II SA/Lu 490/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Protokolant Starszy asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] r. nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie [..] zł ([..]), w tym [..] zł ([..]) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy z wniosku M. D. o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny [...] na dzieci: P. D., P. D., R. D. i A. D., a także dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: R. D. i A. D. na okres zasiłkowy od dnia [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r., na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., umorzyło w całości wszczęte na wniosek M. D. postanowieniem Kolegium z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważność decyzji ostatecznej Kolegium w L. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] (decyzja po sprostowaniu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r.). Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco: W piśmie z dnia [...] kwietnia 2019 r. M. D. wniosła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną odmawiającą przyznania na jej wniosek świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy [...] na dzieci: P. D., P. D., R. D. i A. D.. W dniu [...] czerwca 2019 r. strona złożyła do Kolegium pismo, w którym zmodyfikowała ww. wniosek prosząc o potraktowanie pisma z dnia [...] kwietnia 2019 r. jako wniosku o stwierdzenie nieważności wymienionych w nim decyzji. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Nr [...] Kolegium wszczęło na wniosek strony przedmiotowe postępowanie. Organ, odwołując się do przepisów art. 156 § 1 i art. 157 § 2 k.p.a., wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] (w uzasadnieniu wskazano błędną datę wydania decyzji jako: "5 października 2012 r.") organ pierwszej instancji odmówił przyznania M. D. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny [...] na dzieci: P. D., P. D., R. D. i A. D., a także dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: R. D. i A. D. na okres zasiłkowy od dnia [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r. Strona wniosła odwołanie od decyzji, a kwestię sporna stanowiły ustalenia dotyczące wysokości dochodu rodziny, a także jej składu osobowego. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez stronę na decyzje Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 48/14 oddalił skargę. W tym kontekście organ podkreślił, że zgodnie z art. 134 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie jest związany zarzutami skargi, przy czym z urzędu bierze pod uwagę czy nie doszło do naruszeń prawa, w tym czy nie zaszły okoliczności świadczące o nieważności decyzji. Składając skargę na decyzję Kolegium strona podnosiła te same zarzuty co we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, dotyczące zarówno składu osobowego rodziny, jak i jej dochodu rodziny, a rozpoznając skargę Sąd badał czy zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem art. 5, art. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który określa przesłanki warunkujące nabycie prawa do zasiłku rodzinnego. Oddalając skargę Sąd ocenił, że nie budzi wątpliwości prawidłowość ustaleń dotyczących wysokości dochodu na osobę w rodzinie, jak również jej skład oraz uznał, że decyzja odmawiająca przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na ww. dzieci nie narusza zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. Organ podniósł, że zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i judykaturze jeżeli decyzja lub postanowienie było przedmiotem skargi do sądu, to oddalenie przez sąd administracyjny skargi zamyka drogę administracyjną w zakresie stwierdzenia nieważności co do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego - wyrok NSA z dnia 18 grudnia 1992 r. sygn. akt I SAB 63/92. Podobne stanowisko wyrażone zostało w uchwale NSA podjętej w składzie 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09, ONSA WSA 2010/2, poz. 18, zgodnie z którą żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż oddalenie skargi oznacza, że podlegająca kontroli sądowej decyzja jest zgodna z powszechnie obowiązującym prawem i nie narusza zarówno prawa materialnego jak i procesowego. W ocenie Kolegium, z uwagi na fakt, iż Sąd wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 48/14 oddalił skargę od decyzji Kolegium z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], uwzględniając przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw do wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Z uwagi na powyższe Kolegium stwierdziło, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, które z uwagi na bezprzedmiotowość podlegało umorzeniu. Decyzja z dnia [...] lipca 2019 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji została zaskarżona przez M. D. (dalej także jako: "skarżąca") skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze wskazano, że decyzją z dnia [...] października 2013 roku MOPS P. odmówił świadczeń rodzinnych i dodatków na czworo dzieci uczących się, a skarżąca uważa, że było to niedopełnienie obowiązków przez pracownika z Działu Świadczeń Rodzinnych. Naliczono źle dochód na jedną osobę w rodzinie i przekroczył on kwotę kryterium dochodowego. Jak podnoszono w skardze wnioskodawczyni pisała odwołania do MOPS P. a także do SKO L., poruszała kwestię wliczenia do dochodu stypendium socjalnego na dzieci, bo w 2012 roku od września utracili te zasiłki. Niedopełnienie obowiązków przez pracownika MOPS P. skutkowało tym, że podniósł się sztucznie dochód a w konsekwencji także przekroczono kwotę kryterium. Nie otrzymaliśmy tak naprawdę żadnych zasiłków. Ponieśliśmy poważną szkodę przez niedopełnienie i niedopatrzenie sprawy przez pracownika MOPS P.. Został nam dochód źle podzielony przez 6 osób zamiast na 10 osób. Od miesiąca stycznia było nas dziesięcioro. To zmienia całe naliczenie. Pisałam o tym obszernie do SKO w Lublinie, podawałam także nowe aspekty sprawy, którą jednak SKO potraktowało jako stare, skargi już wcześniej rozpatrzone. To są nowe aspekty sprawy. W styczniu 2013 roku czworo jeszcze najstarszych dzieci mieszkało z nami. Dopiero od końca stycznia 2013 było nas nieco mniej, w lutym już ośmioro i stan ten utrzymał się aż do marca 2013 roku. Żyliśmy z dochodu. Gdyby pracownik socjalny w zasiłkach rodzinnych przykładowo wyliczył tę kwotę w oparciu o cały materiał dowodowy, wówczas otrzymalibyśmy bez problemu zasiłki rodzinne i dodatki na dzieci. Nie byłoby decyzji odmownej, gdyż nie byłoby przekroczenia. Wyjaśniałam to obszernie w moich pisma do SKO w L.. Stary skargi dotyczyły złych wyliczeń w oparciu o ilość osób w 2012 roku, natomiast pisałam w moich pismach z czerwca 2019, że w roku 2013 do marca było nas więcej niż sześcioro, jak to stwierdził ośrodek MOPS P.. Niedopatrzenie i nierzetelne naliczanie dochodu za rok poprzedni i rozliczenie go na ilość osób faktycznie żyjących z tego dochodu, spowodowało utratę zasiłku i stało się następnie przyczyną nieotrzymania zasiłku rodzinnych w roku następnym, gdyż decyzja następna była uzależniona od tej poprzedniej. Zostaliśmy poszkodowani na dwa następujące po sobie okresy zasiłkowe. Próbowałam to poprzeć dowodami i pismami, wnioskami i wyjaśnieniami w bardzo obszernym wniosku do SKO w L. w czerwcu 2019 r. Jak opisywała to skarżąca istotną kwestią w sprawie jest nieprzeliczenie dochodu z uwagi na dziecko niepełnosprawne - od miesiąca czerwca do końca października 2014 r. Zaniedbania ze strony pracownika MOPS P. czy pracowników tejże instytucji spowodowało w następstwie złe wyliczenie jak pisałam powyżej, wydanie decyzji odmownej. Organ tego zaniedbania nie wyjaśnił. Nie zebrał wszystkich dowodów w sprawie i nie wyjaśnił wszystkich kwestii o jakie MOPS prosiłam. MOPS P. wydając obydwie decyzje nie zebrał wszystkich dowodów w sprawie, a decyzja odmowna a w następstwie i niepoprawiona spowodowała następną szkodę wobec naszej rodziny. W poprzednich latach zasiłkowych pobieraliśmy rodzinne i dodatki. MOPS znał doskonale naszą sytuację materialną. Dział Świadczeń Rodzinnych nie poinformował mnie w sposób należyty, że jest to kwestia naprawdę wielkiej wagi, czyli prawidłowe i zgodne z prawdą wpisanie ilości osób w rodzinie. Młoda Pani z działu Świadczeń Rodzinnych nie wiedziała jaką ilość osób mam wpisać we wniosku. Wzruszyła ramionami, napisałam więc sześcioro. Osoby te stanowiły naszą rodzinę dopiero od września 2013 r. Nasza sytuacja diametralnie się zmieniała. Gdybym była dobrze poinformowana nie pisałabym wniosku w biegu, ale miałabym czas na zastanowienie się i wniosłabym do MOPSu P. jakieś wnioski czy podanie o rozwiązanie tej kwestii i ośrodek także miałby możliwości i czas zastanowić się nad tą sprawą. Niedopełnienie obowiązków w tym zakresie spowodowało wydanie decyzji ze szkodą dla nas, a w następnym roku także wydanie 2 odmownej decyzji. W wydanej przez MOPS P. decyzji z dnia [...] października 2014 roku a raczej postanowieniu [...] - [...] jest także nierzetelność w wyliczeniu, ponieważ choć jest wymieniona kwota [...]jako kryterium podwyższone należne naszej rodzinie, nie ma w ogóle wzmianki o tym, że można dodać do niej [...] zł czyli najniższy zasiłek rodzinny i wówczas świadczenia się należą. Niedopełnienie obowiązku aby dobrze poinformować mnie i przeliczyć oraz naliczyć kwoty spowodowało to, że wydano decyzję odmowną z dnia [...] kwietnia 2015 roku. Jak już zresztą i pisałam do SKO w związku ze skargą dotyczącą powyższej decyzji nie ma spójności absolutnie z tym, co jest napisane w Postanowieniu, Odpowiedzi do Pani Poseł J. M. i w samej decyzji MOPS P. z dnia [...] kwietnia 2015 roku Zawieszenie postępowania skutkowało dla nas szkodą. Niedopełnienie obowiązków pracownika czy funkcjonariusza publicznego spowodowało w następstwie zubożenie dzieci uczących się, błędne wyliczenia i pominięcie kwoty [...]zł jaka należy się z ustawy do obliczenia, aby otrzymać zasiłki rodzinne i dodatki. To uchybienie katastrofalnie odbiło się w skutkach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył reguł wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego postępowania. Organ zebrał i rozważył wyczerpująco materiał dowodowy konieczny do rozstrzygnięcia sprawy. W takim też zakresie ustalił stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Co ważne w większości ustalenia te wynikają wprost z dokumentów urzędowych znajdujących się aktach sprawy. Organ nie naruszył dyspozycji art. 6 k.p.a. Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa. W sprawie organ działał na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Nie można także uznać, by doszło do naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. Prowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Brak jest także jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w sprawie organ odstąpił od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Organ nie naruszył również dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem. W ocenie Sądu brak jest także podstaw do przypisania organowi naruszenia przepisów prawa materialnego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. U podstaw takiego rozstrzygnięcia legły ustalenia i oceny przedstawione powyżej, które w realiach przedmiotowej sprawy należy w całości podzielić. Skarżąca domagała się w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] odmawiającą przyznania M. D. świadczeń rodzinnych szczegółowo wymienionych w rozstrzygnięciu na okres zasiłkowy 2013-2014. Jak wynika z akt sprawy decyzje te zostały podane kontroli sądowej albowiem M. D. zaskarżyła decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie sygn. akt II SA/Lu 48/14 dokonał kontroli legalności kwestionowanych obecnie decyzji, stwierdzając ostatecznie, że decyzje te nie naruszają prawa, co skutkowało oddaleniem skargi wyrokiem z dnia 25 listopada 2014 r. Jak trafnie zauważył organ skarżąca wnosząc skargę na decyzję Kolegium podnosiła te same zarzuty co we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, dotyczące zarówno ustalenia składu osobowego rodziny, jak i jej dochodu rodziny, a rozpoznając skargę Sąd badał te okoliczności i odniósł się do nich w uzasadnieniu wyroku, wskazując między innymi, że dochód rodziny skarżącej ustalono na podstawie dochodów jej męża osiągniętych z tytułu zatrudnienia w [...] S.A. w P., zaś liczbę osób wchodzących w skład rodziny skarżącej (6) ustalono na podstawie oświadczenia samej skarżącej, które pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań złożone zostało we wniosku o świadczenia rodzinne. Okoliczność ta, tj. to, że objęte żądaniem stwierdzenia nieważności decyzje administracyjne poddane zostały kontroli sądu administracyjnego, który oddalił skargę, stwierdzając, że zaskarżona decyzja organu drugiej instancji nie narusza przepisów prawa, ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wyrokiem tym bowiem przesądzono, że decyzja nie narusza przepisów prawa. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 48/14 uprawomocnił się i pozostaje w obrocie prawnym, co oznacza, że wynikające z niego ustalenia i oceny wiążą tak organ orzekający w sprawie, jak i skarżącą, w stosunku do której wyrok został wydany. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie to sprawia, że do czasu wyeliminowania wyroku z obrotu prawnego strona nie może skutecznie zarzucić tego, że poddane kontroli sądowej decyzje administracyjne naruszają prawo. W utrwalonym już orzecznictwie sądowym trafnie podnosi się, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, nie może zostać załatwione pozytywnie, gdyż oddalenie skargi oznacza, że podlegająca kontroli sądowej decyzja jest zgodna z powszechnie obowiązującym prawem i nie narusza zarówno prawa materialnego jak i procesowego. Jeżeli zatem decyzja administracyjna była przedmiotem skargi do sądu to oddalenie przez sąd administracyjny skargi zamyka drogę administracyjną w zakresie stwierdzenia nieważności co do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. W konsekwencji też wszczęte w takim przedmiocie postępowanie powinno zostać umorzone z uwagi na jego bezprzedmiotowość na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., co trafnie stwierdził organ wydając zaskarżoną decyzje. Bez wpływu na powyższe pozostają zarzuty i twierdzenia zawarte w skardze. W żaden sposób nie zmieniają one bowiem tej podstawowej dla rozstrzygnięcia sprawy konstatacji, że oddalenie skargi prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 48/14 sprawia, że w sposób wiążący także i dziś, przesądzone zostało, iż objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzje są zgodne z powszechnie obowiązującym prawem i nie naruszają prawa. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 18).