III SA/Po 759/19

Dnia 10 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] sierpnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając z upoważnienia Prezesa ZUS, decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu wniosku A. G. (dalej: "strona", "wnioskodawczyni") o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji ZUS I Oddziału w [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Strona wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację materialną, finansową oraz rodzinną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...], działając z upoważnienia Prezesa ZUS, na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, a także odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych – w łącznej kwocie [...]zł (pkt. 1. sentencji decyzji), zaś na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm., dalej: "rozporządzenie"), odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek – w łącznej kwocie [...]zł (pkt 2. sentencji). Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymując w mocy decyzję I instancji, ZUS wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, jednakże i te przesłanki nie zaistniały w sprawie. ZUS podał, powołując się na przedłożone dokumenty, że wnioskodawczyni jest rozwiedziona. Z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2018 osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, w roku 2017 dochód wyniósł [...] zł, zaś w roku 2016 dochód wyniósł [...] zł. W dniu [...] lipca 2019 r. strona zawiesiła działalność gospodarczą. Wnioskodawczyni pracuje zarobkowo w fundacji [...], a wysokość jej wynagrodzenia wynosi [...] zł brutto, to jest [...] zł netto. Jak ustalił ZUS jest także zgłoszona jako osoba wykonująca umowę zlecenia w firmie [...]. Nie pobiera świadczenia emerytalnego ani rentowego. Posiada dochód z alimentów w wysokości [...] zł. Nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy. Wnioskodawczyni ponosi następujące stałe wydatki związane z utrzymaniem: - miesięczne opłaty w wysokości [...] zł, - opłaty eksploatacyjne [...] zł, - koszty związane z leczeniem [...] zł, - inne [...] zł. Strona prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe wraz z niepełnoletnimi córkami. Posiada następujące zobowiązania pieniężne: - podatki za 2018 rok w kwocie [...]zł, - zaciągnięte od 2017 roku kredyty [...] zł, które miesięcznie spłaca w kwocie [...]zł, - w bankach od 2016 roku [...] zł, które miesięcznie spłaca w kwocie [...]zł – łączna miesięczna kwota spłat wynosi [...] zł. Wnioskodawczyni jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 w [...]. Nie posiada wierzytelności. Posiada udział o łącznej wartości [...] zł w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Wnioskodawczyni podała, że nie jest w stanie regulować płynnie i na bieżąco zobowiązań pieniężnych. W ocenie Zakładu ponoszone przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami, a organ nie może umarzać należności każdej osobie ponoszącej koszty utrzymania. Opłacanie składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za ich umorzeniem. Jak podkreślił ZUS będąc wierzycielem należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, a strona nie ma podstaw by przedkładać je ponad roszczenia z należności z tytułu składek. Zakład nie neguje negatywnego wpływu uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, jednak jest to niewystarczające do ich umorzenia. W ocenie ZUS nie można jednoznacznie stwierdzić, że zapłata należności – szczególnie w drodze układu ratalnego – może doprowadzić do konieczności sięgnięcia przez stronę do środków państwa. Strona odpowiada za zadłużenie całym majątkiem zarówno obecnym, jak i przyszłym. Dlatego, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, to umorzenie należności byłoby przedwczesne. ZUS zauważył, że strona jest w wieku największej aktywności zawodowej i upatruje możliwość poprawy sytuacji materialnej, chociażby w dłuższej perspektywie czasu. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłaty zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Zdaniem organu brak także podstaw do uznania zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2, czy pkt 3 rozporządzenia. W skardze skierowanej do tut. Sądu strona – wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia – zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "K.p.a."), przez brak wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, co doprowadziło do nieuwzględnienia słusznego interesu strony i przekroczenia granic uznania administracyjnego, - błędne ustalenia faktyczne prowadzące do przyjęcia, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, podczas gdy wszechstronna i dogłębna analiza materiału dowodowego, oparta na zasadach logiki, daje pełne podstawy do przyjęcia, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek pozbawi zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się [...] grudnia 2019 r., skarżąca wniosła i wywiodła jak w skardze, podnosząc ponadto, że w aktach brak jest pełnomocnictwa nr [...] dla Dyrektora I Oddziału ZUS w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w [...] z [...] czerwca 2019 r., nr [...], nie naruszają ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który stosownie do art. 145 § 1 w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") dawałby podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Istota sporu do jakiego doszło w kontrolowanej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy wobec skarżącej zaistniała podstawa do umorzenia należności z tytułu składek ujęta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżąca zarzuca przy tym zarówno naruszenie przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., jak i naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wskazując na ich nieprawidłowe zastosowanie w sprawie. W pierwszej kolejności podać trzeba, że stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 przywołanego artykułu. Z tych ostatnich przepisów, a konkretnie rzecz ujmując z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności – jaka zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a która w sprawie bezspornie nie wystąpiła – z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewiduje bowiem, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania w takim przypadku określone zostały – na mocy art. 28 ust. 3b u.s.u.s. – w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Rozporządzenie to w § 3 ust. 1 pkt 1 stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest decyzją o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ rentowy może, lecz nie musi udzielić stosownej ulgi w razie spełnienia przez zobowiązanego oznaczonych w przepisach przesłanek. Świadczy o tym unormowanie ujęte w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., poprzez zawarte w nim wyrażenia "mogą być umarzane", jak i konstrukcja § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez zastosowany w niej zwrot "Zakład może umorzyć". Nawet zatem w przypadku wystąpienia w danej sprawie okoliczności unormowanych w powyżej przywołanych przepisach, ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to, że decyzja wydana w sprawie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Zdaniem tut. Sądu nie sposób jednak twierdzić, aby zaskarżona decyzja Zakładu była dowolna. Wprawdzie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i twierdzenia skarżącej – nota bene nie podważane przez organ – nie sposób zakwestionować, że skarżąca – zwłaszcza w roku 2016 i 2017, a więc w okresie, w którym doszło do powstania zadłużenia z tytułu składek – znalazła się w trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej, spowodowanej okolicznościami obiektywnymi, niezawinionymi przez nią, to nie jest to okoliczność wystarczająca do uznania, że w sprawie ziściła się przesłanka, o której stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przesłanka wyrażona w tym przepisie musi być przedmiotem rozważenia zarówno z perspektywy aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, jak i możliwości przyszłych. Jak słusznie bowiem zauważył Zakład nie uwzględniając wszelkich możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek ich umorzenie może okazać się przedwczesne. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Należności z tytułu składek są przy tym uprzywilejowane i w razie dochodzenia ich w postępowaniu egzekucyjnym podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi – zwłaszcza prywatnoprawnymi – należnościami (por. art. 115 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.). Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli istnieje możliwość uregulowania należności choćby w części, a umorzenie należności przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne rozstrzygnięcie dla strony nie może być uznane za dowolne (zob. wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt I GSK 1372/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zakład w sposób prawidłowy, odpowiadający wymogom z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 K.p.a., wykazał jaka jest sytuacja majątkowa i osobista skarżącej i wyjaśnił z jakich powodów wydał decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pochodzi od strony skarżącej. Skarżąca zarzucając naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nie podaje, jakie okoliczności faktyczne nie zostały przez organ rentowy wyjaśnione bądź zostały wyjaśnione w sposób nieprawidłowy. Skuteczność wskazania natomiast, że organ naruszył zasadę z art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, że uchybił on zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, bowiem jedynie to może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest zaś wystarczające samo subiektywne przekonanie strony o innej niż przyjął organ wadze (doniosłości) poszczególnych środków dowodowych i ich odmiennej ocenie niż ocena organu. Zarzut dowolnego działania organu można by postawić dopiero wówczas, gdyby ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach dowolnie wybranych, a zatem takich, których wybór nie został poparty odpowiednią argumentacją. Tymczasem w ocenie tut. Sądu w kontrolowanej sprawie organ rentowy dokonał oceny każdego z zebranych dowodów, odniósł się do każdego z nich, dokonując ich analizy także we wzajemnej łączności, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. W tym miejscu wskazać trzeba, nie powtarzając szczegółowych ustaleń faktycznych ZUS, które zostały już przedstawione powyżej, że wbrew twierdzeniom skarżącej, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie można uznać, aby zła sytuacja w jakiej skarżąca się znalazła pogłębiała się. Wręcz przeciwnie już proste zestawienie dochodów osiągniętych przez skarżącą w roku 2016, 2017 oraz 2018 prowadzi do wniosku o polepszeniu sytuacji majątkowej skarżącej. Sama strona we wniosku do Zakładu zauważyła natomiast, że aktualnie widoczna jest tendencja do poprawy jej sytuacji finansowej. Dalej wyjaśniła także, że obecnie jej sytuacja rodzinna, osobista i finansowa zaczyna się stabilizować. Strona ma możliwość pracy w większym wymiarze i pozyskania nowych zleceń. Skarżąca podała przy tym, że reguluje zobowiązania kredytowe i część z nich zostanie w najbliższym czasie spłacona w całości. W tych okolicznościach w pełni prawidłowe, również w świetle podanych powyżej przepisów postępowania, jest twierdzenie Zakładu, zgodnie z którym nie sposób uznać, aby spłata należności z tytułu składek – chociażby w układzie ratalnym – wypełniała hipotezę § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zresztą podkreślenia wymaga, że prywatnoprawne zobowiązania skarżącej nie mogą być przedkładane nad zobowiązania publicznoprawne, jakie stanowią jej należności z tytułu składek. Te ostatnie mają bowiem pierwszeństwo, a inny sposób rozumienia byłby nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, a w istocie wszystkich obywateli (zob. przywołany już wyrok NSA z 26 września 2019 r., sygn. akt I GSK 1372/18). W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie sposób także zarzucić Zakładowi przekroczenie granic uznania administracyjnego. Wskazać trzeba, że stwierdzenie braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, jak ma to miejsce w kontrolowanej sprawie, powoduje, że organ ten zobowiązany jest wydać decyzję negatywną dla wnioskodawcy. Dopiero zaistnienie którejś z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub z § 3 ust. 1 rozporządzenia powoduje, że organ rentowy może umorzyć należności z tytułu składek, to jest dopiero na tym etapie dochodzi do skorzystania przez ten organ z uznania administracyjnego, jakie dają mu te regulacje. Odnosząc się końcowo do twierdzenia skarżącej podniesionego na rozprawie przed tut. Sądem, zauważyć trzeba, że wskazane pełnomocnictwo nr [...] przedłożone zostało do akt sądowych przy piśmie procesowym organu z [...] listopada 2019 r. Wobec powyższego, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę oddalono.