I SA/Wa 993/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. K. i M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2019 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. K. działającej w imieniu własnym oraz w imieniu M. J., od decyzji Starosty [...] z [...] września 2018 r., nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W., dzielnicy [...], przy ulicy [...], nabytej na rzecz Miasta W. aktem notarialnym z [...] listopada 1997 r., Rep. [...] nr [...] oznaczonej aktualnie, jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że działka ewidencyjna nr [...] została nabyta przez Miasto W. pod budowę ulic, to jest na cele uzasadniające wywłaszczenie stosownie do przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Z treści aktu notarialnego z [...] listopada 1997 r. wynika, że nabywana nieruchomość stanowiła własność C. J. O zwrot wykupionej nieruchomości wystąpiły spadkobierczynie C. J. - Z. K., działająca w imieniu własnym oraz w imieniu M. J. (akt poświadczenia dziedziczenia z [...] kwietnia 2017 r., Rep. [...] Nr [...]). Nieruchomość oznaczona, jako działka ewidencyjna nr [...] stanowi własność Miasta W. i prowadzona jest dla niej przez Sąd Rejonowy dla W.- [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych księga wieczysta nr [...]. Organ wyjaśnił, że zawiadomieniami z [...] sierpnia 2017 r. Burmistrza Dzielnicy [...], działającego z upoważnienia Prezydenta W., na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2018 poz. 2204 - t.j.) dalej "ugn" w zw. z art. 216 ust. 2 ugn, poinformowano domniemanych następców prawnych C. J. – Z. K., M. J. i L. J. o możliwości złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej (wykupionej) nieruchomości, stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...]. W zawiadomieniu poinformowano również, stosownie do art. 136 ust. 5 ugn, że w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasa. Zawiadomienie zostało skierowane do domniemanych następczyń prawnych poprzedniego właściciela w związku z podjęciem przez Miasto W. działań zmierzających do zbycia nieruchomości z przeznaczeniem na inny cel, niż określony w akcie notarialnym nabycia nieruchomości. Zawiadomienia z [...] sierpnia 2017 r. zostały odebrane osobiście w tym dniu przez Z. K., M. J. i L. J. Wnioskiem złożonym [...] lutego 2018 r., spadkobierczynie poprzedniego właściciela Z. K., działająca w imieniu własnym i w imieniu M. J. wystąpiły o zwrot nieruchomości położonej w W., oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Do wniosku dołączono akt poświadczenia dziedziczenia z [...] kwietnia 2017 r. oraz pełnomocnictwo udzielone Z. K. przez M. J. Decyzją z [...] września 2018 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości. Odwołanie od tej decyzji złożyła Z. K. działając w imieniu własnym i w imieniu M. J. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu sprawy wskazał, że zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 ugn, w brzmieniu nadanym ustawą z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. u. z 2012 r., poz. 1429), przepisy rozdziału 6 działu III ugn (dotyczące zwrotów wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Stosownie do art. 136 ust. 1 ugn nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości, zaś art. 136 ust. 2 ugn stanowi, iż w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa (art. 136 ust. 5 ugn). Wojewoda wyjaśnił, że z porównania daty odbioru zawiadomienia z [...] sierpnia 2017 r. oraz daty złożenia wniosku o zwrot nieruchomości - [...] lutego 2018 r. bezspornie wynika, że termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości, wynikający z art. 136 ust. 5 ugn, nie został przez wnioskodawczynie zachowany. Wniosek o zwrot nieruchomości, mimo prawidłowego zawiadomienia o takiej możliwości spadkobierczyń poprzedniego właściciela, został złożony po ponad 6 miesiącach od otrzymania zawiadomienia. Wobec powyższego, zgodnie z art. 136 ust. 5 ugn, uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasło. Skoro w art. 136 ust. 5 ugn ustawodawca postanowił, że uprawnienie do żądania zwrotu wygasa w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, to jest to termin prawa materialnego, którego organ administracji nie może przywrócić. Złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez uprawniony podmiot po upływie wskazanego terminu powoduje, że żądanie to będzie bezskuteczne. Niezłożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w powyższym terminie, pozbawia również spadkobierców poprzedniego właściciela możliwości wystąpienia o jej zwrot w trybie art. 136 ust. 3 ugn stanowiącym, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wojewoda wskazał, że wygaśniecie uprawnienia do żądania zwrotu nieruchomości, stosownie do art. 136 ust. 5 ugn wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie nieruchomości położonej w W. oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Wobec tego uznał, że Starosta prawidłowo odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Ubocznie Wojewoda wskazał, że sprawa zwrotu nieruchomości objętej niniejszą decyzją, prowadzona była uprzednio na wniosek C. J. i została rozstrzygnięta decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2008 r., nr [...]