VIII SA/Wa 574/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]; 2) zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego J. F. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2016 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej jako "Prezes IPN" lub "organ") na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, odmówił potwierdzenia, że J. F. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN wskazał, że w dniu 18 września 2015 r. do organu wpłynął wniosek podpisany m.in. przez J. F. o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej represje. W wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokumenty wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Na tajny charakter relacji wnioskodawcy z organem bezpieczeństwa państwa wskazuje nadany mu pseudonim, określanie informatora jako kontaktu operacyjnego, a także opis zachowania samego informatora zawarty w notatce z dnia [...] listopada 1983 r. Z dokumentu tego wynika, że wnioskodawca zdradzał obawy, że jego syn powziął pewne informacje o kontaktach swojego ojca z funkcjonariuszem organu bezpieczeństwa państwa. W ocenie organu, ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że wnioskodawca był wykorzystywany przez organy bezpieczeństwa państwa w kombinacjach operacyjnych (w notatce z dnia [...] listopada 1983 r. opisano udział wnioskodawcy w grze operacyjnej, która miała doprowadzić do niedopuszczenia do przyjazdu syna wnioskodawcy na grób G. P. w dniu 1 listopada 1983 r.). Tym samym, zdaniem Prezesa IPN, wnioskodawca nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Pismem z dnia 9 lutego 2016 r. wnioskodawca złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przytoczył ustalenia śledztwa, w którym funkcjonariusz organu bezpieczeństwa państwa zeznał, że kontaktów z wnioskodawcą nigdy nie traktował jako spotkań z kontaktem operacyjnym. Do spotkania wnioskodawcy z ww. funkcjonariuszem bezpieczeństwa państwa doszło w ramach skarg i zażaleń. Motywem działania ww. funkcjonariusza było wykazanie się wobec przełożonych sukcesami w operacji mającej na celu doprowadzenie do zmiany zeznań syna wnioskodawcy. Informacje przekazywane służbie bezpieczeństwa przez wnioskodawcę nie były prawdziwe i nie były tajne (ani dla opozycji, ani dla rodziny). Spotkania wnioskodawcy z funkcjonariuszem organu bezpieczeństwa państwa były grą, której celem było utwierdzenie służby bezpieczeństwa, że odnoszą skutek podejmowane przez nią działania ukierunkowane na spowodowanie zmiany zeznań syna wnioskodawcy. Członkowie rodziny wnioskodawcy zdawali sobie bowiem sprawę z ogromu sił i środków, jakie skierowano przeciwko nim oraz z zagrożenia, w szczególności możliwej fizycznej eliminacji syna wnioskodawcy, jako świadka w sprawie dotyczącej śmierci G. P.. Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. Prezes IPN utrzymał w mocy własną decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Wskutek złożonej skargi przez J. F., wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r., VIII SA/Wa 371/16 Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję z [...] marca 2016 r. z uwagi na wydanie decyzji przez tę samą osobę upoważnioną do działania w imieniu Prezesa IPN, która brała udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, co stanowi istotne naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kpa i jest podstawą do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 kpa. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes IPN decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z [...] stycznia 2016 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał w całości dotychczasową argumentację w sprawie. Ponownie wskazał, że z analizy dokumentów odnalezionych w archiwum IPN wynika, iż były one wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Organ wyjaśnił, że w niniejszym postępowaniu nie ocenia czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. Dodał, że w niniejszym postępowaniu nie bada autentyczności dokumentów archiwalnych, nie prowadzi postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Nie może też traktować psychicznego nastawienia informatora, jego dobrych lub złych intencji jako przesłanek potwierdzenia lub odmowy potwierdzenia spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Prezes IPN stwierdził, że analiza akt daje podstawy do stwierdzenia, że w odniesieniu do skarżącego istnieją dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy. Ze zgromadzonej dokumentacji archiwalnej wynika, że J. F. był wykorzystywany przez organ bezpieczeństwa państwa w kombinacjach operacyjnych (w notatce z [...] listopada 1983 r. opisano udział J. F. w grze operacyjnej w celu niedopuszczenia do przyjazdu C. F. na grób G. P., zaś w dniu [...] listopada 1983 r. J. F. wraz z poinstruowanym przez niego J. M. w rozmowie z C. F. w sposób zdecydowany próbowali podważyć jego argumentację dotyczącą prawdziwości złożonych przez niego zeznań w sprawie pobytu G. P. na komisariacie). Cel spotkań operacyjnych z J. F. został jasno określony m.in. w relacji z dalszej realizacji planu pracy grupy operacyjno-śledczej w sprawie operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "[...]", sporządzonej [...] listopada 1983 r. Stwierdzono w niej, że od dnia [...] października 1983 r. do dnia [...] listopada 1983 r. odbyło się siedem spotkań z J. F., podczas których realizowano cel strategiczny polegający na przekonywaniu o celowości ujawnienia przez figuranta (C. F.) prawdy związanej z okolicznościami śmierci G. P., a także ograniczeniu wpływów B. S.j i jej środowiska na zachowanie i postawę C. F.. Innymi słowy Służbie Bezpieczeństwa chodziło o to, by C. F. wycofał się z zeznań obciążających milicjantów, a środkiem do tego służącym miało być ograniczenie wpływu B. S. i kręgu jej znajomych na postawę C. F.. Z całości akt sprawy operacyjnego rozpracowania o kryptonimie "Junior" wynika, że cel ten był zbieżny z dążeniami J. F., który zdawał sobie sprawę z niebezpieczeństwa, w jakim znalazł się jego syn i cała jego rodzina, a także prawidłowo określił przyczynę grożącego niebezpieczeństwa (niewygodne dla władzy zeznania złożone przez syna). Ponownie podniesiono, że Prezes IPN nie