K. nie może sprawować faktycznej opieki nad mężem. Natomiast skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo. Opłaca składki w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i z dniem 1 kwietnia 2019 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. Wójt przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, że skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt uznał więc, że w związku z tym, iż niepełnosprawność ojca skarżącej nie powstała w okresie dzieciństwa, ponadto K. K. nie jest w posiadaniu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] SKO uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta, a następnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówiło przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1, 1a,1b i 5 u.ś.r. Następnie SKO stwierdziło, że kluczowym dla rozpoznania tej sprawy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie SKO nie można pominąć tego orzeczenia jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Skoro bowiem Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP we wskazanym wyżej zakresie, oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek niezbędnych do przyznania na jej rzecz wnioskowanego świadczenia należy dokonywać z pominięciem kryterium wiekowego określonego w tym przepisie. W ocenie SKO nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na podstawie tej części ww. przepisu, która utraciła przymiot konstytucyjności. SKO wskazało, że art. 17 ust. 5 u.ś.r. enumeratywnie wymienia przesłanki negatywne, których zaistnienie skutkuje odmową prawa do świadczenia. Przy czym są to przesłanki istniejące po stronie osoby sprawującej opiekę jak i po stronie osoby wymagającej opieki. SKO wyjaśniło, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek miedzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. SKO wskazało, że u.ś.r. w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała, lub długoterminowa. Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. W ocenie SKO stan kontrolowanej sprawy wskazuje, że przesłanka ta, od której zależy przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest spełniona. Zgromadzona w sprawie dokumentacja poświadcza jednoznacznie, że skarżąca nie sprawuje stale opieki nad ojcem, w zakresie uniemożliwiającym jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykonuje ona czynności normalnej pomocy dziecka rodzicom, a jedna w miesiącu wizyta u lekarza nie uzasadnia nie podejmowania zatrudnienia . SKO stwierdziło więc, że Wójt zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, aczkolwiek w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał jako przyczyny braku sprawowania opieki, a także okoliczności, że w pierwszej kolejności do opieki zobowiązana jest żona, która nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż w czasie gdy był przeprowadzany wywiad środowiskowy faktycznie nie mieszkała razem z ojcem. Obecnie jednak, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia ojca, konieczność częstych wizyt w szpitalach, oraz podawania leków, zmuszona była wraz z rodziną przeprowadzić się do domu rodziców. Skarżąca podniosła, że to na niej spoczywa obowiązek całodobowej opieki nad ojcem, przez co nie może podjąć zatrudnienia. Skarżąca podała również, że w Urzędzie Gminy w [...] została poinformowana, że dla wykazania stanu zdrowia K. K. wystarczające będzie zaświadczenie lekarskie. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, SKO wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja nie została oparta ma materiale dowodowym zabranym i rozważonym adekwatnie do rygorów proklamowanych w treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Podstawą materialnoprawną wydanych decyzji jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podmiotom kategorialnie wskazanym w jego treści (pkt 1 do 4) uzasadnia nie podjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (...). W sprawie bezsporne jest, że skarżąca opiekuje się ojcem – M. K., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestia daty powstania tej niepełnosprawności, wobec powołanego przez SKO wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13 jest bez znaczenia – w tej materii Sąd podziela stanowisko organu II instancji. Negatywna weryfikacja podstaw przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego sprowadza się do ustalenia, że nie sprawuje ona opieki nad ojcem w sposób stały i długoterminowy. W ocenie organu skarżąca opiekuje się ojcem w zakresie odpowiadającym normalnym kontaktom dziecka z rodzicem, co z założenia nie może stanowić przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Sąd tak kategoryczną ocenę uznaje za wadliwą i co najmniej przedwczesną. Jak wynika z akt sprawy skarżąca mieszka około 2 km od ojca. Przyjeżdża do niego codziennie i opiekuje się nim w godzinach od 8 do 17. Wraca do domu wieczorem, gdyż ma rodzinę i dwoje małoletnie dzieci. Ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, jednak żona z uwagi na swój stan zdrowia nie może się nim opiekować. Skarżąca w ramach sprawowanej opieki przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, dba o przyjmowanie leków. Raz w miesiącu jedzie z ojcem do lekarzy specjalistów. Ojciec skarżącej cierpi na nowotwór prostaty, chorobę serca – jest po dwóch zawałach, ma też cukrzycę. Dysponując takimi ustaleniami SKO w żaden sposób ich nie podważało, przyjęło natomiast, iż podejmowane przez skarżącą czynności stanowią element typowej, normalnej relacji pomiędzy dzieckiem a rodzicem, co nie pozwala stwierdzić, iż sprawuje ona nad ojcem opiekę w sposób stały, długotrwały, a co za tym idzie, uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia. Sąd z tak postawiona tezą się nie zgadza. Zdaniem Sądu podejmowane przez skarżącą czynności dowodzą, że opiekuje się ojcem w sposób stały i trwały. Stan zdrowia ojca jest niekwestionowany. Konieczność sprawowania nad nim opieki poprzez faktyczne "prowadzenie domu" – sprzątanie, gotowanie, prawnie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza, również nie była kwestionowana. SKO nie wskazuje innych osób, które miałyby opiekować się ojcem skarżącej, nie wskazuje również, jakie inne dodatkowe czynności należałoby "zmieścić" w opiece, aby art. 17 ust. 1 u.ś.r. znalazł zastosowanie. SKO nie wyjaśnia również, jak i kiedy skarżąca w takim układzie faktycznym miałaby podjąć zatrudnienie. W tym stanie rzeczy Sąd ustalenia SKO uznał za deficytowe i z tego względu uchylił zaskarżoną decyzję, podobnie jak i decyzję organu I instancji, która również była dla skarżącej negatywna, tyle że z innych względów. Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę wyrażone przez Sąd stanowisko i prawidłowo rozważą oraz ocenią zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Uwzględnią również fakt, iż już po wydaniu zaskarżonej decyzji, skarżąca, wobec pogorszenia się stanu zdrowia ojca, przeprowadziła się wraz z mężem i dziećmi do domu rodziców. W tym stanie rzeczy wyrok oparto o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.