II FSK 1583/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 618/19 w sprawie ze skargi B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 marca 2019 r. nr 2401-IER.7010.4.2019.3 UNP: 2401-19-051381 w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 618/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 5 marca 2019 r. w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyrok powyższy dostępny jest na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W skarze kasacyjnej Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 76 § 1 w zw. z art. 76a § 1 w zw. z art. 73 § 2 pkt 1 w zw. art. 59 § 1 pkt 9 i 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej powoływana jako o.p.) poprzez błędne zastosowanie, w sytuacji gdy zaliczenie nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. było niedopuszczalne, gdyż nastąpiło na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. i odsetek od tej zaległości, które na dzień powstania nadpłaty nie mogły być egzekwowane, gdyż uległy przedawnieniu. Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) w związku z art. 76 § 1, art. 76a § 1 w związku z art. 62 § 1 i 4 oraz art. 55 § 2 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy Skarżąca wykazała, że organy podatkowe bezzasadnie zaliczyły na poczet zaległości w podatku dochodowym - nadpłatę podatku dochodowego od osób fizycznych powstałą w dniu 24 kwietnia 2018 r., a nadto w jej ocenie w niniejszej sprawie nie wykazano, że decyzji stwierdzającej istnienie zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co powoduje, iż nie można uznać, że decyzja ta podlegała wykonaniu; - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 76 § 1, art. 76a § 1 w związku z art. 73 § 2 pkt 1 w związku z art. 70 § 1 w związku z art. 239a o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy skarżąca wykazała, że zaliczenie nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. było niedopuszczalne, gdyż nastąpiło na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. i odsetek od tej zaległości, które na dzień powstania nadpłaty nie mogły być egzekwowalne, gdyż uległy przedawnieniu; - art. 7 w związku z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia Skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, zwłaszcza przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym, - art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 90 § 2 p.p.s.a poprzez zaniechanie skierowania niniejszej sprawy na rozprawę, a co za tym idzie niezasadne rozpoznanie sprawy na posiedzeniu w trybie uproszczonym, podczas gdy jej zawiłość oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, szczególnie uzasadniały rozpoznanie sprawy na rozprawie, - art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający Skarżącej zrozumienie motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącej kosztów nieopłaconej ani w części ani w całości pomocy prawnej świadczonej Skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w sytuacji, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny może sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Zawiera zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zarówno przepisów postepowania, jak i przepisów prawa materialnego. W tej sytuacji w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do zarzutów procesowych. Za niezasadny należało uznać stanowisko Skarżącej odnośnie nieuprawnionego przez Sąd pierwszej instancji orzekania w trybie uproszczonym. W szczególności nie naruszył art. 90 § 2 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Nie mógł naruszyć także art. 122 § 1 ust. 1 p.p.s.a., gdyż ustawa takiej jednostki redakcyjnej nie zawiera. Zgodnie natomiast z art. 122 p.p.s.a. Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie. Istotnym w sprawie jest to, że sprawa rozpoznawana jest w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Z treści powołanego art. 119 pkt 3 p.p.s.a. nie wynika, aby warunkiem rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym była zgoda strony postępowania. Przekazanie sprawy do rozpoznania jej na rozprawie jest zatem uprawnieniem Sądu, a nie jego obowiązkiem. Nie jest on w tym zakresie związany w szczególności wnioskami strony. Za nieuzasadniony, a przede wszystkim niezrozumiały należało uznać zarzut naruszenia art. 7 w związku z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie prowadzono postępowania według przepisów k.p.a. Z kolei z art. 135 p.p.s.a. wynika, że warunkiem zastosowania trybu określonego w tym przepisie (zastosowanie przez Sąd środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga) jest niezbędność takiego rozstrzygnięcia do końcowego załatwienia sprawy. Spełnienie przesłanki "niezbędności" następuje jedynie wówczas, gdy bez zastosowania trybu określonego w komentowanym przepisie załatwienie sprawy byłoby "niemożliwe lub co najmniej utrudnione" (Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, PiP 2007/4, s. 39). Sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie wskazane w tym przepisie elementy. Pozostałe zarzuty naruszenia prawa procesowego nawiązują w swej treści do przepisów prawa materialnego, w szczególności wskazując na przedawnienie zobowiązania podatkowego za 2002 r., na poczet którego miała zostać zaliczona nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 r. Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należy, że wszystkie zarzuty naruszenia prawa procesowego nie zawierają uzasadnienia wskazującego na ich zasadność, część z nich w ogóle nie zawiera uzasadnienia, a część odwołuje się do przepisów, które w ogóle nie były stosowane w tej sprawie. Odnosząc się z kolei do głównego zarzutu skargi kasacyjnej, czyli niedopuszczalności zaliczenia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. na poczet zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. z uwagi na przedawnienie, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji. Stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej nie uwzględnia bowiem tego, że zobowiązanie skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. nie uległo przedawnieniu z uwagi na zastosowane środki egzekucyjne, które kilkakrotnie przerwały bieg terminu przedawnienia. Z kolei organ słusznie zwrócił uwagę w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że umorzenie postępowania egzekucyjnego za żądanie wierzyciela tj. na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 poz. 1314 ze zm. dalej powoływana jako u.p.e.a.) nie spowodowało uchylenia z mocy prawa dokonanych czynności egzekucyjnych i unicestwienia związanych z nimi skutków. Zgodnie z art. 60 § 1 tej ustawy tylko umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Odnosząc się z kolei do zarzutu braku doręczenia decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. trzeba zauważyć, że została ona doręczona ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi Skarżącej, który potwierdził jej odbiór. Zauważyć ponadto należy, że postępowanie w sprawie zaliczenia nadpłaty na zaległość podatkową nie służy weryfikowaniu ustaleń dokonywanych w toku postępowania wymiarowego i nie może być traktowane jako kolejna instancja w tym postępowaniu. Nie jest także trybem wzruszania ostatecznych rozstrzygnięć dokonywanych w tzw. trybach nadzwyczajnych. W toku kontrolowanego postępowania ustalenia wymaga jedynie, że istnieje nadpłata (co nie jest kwestionowane w sprawie) oraz zaległość podatkowa. Co do drugiej z wymienionych okoliczności Skarżąca nie wykazała, że zaległość w podatku dochodowym za 2002 r. nie istnieje i nie jest wymagalna. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Biorąc pod uwagę sytuację materialną strony Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a. i odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania.