II SA/Łd 450/19

Dnia 11 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), , Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez A.A., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, znak: [...] w przedmiocie zmiany wysokości miesięcznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku, znak: [...] ustalił opłatę za pobyt K.S. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10 od dnia przyjęcia do placówki w następujący sposób, iż K.S. w wysokości 937,51 zł, A.A. w wysokości 751,52 zł, a Miasto Ł. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby obowiązane. Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła A.A. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku (znak: [...]) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 6 lipca 2018 roku oddalił skargę A.A. na ww. decyzję (sygn. II SA/Łd 342/18). Następnie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] roku zmienił własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku w części dotyczącej ustalenia opłaty dla K.S. oraz w części dotyczącej ustalenia opłaty dla A.A. ponoszonej za pobyt K.S. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, ustalając wysokość ww. opłaty przez w ten sposób, że: - K.S. w wysokości 1.115,50 zł miesięcznie od dnia 8 listopada 2018 roku, tj. od dnia przyjęcia do placówki; - A.A. w wysokości 727,26 zł miesięcznie od dnia 8 listopada 2018 roku, tj. od dnia przyjęcia do placówki. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 106 ust. 5 w zw. z art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60-63, art. 102 ust. 1, art. 104, art. 106 ust. 1, ust. 3b, ust. 4 i ust. 6, art. 107, art. 109 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1508, dalej jako: "u.p.s."). Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła A.A., która wyraziła swoje niezadowolenie z jej treści podnosząc w szczególności, iż przez cały czas (tj. od trzech lat) jestem obciążona opieką nad matką – T.B. zamieszkałą w P., gdzie skarżąca musi przynajmniej 2 razy w miesiącu dojechać, zadbać o właściwą opiekę lekarską i pielęgniarską. Koszty ponoszone również w tym przypadku nie dają możliwości ponoszenia kosztów za utrzymanie ojca K., stąd autorka skargi wniosła o zwolnienie jej całkowicie z ustalonej opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgodnie z art 60 ust. 1 u.p.s pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu, zstępni przed wstępnymi; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym zstępni, wstępni i gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - nie więcej jednak niż 70% dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza, cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Ostatecznie koszty ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza lub inne określone osoby. Jak podkreśliło Kolegium, po wydaniu decyzji z dnia [...] roku ustalającej opłatę zmianie uległ dochód K.S., co wpłynęło na wysokość ustalonych opłat. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku do świadczenia emerytalnego został przyznany dodatek pielęgnacyjny. W grudniu 2018 roku zostało wypłacone świadczenie emerytalne wraz z wyrównaniem dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2018 roku w wysokości 1.809,41 zł. W związku z tym dochód należny za okres od dnia 1 do dnia 30 listopada 2018 roku wynosi 215,84 zł miesięcznie (tj. 1.809,41 zł - 1.593,57 zł świadczenie wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym za grudzień 2018 roku = 215,84 zł). Tym samym podstawą naliczenia opłaty K.S. od dnia przyjęcia do placówki jest świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.593,57 zł (tj. 1.377,73 zł świadczenie + 215,84 zł dodatek pielęgnacyjny). Natomiast 70% dochodu to kwota 1.115,50 zł i ona stanowi miesięczną opłatę K.S. za pobyt w domu pomocy społecznej od dnia 8 listopada 2018 roku, tj. od dnia przyjęcia do placówki. Powyższe, jak również okoliczność wysokości dochodu odwołującej wpłynęło na zmianę wysokości miesięcznej opłaty ponoszonej zarówno przez K.S., jak i odwołującą. Opłata za pobyt K.S. w Domu Pomocy Społecznej, do której została zobligowana A.A. niewątpliwie uległa zmianie polegającej jednak na zmniejszeniu jej wysokości, a nie podwyższeniu, jak podnosi odwołująca. Zaskarżoną decyzją A.A. została bowiem zobligowana do ponoszenia miesięcznej opłaty z w wysokości 727,26 zł, podczas gdy uprzednio opłata ta wynosiła 751,52 zł. Następnie Kolegium sięgając do treści art. 61 i art. 8 u.p.s. podkreśliło, iż dochód A.A. wynosi 2.830,26 zł i jest o 727,26 zł wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 701,00 zł = 2.103 zł). Tym samym odwołująca jest obowiązana do wnoszenia opłaty w wysokości 727,26 zł. Pozostałą część opłaty w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez osoby obowiązane, ponosi gmina. