II SA/Sz 927/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Pismem z dnia [...] marca 2019 r. Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny Nr [...] PUM w S. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z prośbą o zwiększenie godzin specjalistycznych usług opiekuńczych C. P., zaznaczając jednocześnie, że został on poinformowany o konieczności poniesienia opłaty. Wnioskiem z dnia [...] marca 2019 r. C. P. wniósł o przyznanie mu usług opiekuńczych 2 razy w tygodniu po 2 godziny od poniedziałku do piątku, od dnia 15 marca 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., za odpłatnością w wysokości [...] zł. Jednocześnie C. P. złożył oświadczenie, w którym wskazał, że został poinformowany, iż odpłatność za usługi opiekuńcze świadczone przez firmę Pomoc Opieka Pielęgnacja V.R. B. - S. C. w S. w jego przypadku wynosi 50% stawki godzinowej, tj. [...] zł za godzinę usług opiekuńczych. Z uzyskanego przez organ I instancji zaświadczenia z dnia [...] marca 2019 r. wynika, że C. P. otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w wysokości [...] zł netto. Nadto, załączona do akt karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia [...] marca 2019 r. wskazuje, że C. P. wymaga pomocy pielęgniarki środowiskowej przy zmianie opatrunków. Oświadczeniem z dnia [...] marca 2019 r. C. P. wskazał, że rezygnuje z usług opiekuńczych, ponieważ daje sobie radę sam i przy pomocy sąsiadów oraz kolegi. Oświadczenie to zostało ponowione w dniu [...] kwietnia 2019 r., kiedy to wnioskodawca wskazał, że rezygnacja obejmuje okres od 1 kwietnia 2019 r. Z treści e-maila z dnia [...] kwietnia 2019 r. wynika, że na rzecz wnioskodawcy świadczono usługi opiekuńcze od dnia 15 marca 2019 r., przy czym ostatnia usługa świadczona była dnia [...] marca 2019 r. Z przeprowadzonego dnia [...] marca 2019 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca jest osobą samotną, bezdzietną, mającą problemy z poruszaniem się. Decyzją z dnia [...]., znak [...] Prezydent Miasta S. przyznał C. P., pomoc w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, od poniedziałku do piątku 3 razy w tygodniu po 2 godziny maksymalnie dziennie, płatne [...] zł za faktycznie wykonaną godzinę usługi w okresie od 15 marca 2019 r. do dnia 29 marca 2019 r. W decyzji wskazano, że usługi opiekuńcze mają być świadczone przez Pomoc Opieka Pielęgnacja V.R. B. - S. C., S., ul. [...], określając przy tym sposób i termin wpłat należności za usługi opiekuńcze. Decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności w zakresie punktu I. W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na spełnienie przesłanek wskazanych w art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wobec przekroczenia kryterium dochodowego, wnioskodawcy przysługuje prawo do pomocy, przy czym wnioskodawca jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności w wysokości 50% wartości udzielanej pomocy - usług opiekuńczych. C. P. pismem z dnia 4 maja 2019 r. złożył odwołanie, w którym wskazał, że koszty wyliczone w zaskarżonej decyzji nie są zasadne, obejmują bowiem okres poprzedzający wydanie decyzji. Nadto wskazał, że musiał dokonać wydatków związanych z zakupem chodzika, którego ulotkę załączył do odwołania. Natomiast ze znajdującej się w aktach sprawy notatki służbowej z dnia [...] maja 2019 r. wynika, że wypis wnioskodawcy ze szpitala miał nastąpić dopiero w dniu [...] kwietnia 2019 r. Pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawca zakupił używany chodzik z rynku wtórnego za około [...] zł, a następnie w dniu [...] marca 2019 r. złożył rezygnację z usług opiekuńczych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że stosownie do art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w postaci usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Kolegium zauważyło, że na terenie Miasta S. obowiązuje uchwała Nr [...] Rady Miasta S. z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, która reguluje szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, zmieniona uchwałą nr [...] Rady Miasta S. z dnia 8 września 2015 r., zmieniającą uchwałę Rady Miasta S. w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze Zgodnie z § 4 tej uchwały usługi opiekuńcze i usługi specjalistyczne przysługują nieodpłatnie osobom, których dochód osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, przy czym, niezależnie od dochodu, usługi te przysługują nieodpłatnie osobom, które ukończyły 95 lat, a w przypadku osób samotnych - 90 lat. Organ zaznaczył, że w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z akt sprawy wynika natomiast, że wnioskodawca urodził się w [...], a więc nie ukończył jeszcze 90 lat, natomiast jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, co stanowi 251 % kryterium dochodowego. Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. uchwały, osoby niespełniające wskazanych powyżej warunków, wynikających z § 4 uchwały ponoszą odpłatność za każdą godzinę świadczonych im usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych - stosownie do wskaźników odpłatności określonych w załączonej do uchwały tabeli. Z tabeli tej z kolei wynika, że jeżeli dochód rzeczywisty netto na osobę stanowi od 230 do 280 % kryterium dochodowego, wówczas wskaźniki odpłatności w procentach ustalone od ceny 1 godziny usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 50% odpłatności. W ocenie Kolegium prawidłowo zatem w tym zakresie organ I instancji ustalił zarówno konieczność odpłatności, jak i wysokość tej odpłatności. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z przepisem art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszoną o 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Nie ma zatem znaczenia, dla potrzeb ustalenia wysokości dochodu, określenie wysokości wydatków, które strona jest zmuszona ponosić, nawet jeśli koszty te są podyktowane wydatkami związanymi z przedmiotem pomocy. Z uwagi na specyfikę spraw z zakresu pomocy społecznej, konieczne jest podkreślenie, że w § 5 ust. 4 ww. uchwały wskazano, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osoba może, m.in. na swój wniosek, być częściowo lub całkowicie zwolniona z ponoszenia odpłatności za świadczenie usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na tę decyzję C. P. wskazał między innymi, że nie został poinformowany o konieczności poniesienia opłat, ani o stawce godzinowej. O wysokości kwoty do zapłaty dowiedział się dopiero z treści decyzji, którą odebrał w dniu [...] kwietnia 2019 r. Podkreślił, że pozostaje pod opieką kolegi i sąsiadki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sądowa kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, że akt ten narusza prawo w sposób zarzucany skargą, ani w żaden inny sposób uzasadniający wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji przyznającą skarżącemu pomoc w formie odpłatnych usługi opiekuńczych w miejscu zamieszkania trzy razy w tygodniu, po dwie godziny maksymalnie dziennie, od poniedziałku do piątku, płatne [...] zł za faktycznie wykonaną godzinę usługi w okresie od dnia 15 marca 2019 r. do dnia 29 marca 2012 r. Ponadto, organ ten wskazał podmiot świadczący usługi oraz ustalił sposób płatności. Wyjaśnić należy, że świadczenie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania jest zadaniem własnym gminy (miasta na prawach powiatu), co wynika z treści art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej. Usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, które nie mogą liczyć na najbliższych. Przy czym osobą samotną jest osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych (art. 6 pkt 9 ustawy). Pomoc w formie usług opiekuńczych otrzymać mogą także osoby mające rodziny, niemniej jednak w tym przypadku ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą zapewnić najbliżsi członkowie rodziny. Obowiązki te ciążą na małżonku, rodzicach, dziadkach, dzieciach, wnukach, mimo że nie zamieszkują oni wspólnie z osobą wymagającą opieki. Jednakże, stosownie do art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gmina nie może odmówić pomocy osobie potrzebującej, pomimo istnienia obowiązku osób fizycznych lub prawnych do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem nie można odmówić wsparcia w postaci usług opiekuńczych tylko dlatego, że osoba wymagająca opieki ma rodzinę. Podkreślić należy, że usługi opiekuńcze należą do świadczeń odpłatnych, co nie oznacza jednak, że beneficjenci zawsze ponoszą koszty tych świadczeń. Warunki odpłatności i częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat określa rada gminy w drodze uchwały. Odpłatność usług opiekuńczych pozwala objąć tą formą pomocy wszystkich potrzebujących, także osoby będące w dobrej sytuacji materialnej. Natomiast konkretyzacja postanowień uchwały następuje w decyzji przyznającej określone usługi opiekuńcze. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że skarżący jest osobą samotną, bezdzietną, mającą problemy z poruszaniem się. Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, jego miesięczny dochód stanowi świadczenie emerytalne wynoszące [...] zł (netto), co stanowi 251 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, uprawniającej do bezpłatnych świadczeń z opieki społecznej (tj. 701 zł). Zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu nie wlicza się też świadczeń wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy, ale nie należą do nich wydatki na utrzymanie mieszkania i leki. Tym samym organy orzekające w sprawie trafnie ustaliły, jaki jest dochód skarżącego. Natomiast stosownie do delegacji zawartej w art. 50 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, Rada Miasta S. określiła, w drodze uchwały Nr [...] z dnia 10 kwietnia 2006 r. szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze. Zgodnie z § 3 i § 4 ust. 1 tej uchwały udzielenie pomocy w formie usług opiekuńczych przysługuje nieodpłatnie osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 2. W myśl § 4 ust. 2 usługi opiekuńcze przysługują nieodpłatnie niezależnie od dochodu osobom, które ukończyły 95 lat, a w przypadku osób samotnych – 90 lat. W pozostałych przypadkach osoby korzystające z usług opiekuńczych ponoszą odpłatność za każdą godzinę świadczonych im usług opiekuńczych w zależności od wysokości uzyskiwanego przez nich dochodu. Jeżeli dochód netto osoby samotnie gospodarującej na osobę stanowi od 230 do 280 % kryterium dochodowego, wówczas wskaźniki odpłatności w procentach ustalone od ceny 1 godziny usług opiekuńczych lub usług specjalistycznych dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 50% odpłatności (§ 5 ust. 1 uchwały). Skoro zatem dochód skarżącego stanowi 251 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, zatem organy orzekające w sprawie właściwie zastosowały regulacje przyjęte w uchwale Rady Miasta S. i ustaliły, że jest on zobowiązany do ponoszenia odpłatności za wykonane usługi opiekuńcze w wysokości [...] zł za 1 godzinę usług świadczonych przez S. C. "Pomoc Opieka Pielęgnacja V.R. B. " w S. (co stanowi 50 % kwoty [...]zł). Podkreślenia wymaga, że przyznanie usług opiekuńczych, o których mowa w ww. przepisach ustawy ma charakter obligatoryjny, co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek. O przyznaniu usług opiekuńczych decyduje przy tym aktualna sytuacja osoby uprawnionej, ustalona przed wydaniem decyzji. Niewątpliwie z akt sprawy wynika, że usługi opiekuńcze były faktycznie świadczone na rzecz skarżącego w okresie od dnia 15 marca 2019 r. do dnia 29 marca 2019 r. - zgodnie z zaleceniami wynikającymi z dokumentacji medycznej (pismo Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr [...] PUM w S. z dnia 6 marca 2019 r. o zwiększenie skarżącemu godzin specjalistycznych usług opiekuńczych, czy z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2019 r., podpisanego przez lekarza medycyny, specjalistę chorób wewnętrznych, z którego wynika również, że ze względu na stan zdrowia skarżący wymaga codziennych usług pielęgnacyjno-opiekuńczych.). Poza tym przyznanie skarżącemu usług opiekuńczych nastąpiło także na jego wniosek z dnia [...] marca 2019 r. (wniesiony ustnie do protokołu). Jednocześnie z akt sprawy wynika, że skarżący wyraził zgodę na usługi opiekuńcze i został poinformowany o konieczności poniesienia opłaty, w tym także o wysokości stawki godzinowej (ww. pismo Dyrektora Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr [...] PUM w S. z dnia [...] marca 2019 r. oraz oświadczenie z dnia [...] marca 2019 r., podpisane przez skarżącego). Tym samym przyznanie skarżącemu usług opiekuńczych w okresie od dnia 15 marca 2019 r. do dnia 29 marca 2019 r. nie narusza prawa. Z powyższych względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego, a zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.