II SA/Wr 347/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz - Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Asesor WSA Wojciech Śnieżyński Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Biłous po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz r.pr. R. W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100), stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika w tym podatek VAT w kwocie 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100). Zaskarżoną decyzją Wojewoda D. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. (dalej: organ I instancji) nr [...] z dnia [...] orzekającą o odmowie wymeldowania Z. S. z lokalu przy ul. K. w S., gmina K. W dniu 9 V 2016 r. E. K. (poprzednie nazwisko: S., dalej jako: skarżący) złożył wniosek o wymeldowanie swojej żony, Z. S. ze wskazanego wyżej lokalu. We wniosku uzupełnionym pismem z dnia 1 VI 2016 r. skarżący wskazał, że jego żona wyprowadziła się z lokalu dobrowolnie, zabrała zarówno swoje rzeczy osobiste, jak i wspólne oraz nie mieszka w nim od XI 2015 r. W piśmie z dnia 7 VI 2016 r. skarżący opisał swoją sytuację osobistą i relacje z żoną po 2009 r., w którym przebył udar mózgu. W tym czasie trwała budowa domu przy ul. K., zaś skarżący wraz z żoną zamieszkali przy ul. N. Skarżący wskazał, że w 2014 r. został oskarżony przez żonę o znęcanie się, ponadto żona złożyła pozew o rozwód. W 2015 r. żona skarżącego wyprowadziła się z mieszkania przy ul. N. i wprowadziła do domu przy ul. K. będącego w budowie. Następnie skarżący również wprowadził się do domu przy ul. K., po czym żona zabrała swoje rzeczy osobiste i wyprowadziła się do córki, zrywając ze skarżącym wszelkie kontakty. Zdaniem skarżącego podczas wspólnego zamieszkania przy ul. K. żona znęcała się nad nim, a obecnie nadal zameldowana jest pod tym adresem, przez co on nie może zorganizować sobie stałej opieki nad nim. W dniu 20 VI 2016 r. organ I instancji przesłuchał Z. S., która stwierdziła, że lokal przy ul. K. opuściła po kolejnej awanturze i pobiciu przez męża. Zdaniem składającej wyjaśnienia mąż znęcał się nad nią przez cały czas trwania małżeństwa. Podczas jednej z interwencji Policji funkcjonariusze poradzili jej, by wyprowadziła się od męża, gdyż nie są w stanie ochronić jej przed nim. Dodała, że to mąż wprowadził się ostatecznie do niej po wykończeniu domu przy ul. K. Następnie ona wyprowadziła się z powrotem do mieszkania przy ul. N. Z. S. oświadczyła nadto, że nie może wrócić do domu przy ul. K. gdyż obawia się o swoje życie, ponieważ mąż jest agresywny i mściwy. Strona wyjaśniła, że obecnie mieszka w mieszkaniu swojej córki. W dniu 22 VI 2016 r. Z. S. wyjaśniła dodatkowo, że w miejscu zameldowania pozostały jej rzeczy osobiste i meble. Wskazała, że mąż zmienił zamki w drzwiach zatem obecnie nie posiada kluczy do domu, zaś ona i tak nie ma odwagi tam wejść, gdyż mąż jej grozi. Strona przedłożyła kopię pisma, które złożyła do Prokuratora Rejonowego w Środzie Śląskiej w sprawie znęcania się przez męża i opisała zdarzenie z 17 X 2015 r., które stało się bezpośrednią przyczyną opuszczenia przez nią domu przy ul. K. W aktach sprawy znajduje się również protokół z przesłuchania świadka – sołtysa wsi, G. M. który zeznał że nie zna przyczyny, dla której Z. S. wyprowadziła się z domu przy ul. K. Jedynie od mieszkańców wsi wie, że skarżący pobił żonę. W okresie wspólnego zamieszkiwania skarżącego wraz z żoną świadek dwukrotnie widział pod ich domem radiowóz policyjny. Świadek zeznał, że od osób mieszkających w sąsiedztwie strony wie, że ona chętnie powróciłaby do spornego lokalu, jednak boi się męża. W ocenie świadka Z. S. na pewno jest związana z domem przy ul. K., gdyż pracowała przy jego budowie. Kolejny świadek, M. J. zeznawał w dniu 22 VII 2016 r. i wskazał, że od poprzedniego roku nie widział na terenie posesji przy ul. K. żony skarżącego i nie słyszał stamtąd kłótni, choć wcześniej sąsiedzi często się kłócili i zdarzały się interwencje Policji. W dniu 21 VII 2016 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości przy ul. K., podczas których ustalono, że w lokalu nie ma rzeczy osobistych Z. S., w tym ubrań, obuwia i dokumentów. W szafach znajdują się wyłącznie ubrania skarżącego. Stwierdzono, że dom jest niewykończony. Na niewykończonym piętrze domu w workach foliowych znajdują się firany, zasłony, pościel oraz kilka damskich ubrań. W dniu 22 VII 2016 r. skarżący zapoznał się z zeznaniami świadków, domagając się konfrontacji z sołtysem wsi celem wyjaśnienia powodów interwencji Policji. Przedłożył przy tym do akt sprawy swoją dokumentację medyczną. Postanowieniem z dnia 31 VIII 2016 r. organ I instancji zawiesił postępowanie z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym w Ś. II Wydział Karny postępowanie w sprawie znęcania się psychicznie i fizycznie przez skarżącego nad żoną. Organ wyjaśnił, że konieczne