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że zmiana decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nastąpiła na podstawie przepisu art. 106 ust. 5 u.p.s. zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Kolegium przytoczyło treść przepisu art. 64 u.p.s., który stanowi o częściowym lub całkowitym zwolnieniu od opłaty. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze A.A. zarzuciła nieuwzględnienie jej wyjaśnień na etapie kolejnych odwołań, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Opierając się na wskazanym zarzucie skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Organ jako punkt wyjściowy do ustalenia wysokości opłat przyjął dochód tylko z jednego miesiąca poprzedzającego złożenie odwołania. Dochód za miesiąc listopad jednorazowo był wyższy (2.830,26 zł) ponieważ skarżąca musiała pracować we wszystkie soboty w miesiącu, za które otrzymała wyjątkowo wynagrodzenie pieniężne. Praca w soboty w zakładzie pracy, w którym zatrudniona jest skarżąca się na zasadzie odbioru dnia wolnego za pracę w sobotę. Autorka skargi oświadczyła, iż nie będzie wnosiła żadnych opłat za utrzymanie ojca w domu pomocy społecznej, ponieważ utrzymuje się tylko z wynagrodzenia za pracę, spłaca kredyt bankowy uzyskany w latach wcześniejszych niż pobyt ojca w domu pomocy społecznej, gdzie raty miesięczne wynoszą 1.383,08 zł, stałe opłaty czynszowe i za media miesięcznie wynoszą ok. 750 zł (kwota obejmuje również wydatki na miesięczne leki), skarżąca jest obciążona opieką nad 78-letnią matką zamieszkałą w P., której musi pomagać finansowo ze względu na jej niską emeryturę (kilka razy w miesiącu skarżąca jeździ do P., ponosi wydatki na zakup leków i bieżącej pomocy finansowej), zatem pozostaje skarżącej do dyspozycji niewielka kwota na skromne życie. Płacąc za utrzymanie ojca w domu pomocy społecznej skarżąca musiałaby dodatkowo brać drugi kredyt i ogłosić upadłość ze względu na brak możliwości spłacenia wszystkich zadłużeń. Ponadto, jak podkreśliła autorka skargi, mimo że jest biologiczną córką K.S., nigdy nie była z nim związana uczuciowo ani on z nią. Ojciec jest zdeprawowanym alkoholikiem, dręczącym rodzinę przez lata, a po jego odejściu nie interesującym się losem żony i dziecka. Przez kilkanaście lat nie zainteresował się skarżącą, nie pomagał, nie odwiedzał, nie poczuwał się do wykonywania tzw. obowiązków rodzicielskich. W związku z tym, skarżąca nie ma interesu prawnego w pomaganiu ojcu teraz i płaceniu za jego utrzymanie tylko dlatego że z nazwy jest jego córką. Biorąc pod uwagę brak moich możliwości finansowych, jak i brak więzów rodzinnych, skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie z ustalonej opłaty i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 5 września 2019 roku wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ale nie z przyczyn określonych w jej treści. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej wcześniej ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Z kolei w myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (pkt 1), małżonek, zstępni przed wstępnymi (pkt 2), gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (pkt 3) – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, w opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Dodać należy, że zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty. W ocenie Sądu, ustalony przez organy stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżąca jest córką, a zatem zstępną, K.S. przebywającego w Domu Pomocy Społecznej. Prawidłowo zatem Prezydent Miasta ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia ww. opłaty. Skarżąca, będąc zstępną zobowiązana jest na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organy prawidłowo ustaliły, że opłata ponoszona przez ojca skarżącej nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w 6 Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 10, która w 2018 roku wynosiła 3.943 zł (§ 1 pkt 9 zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł., Dz. Urzęd. Woj. [...]