. orzekającą o umorzeniu postępowania. Obowiązujące wówczas przepisy ugn nie umożliwiały zwrotu nieruchomości nabytej na rzecz jednostki samorządu terytorialnego (gminy) w drodze umowy sprzedaży na podstawie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Możliwość żądania zwrotu nieruchomości nabytych na rzecz gminy w trybie ustawy z 29 kwietnia 1985 r. wprowadzona została powołaną wyżej ustawą z 9 listopada 2012 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co uzasadniło wszczęcie przez organ I instancji postępowania w niniejszej sprawie. Skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. wniosły Z. K. i M. J. Zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 136 ust. 1-5 ugn, przez nieuzasadnioną odmowę zwrotu działki. Wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] grudnia 2019 r. skarżące uzupełniły skargę zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie także: 1. art. 136 ust. 2 ugn w zw. z art. 8 kpa, poprzez akceptację wadliwego (niejasnego) sformułowania przez Prezydenta zawiadomienia z [...] sierpnia 2017 r. o możliwości zwrotu działki i w konsekwencji naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów administracji, 2. art. 136 ust. 2 ugn w zw. z art. 9 kpa, poprzez akceptację naruszenia przez Prezydenta obowiązku wyczerpującego poinformowania stron w zawiadomieniu o okolicznościach, które mogą mieć wpływ na ich prawa i obowiązki oraz czuwania, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udziela im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, 3. art. 136 ust. 2 ugn w zw. z art. 931 kc, art. 932 kc, art. 928 § 1 kc, art. 941 kc, art. 1025 § 2 kc, art. 1027 i art. 1053 kc, poprzez akceptację wadliwego i bezskutecznego skierowania przez Prezydenta W. zawiadomienia z [...] sierpnia 2017 r. do domniemanych spadkobierców, 4. w konsekwencji zarzutów z pkt 1 i 2 naruszenie art. 136 ust. 2 ugn poprzez błędne przyjęcie, że na skutek doręczenia zawiadomienia skarżącym osobiście w dniu jego podpisania rozpoczął bieg 3 miesięczny termin do złożenia wniosku o zwrot, 5. w konsekwencji naruszenie także art. 136 ust. 5 ugn, przez błędne przyjęcie, że 4 listopada 2017 r. upłynął termin, w rezultacie czego wygasło prawo spadkobierców do zwrotu działki, 6. art. 136 ust. 5 ugn, przez błędne przyjęcie, że złożony [...] lutego 2018 r. wniosek (ponowny) o zwrot nieruchomości zasługiwał na oddalenie. Powyższe zarzuty skarżące rozwinęły w uzasadnieniu pisma. Na rozprawie [...] grudnia 2019 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że wniosek o zwrot nieruchomości powinien być potraktowany przez organy, jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 235 kpa, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący art. 216 ugn. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z przepisu art. 136 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. Organ administracyjny prawidłowo zastosował w sprawie przepis art. 136 ust. 2 i ust. 5 ugn. Z akt sprawy wynika, że zawiadomieniem z [...] sierpnia 2017 r. poinformowano spadkobierczynie C. J., tj. Z. K. i M. J., a także L. J. (która nie była spadkobierczynią byłego właściciela) o zamiarze zbycia działki [...] z przeznaczeniem na cele inne, niż określone w akcie notarialnym z [...] listopada 1997 r. oraz o możliwości ubiegania się o zwrot działki. Pismo zostało odebrane przez adresatki [...] sierpnia 2017 r. w Urzędzie W. W treści pisma wyjaśniono, kiedy i w jaki sposób została nabyta przez Miasto W. przedmiotowa nieruchomość, ze wskazaniem aktu notarialnego (daty i numeru), osoby zbywcy, oznaczeniem działki, tj. podaniem numeru, obrębu ewidencyjnego, powierzchni i księgi wieczystej. Poinformowano, że nabycie działki nastąpiło pod budowę ulicy. W piśmie poinformowano o możliwości zwrotu działki. Wskazano przepisy prawa - art. 136 ust. 2 w zw. z art. 216 ust. 2 ugn. W treści pisma powołano także art. 136 ust. 3 ugn, wskazując, że dotyczy on zwrotu nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia oraz powołano przepis art. 137 ugn. W piśmie podano, gdzie należy zgłosić wniosek o zwrot, ze wskazaniem biura i jego adresu. Poinformowano także, że warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez spadkobierców byłego właściciela zwaloryzowanego odszkodowania. Wyjaśniono, że kwota waloryzacji nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu. Wskazując na treść art. 136 ust. 5 ugn w zawiadomieniu pouczono stronę, że w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. Wobec tak wyczerpującej treści zawiadomienia chybione są zarzuty, że zawiadomienie jest niejasno sformułowane, wobec czego, zdaniem skarżących, naruszono art. 136 ust. 2 ugn i art. 8 i 9 kpa. Sformułowanie, że spadkobierca może się ubiegać o zwrot nieruchomości nie narusza przepisu art. 136 ust.3 