II SA/Bd 924/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Prezydent M. [...], na podstawie art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., zwanej w skrócie "u.ś.r.") odmówił skarżącej K. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem G. S.. Organ ustalił, że skarżąca decyzją z [...] lipca 2016 r. nr [...] (zmienioną decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...], [...]) ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad mężem. Mąż skarżącej jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe (orzeczenie z dnia [...] stycznia 2012 r.). Z orzeczenia tego wynika, że daty całkowitej niezdolności do pracy nie można ustalić, a w dacie wydania tegoż orzeczenia mąż skarżącej miał 45 lat. Organ podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z [...] października 2014 r. (sygn. K 38/13) orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – jednakże nie doszło to zmiany prawa w tym zakresie. Biorąc zatem pod uwagę obowiązujące przepisy oraz stan faktyczny organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na męża, bowiem daty niepełnosprawności nie da się ustalić, a w chwili orzekania miał on ukończone 45 lat. Drugą przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według organu jest uprawnienie skarżącej do zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto G. S. tj. osoba niepełnosprawna, pozostaje w związku małżeńskim, co również jest negatywną przesłanką w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym mężem od [...] lipca 2019 r. na stałe, w wysokości: od 190 lipca 2019 r. do [...] lipca 2019 r. w kwocie [...]zł, a od sierpnia 2019 r. w kwocie [...]zł. Kolegium uznało, że błędne jest stanowisko jakoby skarżąca nie spełniała warunków, aby przyznać jej wnioskowane świadczenie. Organ odwoławczy uznał za niezasadne stanowisko, że skarżąca nie spełnia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W tej mierze organ wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych (w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego), że mając na względzie derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium uznało także, że w sprawie nie zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. W tej kwestii Kolegium wskazało na orzecznictwo sądów administracyjnych, nawiązujące do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r. (sygn. akt 27/07) i podkreślające, że brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. musi być odczytywane przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wynika z orzecznictwa sądów - przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie może dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób (w tym ojca i matki) starających się o takie świadczenie nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ten przepis nawet podkreśla wyprzedzający inne osoby (w tym ojca i matkę) obowiązek alimentacyjny małżonka, chyba że ten ostatni nie jest w stanie wypełnić tego obowiązku sam legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec powyższego Kolegium stwierdziło że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwrócił równocześnie uwagę, że skarżąca na mocy decyzji tegoż Kolegium z [...] lipca 2014 r. (sygn. akt: SKO - 947/14) była uprawniona do zasiłku dla opiekuna od [...] lipca 2013 r. na stałe. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Kolegium podniosło, że na wniosek strony, działając na zasadzie art. 155 k.p.a. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. uchyliło ww. decyzję z [...] lipca 2014 r. na mocy której zainteresowana była uprawniona do zasiłku dla opiekuna od [...] lipca 2013r. na stałe. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy - sporne orzeczenie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało uchylić w całości i przyznać zainteresowanej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] lipca 2019 r. na stałe. Kolegium zaznaczyło, iż początkowa data przyznania świadczenia determinowana jest datą wydania decyzji o uchyleniu orzeczenia na podstawie której strona była uprawniona do zasiłku dla opiekuna. W skardze do sądu administracyjnego K. S. zaskarżyła decyzję Kolegium w części zarzucając jej naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 10 lipca a nie od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od [...] marca 2019 r. Skarżąca podniosła, że [...] marca 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie wzywał skarżącej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. Wobec tego brak było podstaw prawnych, aby ograniczać przyznane świadczenie pielęgnacyjne odnośnie ram czasowych w ten sposób, że świadczenie przyznano od [...] lipca 2019 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podnosząc, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna nastąpiło decyzją Kolegium z [...] lipca 2019 r., wydanej na podstawie art. 155 k.p.a., a więc ze skutkiem na przyszłość - do [...] lipca 2019 r. istniała zatem przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne od najwcześniejszego możliwego terminu tj. od dnia uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Istotną kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie charakteru prawnego art. 24 ust. 2 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy zauważyć, że krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, które powinny być spełnione, aby przyznać to świadczenie określa art. 17 u.ś.r. Podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest, aby osoby wskazane przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmowały lub rezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanki negatywne określa art. 17 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zaistnienie jednej z wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - wyklucza przyznanie tego świadczenia, choćby wszystkie inne przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zostały przez wnioskodawcę spełnione. W art. 17 u.ś.r. zostały określone zatem materialnoprawne przesłanki (pozytywne i negatywne) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Charakteru takiej przesłanki nie ma natomiast regulacja zawarta w art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. należy odczytywać jako przepis ustalający ramy czasowe należnego świadczenia rodzinnego – w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Okres przyznania danego świadczenia rodzinnego nie może obejmować jednakże tego okresu czasu, w którym – ze względu na brak zaistnienia wszystkich przesłanek przyznania świadczenia – świadczenie to nie mogłoby być przyznane. W przedmiotowej sprawie istotne jest, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jednak przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Należy zauważyć, że wprawdzie ustawodawca nie wymaga złożenia odrębnego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jedno ze zbiegających się świadczeń, jednakże z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika konieczność wyboru przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń. Dokonanie takiego wyboru jest warunkiem przyznania wybranego świadczenia. Dokonanie wyboru nie znosi przy tym konieczności spełniania pozostałych warunków ustawowych, w tym warunku określonego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Należy też zauważyć, że z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie wynika, że samo dokonanie wyboru powoduje, że w momencie przyznania przez organ wybranego świadczenia z obrotu prawnego automatycznie eliminowana jest decyzja przyznająca drugie zbiegające się świadczenie albo że momencie przyznania przez organ wybranego świadczenia wnioskodawca automatycznie traci prawo do owego drugiego zbiegającego się świadczenia. W przypadku zatem zbiegu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru świadczenia pielęgnacyjnego celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego zasiłek dla opiekuna, a następnie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 października 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 563/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z akt sprawy administracyjnej wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze podjęło odpowiednie rozstrzygnięcie związane z wyborem skarżącej wynikającym z samego faktu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] uchyliło swoją decyzję z [...] lipca 2014 r. sygn. akt SKO – 974/14 przyznającą skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna. Zasadnie jest Kolegium uznało, że skarżącej należy przyznać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne z dniem [...] lipca 2019 r. tj. z pierwszym dniem po złożeniu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w którym zaistniały wszystkie przesłanki pozytywne przy braku przesłanek negatywnych przyznania świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) Sąd oddalił skargę.