jest ustalenie, czy skarżący zachowywał się w sposób bezprawny i swoim działaniem zmusił żonę do opuszczenia lokalu. W dniu 24 IX 2018 r. organ I instancji przesłuchał skarżącego, który wyjaśnił, że Sąd Okręgowy we Wrocławiu utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej, którym skarżący został skazany za znęcanie się nad żoną. Skarżący złożył wniosek do Sądu Najwyższego o jego kasację. Skarżący oświadczył nadto, że od czasu złożenia wniosku o wymeldowanie żony, nie wróciła ona do domu, pomimo tego, że od kwietnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. przebywał w Domu Pomocy Społecznej w O., a następnie przez miesiąc w sanatorium w Kołobrzegu. Skarżący poinformował organ, że żona wraz z córką bywały na terenie posesji i w domu, podlewały kwiaty, uprawiały ogródek, wietrzyły dom, ale żona nie zamieszkała w domu i aktualnie nadal mieszka w mieszkaniu córki. Po uzyskaniu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej skazującego skarżącego za psychiczne i fizyczne znęcanie się nad żoną organ I instancji postanowieniem z dnia 23 X 2018 r. postanowił podjąć zawieszone postępowanie. W dniu 16 XI 2018 r. organ I instancji ponownie przesłuchał Z. S., która poinformowała, że pomimo rocznego pobytu męża poza domem nie wróciła do niego, ponieważ nadal boi się męża. Gdy nie ma go w domu niemal codziennie przebywa jednak w nim, sprząta, podlewa kwiaty, kosi trawę, jednak ze względu na złe wspomnienia nie nocuje w nim. Podczas nieobecności męża prawie całe dnie spędzała w domu przy ul. K., gdzie odwiedzały ją dzieci i wnuki. Z. S. oświadczyła, że mąż godzi się na to, by przebywała w domu, bo doprowadza go do porządku. Kiedy mąż wraca strona nie pojawia się w domu z obawy przed nim. Zeznania Z. S. potwierdził swoimi ponownymi zeznaniami sołtys wsi S. Realizując swoje uprawnienie do zapoznania się przed wydaniem decyzji z aktami sprawy, w tym z zebranym materiałem dowodowym, Z. S. uzupełniając swoje wcześniejsze zeznania wskazała, że podczas rocznej nieobecności męża sama ponosiła opłaty za wodę, prąd, sama kupiła opał, zapłaciła podatek od nieruchomości. Strona wyjaśniła, że mąż nadal – pomimo wyroku skazującego – grozi jej i obraża ją. Decyzją z 27 XII 2018 r. organ I instancji odmówił wymeldowania Z. S. ze spornego lokalu przy ul. K. w S. W uzasadnieniu decyzji organ opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśnił, że fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu okoliczności, która nosi cechy przymusu wyłącza możliwość uznania opuszczenia miejsca stałego pobytu za dobrowolne, zaś przebywanie osoby w innym lokalu nie świadczy jeszcze o woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W ocenie organu, biorąc pod uwagę, że niekwestionowanym w sprawie faktem jest znęcanie się psychiczne i fizyczne nad żoną przez skarżącego, to właśnie ta okoliczność stanowiła bezpośrednią przyczynę opuszczenia miejsca zameldowania przez Z. S., a zatem opuszczenie miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne. Wskutek rozpoznania odwołania złożonego przez skarżącego organ odwoławczy decyzją z 13 III 2019 r. utrzymał w mocy opisaną decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji. Organ II instancji podkreślił, że impulsem do podjęcia decyzji o wyprowadzeniu się Z. S. z lokalu była kolejna awantura zakończona interwencją Policji, zaś okoliczności sprawy wskazują, że skarżąca nie zerwała więzi z tym lokalem i nie skoncentrowała swojego życia w innym miejscu. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej zmianę i orzeczenie o wymeldowaniu Z. S. ze spornego lokalu oraz o zwolnienie od kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu błędną ocenę dowodów, która doprowadziła do niezgodnego ze stanem faktycznym przyjęcia, że żona skarżącego nie wyprowadziła się z domu przy ul. K. Skarżący podkreślił, że jego żona nie zamieszkuje w domu od jesieni 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadna jest odmowa wymeldowania z lokalu przy ul. K. w S. żony skarżącego, który wnioskował o jej wymeldowanie. Innymi słowy chodzi o ocenę charakteru opuszczenia przez Z. S. spornego lokalu zwłaszcza w aspekcie jego dobrowolności. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 IX 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397) pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Po myśli art. 35 ustawy organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). W konsekwencji przesłankami wymeldowania z miejsca stałego pobytu jest rzeczywiste nieprzebywanie osoby pod danym adresem oraz brak zamiaru przebywania w lokalu, co zwykle wiąże się z dobrowolnym i trwałym jego opuszczeniem. W rozpoznawanej sprawie, co jest istotne i co wynika niespornie z akt administracyjnych skarżący jest skonfliktowany ze swoją żoną, której wymeldowania się domaga. Stwierdzone zostało, że skarżący został skazany za psychiczne oraz fizyczne znęcanie się nad żoną prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej II Wydział Karny z dnia 9 X 2017 r. sygn. akt II K 623/14. Małżonkowie są zameldowani na pobyt stały pod adresem ul. K. w S., jakkolwiek Z. S. przebywa obecnie w mieszkaniu córki z obawy przed mężem. Z przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin lokalu przy ul. K. wynika, że nie znajdują się w nim osobiste rzeczy żony skarżącego. Jedynie na strychu znalazły się pojedyncze damskie ubrania. Zgodne są zarazem wyjaśnienia skarżącego oraz zeznania jego żony, z których wynika, że Z. S. przebywała w spornym domu pod nieobecność skarżącego, jednakże nigdy w nim wówczas nie nocowała. W okolicznościach niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabiera jednakże ocena zaistnienia drugiej z przesłanek wymeldowania z miejsca stałego pobytu, tj. dobrowolności opuszczenia danego lokalu. W ocenie tutejszego Sądu nie budzi wątpliwości, że w niniejszej sprawie przesłanka ta nie została spełniona. Z zeznań wszystkich świadków, jak i z wyjaśnień skarżącego wynika bezspornie, że Z. S. przebywała w lokalu przy ul. K. w S. po swojej wyprowadzce jedynie w okresach nieobecności męża. W czasie, gdy skarżący przebywał w domu Z. S. nie przychodziła do lokalu z obawy przed mężem. Nigdy również w lokalu tym od czasu ostatecznej wyprowadzki nie nocowała, gdyż miejsce to budziło w niej złe wspomnienia i obawy. Okoliczności te bez wątpienia przesądzają o braku dobrowolności w zakresie opuszczenia lokalu przez żonę skarżącego. Brak dobrowolności w opuszczeniu domu oraz brak zerwania więzi z lokalem potwierdza zarówno spędzanie wolnego czasu w nim wraz z córką i wnukami pod nieobecność męża, jak i dbałość o dom – koszenie trawy, pielęgnacja ogródka, wietrzenie, a także ponoszenie opłat np. podatku od nieruchomości, opał. Z zeznań Z. S. z 22 VI 2016 r. wynika, że skarżący zmienił zamki w drzwiach i od tamtej pory nie ma dostępu do lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że o dobrowolności opuszczenia lokalu decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. Jeżeli bowiem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego stanu za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu w warunkach dobrowolności. Istotną okolicznością wymagają ustalenia w tego typu sprawach jest zatem istnienie po stronie osoby, której wniosek o wymeldowanie dotyczy, zamiaru opuszczenia lokalu. Celem prowadzonego postępowania winno być udowodnienie, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie po stronie takiej osoby zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 X 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 649/19, publ. CBOIS). Zarazem istotne jest to, że sam fakt istnienia konfliktu pomiędzy osobami zamieszkującymi w danym lokalu nie powoduje podważenia oceny, co do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego zameldowania, wynikającego z chęci poprawy komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkaniem (wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 VI 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 401/19). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma fakt, że skarżąca do czasu wymiany zamku w drzwiach, pod nieobecność męża przebywała w spornym lokalu, dbała o niego i ponosiła bieżące opłaty z nim związane. Bez wątpienia zatem po stronie Z. S., pomimo konfliktu małżeńskiego ze skarżącym, istniała więź z domem przy ul. K., w budowę którego osobiście była zaangażowana. Rozpoznając sprawę Sąd miał również na względzie to, że żona skarżącego nie związała się na trwałe z innym miejscem zamieszkania. Zauważyć bowiem należy, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następcze, trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania mogłoby skutkować obowiązkiem organu administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu. W niniejszej sprawie jednak Z. S. przebywa w mieszkaniu córki i nie jest w nim zameldowana. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo zinterpretowały art. 35 ustawy. W oparciu o analizę akt sprawy stwierdzić należy, że organy wyczerpująco ustaliły stan faktyczny sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowej oceny zarówno w zakresie rzeczywistego niezamieszkiwania żony skarżącego pod wskazanym adresem, jak w zakresie zamiaru (a ściśle jego braku) opuszczenia przez nią spornego lokalu. W konsekwencji przyjąć należy, że organ odwoławczy w oparciu o tak ustalony stan faktyczny dokonał prawidłowej oceny braku po stronie żony skarżącego dobrowolności w opuszczeniu lokalu pod wskazanym we wniosku adresem. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł w pkt. I sentencji wyroku na zasadzie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 X 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68) w pkt. II sentencji wyroku.