ugn, gdyż wprost wynika z jego treści. Złożenie takiego wniosku nie jest bowiem obowiązkowe, lecz zależy od woli strony. Zatem zarzut, że informacja nie ma charakteru stanowczego, jest niezasadny. Natomiast użycie w zawiadomieniu zwrotu "domniemaną następczynię prawną C. J." w sytuacji, gdy skarżące Z. K. i M. J. są spadkobierczyniami C. J., co wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] kwietnia 2017 r. i były adresatkami tego pisma, nie miało istotnego znaczenia dla treści zawiadomienia. Poza tym z treści zawiadomienia wynikało, że o zwrot mogą ubiegać się spadkobiercy byłego właściciela. W dacie zawiadomienia prawa skarżących do spadku po C. J. były stwierdzone. Wobec tego niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia art. 136 ust. 2 w zw. ze wskazanymi w piśmie uzupełniającym skargę przepisami kodeksu cywilnego. Skoro skarżące zostały prawidłowo pouczone o treści art. 136 ust. 5 ugn, to od dnia otrzymania zawiadomienia rozpoczął bieg 3 - miesięczny termin na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości. Ponad wszelką wątpliwość skarżące złożyły wniosek o zwrot nieruchomości [...] lutego 2018 r., wobec czego rozpoznając go prawidłowo organy uznały, że wniosek został wniesiony z uchybieniem terminu, o jakim mowa w wyżej wskazanym przepisie, skutkiem czego uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasło. Wygaśnięcie uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wynika wprost z literalnego brzmienia art. 136 ust. 5 ugn. Jest to termin prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Z przyczyn wyżej podanych chybiony jest zarzut skarżących, że termin na złożenie wniosku nie rozpoczął biegu, a w konsekwencji nietrafny jest zarzut naruszenia art. 136 ust.5 ugn. Odnośnie do zarzutu pełnomocnika skarżących zgłoszonego na rozprawie [...] grudnia 2019 r., że wniosek o zwrot nieruchomości powinien być potraktowany przez organy, jako wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 235 kpa, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący art. 216 ugn, wskazać należy, że organ samowolnie nie może zmieniać treści wniosku. Skarżąca Z. K. działająca w imieniu własnym i skarżącej M. J. złożyła [...] lutego 2018 r. dwa pisma, tj. pismo zatytułowane "Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości" oraz pismo zatytułowane: "Dotyczy uzasadnienia ponownego złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej". W pierwszym piśmie w sposób niewątpliwy zgłosiła żądanie zwrotu nieruchomości. W piśmie tym wskazała numer działki, obręb, w jakim jest ona położona, powierzchnię działki. Podała, że działka została przejęta na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 1997 r., nr Rep. [...]. Potwierdzeniem pierwszego pisma dotyczącego żądania zwrotu było też żądanie zawarte w piśmie z [...] czerwca 2018 r. Tylko wniosek o zwrot nieruchomości był rozpoznany przez właściwe organy. Natomiast drugie pismo z [...] lutego 2018 r. nie było przedmiotem orzekania. Otóż wbrew swej nazwie, było w istocie wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2008 r. Zważyć należy bowiem, że w tym piśmie skarżąca przedstawiła historię przejęcia nieruchomości i wydane w tej sprawie, z wniosku C. J. decyzje: Starosty [...] z [...] lipca 2007 r. oraz Wojewody [...] z [...] lutego 2008 r. Podała również, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt SK 39/15 otworzył drogę do ponownego zbadania wniosku o zwrot nieruchomości podnosząc, że dotychczasowe przepisy nie stwarzały możliwości zwrotu działki przeniesionej na podmiot publiczny w drodze umowy cywilnoprawnej. Jak wyżej wskazano, jest to więc, wbrew swojemu tytułowi, wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] lutego 2008 r. uchylającą decyzję Starosty [...] z [...] lipca 2007 r. i umarzającą postępowanie pierwszej instancji. Potwierdzają to także wywody pisma skarżących z [...] czerwca 2018 r. (w którym to piśmie skarżące oprócz tego potwierdziły także żądanie zwrotu nieruchomości). Wbrew stanowisku pełnomocnika wniosek o wznowienie nie był złożony w trybie art. 235 kpa, lecz na podstawie art. 145a kpa. Z akt sprawy nie wynika w żadnym razie, aby skarżące składały skargę w rozumieniu art. 227 kpa, lecz wyraźnie wskazują na wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny (dotyczącego art. 136 ust. 2 ugn, a nie jak podano na rozprawie art. 216 ugn). Wniosek o wznowienie nie mógł być przedmiotem orzekania w niniejszym postępowaniu. Nie był złożony do organu właściwego w rozumieniu art. 150 kpa, a poza tym niedopuszczalne byłoby łączenie w jednym postępowaniu trybu zwykłego i nadzwyczajnego. Z tych przyczyn prawidłowo organ rozpoznał jedynie wniosek o zwrot nieruchomości. Wniosek o wznowienie postępowania powinien zostać przekazany przez Starostę do organu właściwego, jakim jest Wojewoda [...]. Skarżące mają stosowne środki prawne, aby zobligować organ do przekazania wniosku o wznowienie postępowania do organu właściwego. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.