I SA/Lu 409/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) NSA Danuta Małysz Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ), po rozpatrzeniu zażalenia W. K. (skarżąca), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 ze zm. - K.p.a.) oraz art. 17 i 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2019.1438 ze zm. - u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. (wierzyciel i jednocześnie organ egzekucyjny) z [...] lutego 2019 r. odmawiające wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego w postaci wierzytelności z rachunku bankowego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wierzyciel [...] grudnia 2017 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] w stosunku do P. K. jako zobowiązanego (por. część A wymienionego tytułu wykonawczego) i W. K. jako żony zobowiązanego odpowiadającej składnikami należącymi do majątku wspólnego małżonków (por. część B tego tytułu wykonawczego). Ujął w nim zaległość P. K. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. z odsetkami za zwłokę, wynikającą z decyzji określającej P. K. prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego. W celu realizacji wymienionego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A w W.. Odpis zawiadomienia o zajęciu W. K. otrzymała [...] stycznia 2018 r. Bank poinformował organ egzekucyjny o braku środków na zajętym rachunku bankowym, a w dalszej kolejności wyjaśnił, że zajęciem objęto wierzytelności z dwóch rachunków bankowych. Posiadaczem jednego jest tylko W. K., natomiast drugiego W. K. z P. K.. W. K. [...] listopada 2018 r. (data stempla krajowego urzędu pocztowego nadania) wystąpiła do organu egzekucyjnego o "uchylenie zajętego rachunku bankowego". Powołała się na umowę z [...] stycznia 2016 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej ze zobowiązanym. Motywowała, że od daty zawarcia tej umowy wynagrodzenie za pracę wpływające na jej rachunek bankowy nie może być przedmiotem egzekucji. Organ egzekucyjny przyjął, że W. K. uchybiła terminowi do złożenia wniosku o "uchylenie zajętego rachunku bankowego". Dlatego postanowił odmówić wyłączenia spod egzekucji zajętej wierzytelności z rachunku bankowego, na podstawie art. 38 § 2 u.p.e.a. W zażaleniu W. K. zarzuciła naruszenie art. 13 u.p.e.a. Motywowała przy tym, że zwolnienie zajętej wierzytelności z rachunku bankowego możliwe jest na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Zwróciła uwagę na obowiązek organu egzekucyjnego zastosowania się do wyroku w sprawie sygn. I SA/Lu 762/17. Poza tym zaznaczyła, że od chwili ustanowienia rozdzielności majątkowej wszelkie należności otrzymywane z tytułu umowy o pracę stanowią jej majątek osobisty, wolny od zajęć egzekucyjnych. Rozpatrując zażalenie organ powołał się na art. 38 § 1, § 2, art. 40 § 1 u.p.e.a. i wywiódł, że odpis zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego został doręczony W. K. [...] stycznia 2018 r. Wobec tego ustawowy termin na złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji tego składnika majątkowego upłynął [...] stycznia 2018 r. Tym samym wniosek W. K. złożony w tej kwestii [...] listopada 2018 r. jest spóźniony i organ egzekucyjny prawidłowo odmówił wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. z powodu przekroczenia ustawowego terminu przewidzianego w art. 38 § 1 u.p.e.a. W związku z tym organ odstąpił od merytorycznego rozpatrzenia argumentów zawartych w zażaleniu. W. K. złożyła skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzuciła naruszenie art. 13 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymywanie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na jej rzecz od organu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu zasadniczo powtórzyła argumenty prezentowane organom. Zwracała uwagę na konieczność respektowania wyroku w sprawie sygn. I SA/Lu 762/17. Motywowała, że złożenie wniosku o zwolnienie wierzytelności z rachunku bankowego od egzekucji jest możliwe na każdym etapie postępowania. Konsekwentnie nawiązała do zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej ze zobowiązanym, co - w jej przekonaniu - oznacza, że od zaistnienia rozdzielności majątkowej ze zobowiązanym wszelkie należności otrzymywane z tytułu umowy o pracę niewątpliwie stanowią jej majątek osobisty. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej odrzucenie. Uzasadniał, że w myśl art. 40 § 2 u.p.e.a. na postanowienie odmawiające wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji w trybie art. 38 § 1 tej ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga W. K. (skarżąca) nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy stwierdzić, że skarżąca w świetle prawa nie ma statusu osoby zobowiązanej. W myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a. za zobowiązanego ustawodawca przyjmuje osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Zgodnie z treścią tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2017 r. nr [...] zobowiązanym jest jedynie P. K. (por. część A tytułu wykonawczego). Odpowiedzialność W. K. ma charakter wyłącznie przedmiotowy, ograniczony do składników majątku wspólnego (por. część B tytułu wykonawczego). Błędnie skarżąca nawiązuje do art. 13 u.p.e.a., który stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (§ 1). Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie (§ 2). Wobec tego skarżąca, pozbawiona statusu osoby zobowiązanej w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. - co do zasady - nie była uprawniona do składania wniosku na podstawie tej regulacji. Instytucja unormowana w art. 13 § 1, § 2 u.p.e.a., wprost zgodnie z literalnym brzmieniem, została bowiem przewidziana wyłącznie dla zobowiązanego, zdefiniowanego w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca domagając się "uchylenia zajętego rachunku bankowego" nie powoływała się na swój ważny interes, tylko na naruszenie prawa przez organ egzekucyjny. W tym stanie sprawy organ egzekucyjny nie miał żadnych przesłanek (ani podmiotowych, bo skarżąca nie jest osobą zobowiązaną, ani przedmiotowych, skoro nie wspomniała o okolicznościach świadczących o jej ważnym interesie) do rozpatrywania jej wniosku z perspektywy art. 13 u.p.e.a. Z tych względów zarzut naruszenia tej regulacji formułowany przez skarżącą jest nieadekwatny do stanu analizowanego postępowania egzekucyjnego oraz do obowiązujących rozwiązań prawnych. Jeśli skarżąca oczekiwała od organu egzekucyjnego zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. powinna (w rozumieniu obowiązku) w treści swojego wniosku w jakikolwiek sposób odwołać się do przesłanek zawartych w tym przepisie, zwłaszcza że była wówczas reprezentowana przez doradcę podatkowego. Należy zgodzić się z organem co do tego, że wniosek "o uchylenie zajętego rachunku bankowego" złożony przez osobę, która nie jest zobowiązana w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a., należało przeanalizować z punktu widzenia art. 38 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania (§ 1). Organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze 14 dni gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (§ 2). Prawidłowo organ ustalił, że w okolicznościach rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego skarżąca otrzymała [...] stycznia 2018 r. W następstwie ustawowy termin na skorzystanie z art. 38 § 1 u.p.e.a. upłynął z [...] stycznia 2018 r. W tej sytuacji wniosek skarżącej złożony [...] listopada 2018 r. był niewątpliwie spóźniony i jako taki niedopuszczalny. Nie podlegał rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu co do istoty z przyczyny o charakterze wyłącznie formalnym (wobec upływu ustawowego terminu przewidzianego w art. 38 § 1 u.p.e.a.). Dlatego należało do niego zastosować art. 61a § 1 K.p.a. przez art. 18 u.p.e.a. Stosownie do art. 61a K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (§ 1). Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie (§ 2). Spóźniony wniosek bazujący na art. 38 § 1 u.p.e.a. z istoty rzeczy nie mógł inicjować postępowania w sprawie merytorycznej oceny zasadności oczekiwania skarżącej jako żony zobowiązanego wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, zgodnie z którym - ściśle rzecz biorąc - odmowa wyłączenia spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego nie była zgodna z prawem, ale ten błąd organu nie miał wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm. - P.p.s.a.), bowiem rozstrzygnięcie omawianego wniosku przez odmowę wszczęcia postępowania także skutkowałoby niewyłączeniem spod egzekucji składnika majątkowego wymienionego przez skarżącą. Jednocześnie stanowisko, według którego spóźniony wniosek skarżącej był niedopuszczalny i należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie ewentualnego stosowania art. 38 § 1 u.p.e.a. oznacza, że nie jest uzasadnione powoływanie się na art. 40 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1 (§ 1). Na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego (§ 2). W świetle treści przytoczonego art. 40 § 2 u.p.e.a. należy stwierdzić, że obejmuje on postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji składnika majątkowego, a więc negatywne rozstrzygnięcie co do istoty, w myśl którego osoba trzecia ze względów merytorycznych niezasadnie rości sobie prawa do składnika majątkowego objętego egzekucją. Natomiast nie dotyczy on postanowień formalnie rozstrzygających o niedopuszczalnych, bo spóźnionych wnioskach, według zasad określonych w u.p.e.a. w powiązaniu z K.p.a., bez przejścia do etapu rozpatrywania i rozstrzygania istoty praw, na które powołuje się osoba trzecia do określonego składnika majątkowego. W przypadku formalnej sytuacji - ściśle rzecz biorąc - organ nie przesądza o istnieniu i zakresie praw osoby trzeciej do składnika majątkowego, ale wyłącznie o tym, że z przyczyn o charakterze formalnym w ogóle nie jest uprawniony do wypowiadania się w tej materii. W świetle powyższego, sądowa kontrola legalności jest wyłączona przez art. 40 § 2 u.p.e.a. w odniesieniu do tych sytuacji, w których organy kwestionują prawa osoby trzeciej do określonego składnika majątkowego, a więc kiedy spór ze sfery prawa publicznego przechodzi na grunt prawa prywatnego. Natomiast w tych przypadkach, w których organy stwierdzają w istocie formalną niedopuszczalność wniosku osoby trzeciej, według wymagań wynikających z u.p.e.a. w powiązaniu z K.p.a., spór wynikły na tym proceduralnym, formalnym jedynie tle stanowi przedmiot sądowej kontroli legalności na ogólnej zasadzie przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 3 P.p.s.a. Innymi słowy, sąd powszechny orzeka o spornych prawach osoby trzeciej do określonego składnika majątkowego, z którego organ egzekucyjny chce prowadzić egzekucję i wówczas kontrola sądu administracyjnego jest wyłączona. Natomiast sąd administracyjny ocenia legalność postępowania organu w zakresie odstąpienia od rozpatrywania i rozstrzygania istoty wniosku osoby trzeciej o wyłączenie składnika majątkowego spod egzekucji z powołaniem się na formalne wymogi wynikające z u.p.e.a. i odpowiednio K.p.a. (w tej sprawie na uchybienie terminowi z art. 38 § 1 u.p.e.a.) Ustalenie przez organ, że osoba trzecia złożyła wniosek o wyłączenie składnika majątkowego spod egzekucji po upływie ustawowego terminu - z punktu widzenia skutków prawych - jest równoznaczne z niezłożeniem takiego wniosku, a więc z niezaistnieniem sytuacji opisanej w art. 40 § 2 u.p.e.a. Rozwiązanie przyjęte w art. 40 § 2 u.p.e.a., wyłączające sądową kontrolę legalności, nie może być interpretowane w sposób rozszerzający, ponad jego treść. Odnosi się ono bowiem wyłącznie do sporu z organem egzekucyjnym, następnie nadzorującym egzekucję o treść i zakres praw osoby trzeciej do określonego składnika majątkowego, o których rozstrzyga sąd powszechny według szeroko rozumianego prawa cywilnego; nie zaś do sporu o dopełnienie przez osobę trzecią formalnych warunków wymaganych dla złożenia takiego wniosku organowi egzekucyjnemu, w tym o zachowanie ustawowego terminu z art. 38 § 1 u.p.e.a. Poza granicami niniejszej sprawy pozostaje zagadnienie czy i ewentualnie na jakich warunkach skarżąca jest uprawniona dochodzić ochrony prawnej przed sądem powszechnym, skoro uchybiła terminowi na skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 38 § 1 u.p.e.a. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że pozostawienie w obrocie prawnym kontrolowanego postanowienia oznacza jedynie to, że skarżąca uchybiła terminowi przewidzianemu w art. 38 § 1 u.p.e.a na złożenie wniosku o wyłączenie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. W następstwie nie mogło dojść i w istocie nie doszło do merytorycznej odmowy wyłączenia tego składnika majątkowego, w rozumieniu art. 40 § 2 u.p.e.a. Tym samym sądowa kontrola legalności nie wkroczyła w sferę prawa prywatnego, poddaną kognicji sądu powszechnego, według art. 40 § 2 u.p.e.a. Prawomocny wyrok w sprawie sygn. I SA/Lu 762/17 dotyczył innego przedmiotu, bowiem zawieszenia postępowania zabezpieczającego. Dlatego nie ma on prawnego znaczenia w niniejszej sprawie. Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.