. poz. [...]), a w 2019 wynosi 3.918 zł (§ 1 pkt 9 zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł., Dz. Urzęd. Woj. [...]. poz. [...]). W tej sytuacji organy słusznie przyjęły, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zgodnie z którym opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnym, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Miesięczny dochód przebywającego w domu pomocy społecznej od listopada 2018 roku wynosi 1.593,57 zł, zatem 70% tej kwoty stanowi 1.115,50 zł i jest to poziom odpłatności przebywającego w domu pomocy społecznej. W razie zmiany dochodu pensjonariusza domu pomocy społecznej, która to zmiana przekracza 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, obowiązkiem organu administracji jest orzec o zmianie decyzji ostatecznej ustalająca wysokość opłaty za pobyt w tej placówce (art. 106 ust. 3b u.p.s.). W sprawie zmiana przekroczyła wspomniane 10% (czyli kwotę 70,10 zł), co obligowało organ do wydania decyzji o zmianie decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Z ustaleń organu wynika również, iż skarżąca w miesiącu październiku 2018 roku uzyskała dochód (z tytułu wynagrodzenia) w kwocie 2.830,26 zł, co potwierdza załączone do akt zaświadczenie z dnia 7 listopada 2018 roku. Uzyskany przez skarżącą dochód jest zatem wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (300% x 701 zł = 2.103 zł) o kwotę 727,26 zł. Z tego powodu organ ustalił, że odpłatność skarżącej za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej wynosi 727,26 zł miesięcznie. Podkreślenia wymaga, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy wzajemnej relacji skarżącej z ojcem nie mogą mieć znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Wobec tego twierdzenie skarżącej o tym, że jej ojciec jest alkoholikiem, nie przejawiał inicjatywy w wychowywaniu dzieci, porzucił rodzinę, w której wychowywała się skarżąca, nie utrzymywał kontaktów z córką, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Wskazane okoliczności będą przedmiotem oceny organów i wpłyną na ich rozstrzygnięcie, ale tylko w sprawie zainicjowanej odrębnym wnioskiem na podstawie art. 64 u.p.s. Konkludując skład orzekający nie ma uwag do kwestii ustalenia wysokości odpłatności przebywającego w domu pomocy społecznej, a w konsekwencji także skarżącej. Niewątpliwie rozmiar odpłatności skarżącej zależy od poziomu opłat, które pokrywa przebywający w domu pomocy społecznej. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy wyjaśnić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem z dnia 6 lipca 2018 roku, sygn. II SA/Łd 342/18, oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Także wbrew twierdzeniom skarżącej, w efekcie wydania decyzji jej sytuacja nie uległa pogorszeniu, a poprawie. Zgodnie bowiem z zapisami decyzji z dnia [...] roku skarżąca miała obowiązek partycypować w koszcie pobytu jej ojca w domu pomocy społecznej w wymiarze 751,52 zł miesięcznie, podczas gdy w wyniku wydania kontestowanej w sprawie decyzji ma obowiązek z tego tytułu uiszczać kwotę 727,26 zł miesięcznie. Z treści zacytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, że wymiar opłaty ponoszonej za pobyt w domu pomocy społecznej przez określonego członka rodziny nie zależy od rozmiaru obciążeń finansowych osoby zobowiązanej. Innymi słowy, nie ma prawnej możliwości uwzględnienia przy ustalaniu opłaty, którą ma obowiązek ponosić skarżąca za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ani wysokości kredytu który ona spłaca, ani kosztów pomocy matce, czy także kosztów utrzymania. Końcowo podkreślić należy, iż mimo że skarżąca nie podnosiła argumentów dotyczących naruszenia przepisów proceduralnych Sąd, który nie jest związany granicami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), zobligowany był także rozważyć ewentualne naruszenia w tym zakresie. Sąd jednak nie dopatrzył się uchybień na tej płaszczyźnie, gdyż postępowanie w sprawie było przeprowadzone w sposób rzetelny i dokładny, co znalazło swoje potwierdzenie w dokumentach załączonych do akt administracyjnych i w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 2096 ze zm.). Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi w osobie adwokata orzeczono, jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 P.p.s.a. oraz § 3, § 4 ust. 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 roku, poz. 18). E.S.