ocenia motywów, które pchnęły J. F. do kontaktów ze Służbą Bezpieczeństwa bowiem ustawodawca nie uzależnił rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie od przyczyn podjęcia współpracy i wykonywania określonych czynności w charakterze tajnego informatora. Skargę na w/w decyzję Prezesa IPN do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. F. (dalej jako "skarżący"). W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał co do zasady swoją argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał między innymi, że nigdy nie był tajnym informatorem, decyzja Prezesa IPN obraża go i krzywdzi. Podkreślił, że na skargi i przesłuchania zawsze jeździł razem z synem jednym samochodem i uzgadniali co należy mówić i jak uratować życie bo majątek już zniszczono. Cała rodzina wiedziała, że chodzi na skargi do "władzy", żeby powstrzymać represje skierowane wobec nich, wiedziała też o nich nieżyjąca już B. S. (matka G. P.), koledzy skarżącego z wojska (jeden z nich był świadkiem skargi składanej w dniu [...].06.1983 r. w sprawie kradzieży z włamaniem dokonanej przez funkcjonariuszy). W odpowiedzi na skargę organ, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm. zwanej w dalszej części "ustawą"), orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki o których mowa w art. 4 w/w ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki o których mowa w art. 4. W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej u podstaw ich wydania legło uznanie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że w związku z przeprowadzoną kwerendą w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci odnaleziono dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. W piątym tomie akt sprawy operacyjnego sprawdzenia kryptonim "[...]", ponownie zarejestrowanej jako sprawa operacyjnego rozpracowania kryptonim "[...]" sygn. [...], znajdują się notatki służbowe sporządzone przez kpt Z. C. ze spotkań z KO pseudonim "[...]". Z treści tych notatek oraz innych zgromadzonych w aktach dokumentów (np.: notatki dotyczącej sytuacji operacyjnej w sprawie o kryptonimie "[...] " sporządzonej w dniu [...] listopada 1983 r.) wynika, że pod pseudonimem "[...] " kryje się tajny informator J. F., który przekazywał informacje organowi bezpieczeństwa państwa. Na tajny charakter relacji J. F. z organem bezpieczeństwa państwa, w ocenie organu, wskazuje nadany mu pseudonim, określenie operatora jako kontaktu informacyjnego, a także opis zachowania samego informatora zawarty w notatce z dnia [...] listopada 1983 r. Z dokumentu tego wynika, że J. F. zdradzał obawy, że jego syn powziął pewne informacje o kontaktach swego ojca z funkcjonariuszem organu bezpieczeństwa państwa. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika również, zdaniem organu, że J. F. był wykorzystywany przez organ bezpieczeństwa państwa w kombinacjach operacyjnych. Organ wskazał, że notatki z dnia [...] i [...] listopada 1983 r. oraz z dnia [...] , [...] i [...] grudnia 1983 r. świadczą o przekazywaniu przez skarżącego informacji organowi bezpieczeństwa państwa w sposób tajny pod pseudonimem "[...]". Dokumenty te zostały sporządzone na podstawie informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zatem zdaniem organu, były wytworzone przy jego udziale. Z tych przyczyn w decyzji z [...] stycznia 2016 r. uznano, że skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie na skutek złożonego przez skarżącego wniosku przedstawiającego zarzuty, mające w jego ocenie podważyć stanowisko organu w zakresie uznania, że był on tajnym informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, organ wskazał, że nie oceniał czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów. Wskazał też, że nie mógł rozstrzygać, jaka była wartość operacyjna przekazywanych materiałów, natomiast musiał zbadać dokumenty i ocenić czy zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora. Z notatek z w/w dat wynika zaś, że dokumenty te zostały wytworzone na podstawie informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zatem odegrał on istotną rolę w powstaniu notatek dokumentujących spotkania operacyjne, choć osobiście w ich wytwarzaniu nie uczestniczył. Jednocześnie organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy wskazał na notatki z dnia: [...] października 1983 r., [...] i [...] listopada 1983 r. i w oparciu o te dokumenty dokonał weryfikacji z notatek z dnia [...] i [...] listopada 1983 r. oraz z dnia [...] , [...] i [...] grudnia 1983 r. Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji Sąd uznał, ze wydana ona została z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 ustawy jak i art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej rozstrzygniecie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd podziela stanowisko wynikające z przywołanego w decyzji orzecznictwa sądów administracyjnych co do tego, że w ramach niniejszego postępowania Prezes IPN nie bada oryginalności ani prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Z brzmienia art. 4 ust. 2 ustawy wynika jednak w sposób jednoznaczny, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów, ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że muszą to być dokumenty z których w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora – bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. W ocenie Sądu okoliczność, że powyższe obowiązki ciążą na organie wynika bezpośrednio również z faktu, iż jak stanowi przepis art. 5 ust. 1 ustawy rozstrzygnięcie w zakresie potwierdzenia statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wydawane jest w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - art. 5 ust. 2, przy czym do wniosku dołącza się decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 (...) – art. 5 ust. 3. Gdyby organ miał zatem jedynie obowiązek potwierdzić okoliczność istnienia lub nie dokumentów, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, to jego rola ograniczałaby się do wydania zaświadczenia, a nie decyzji administracyjnej, o czym stanowi wprost cyt. wyżej ust. 3 art. 5. Wprowadzona przez ustawodawcę forma decyzji oznacza, że musi on dokonać oceny dokumentów które się zachowały, pod kątem istnienia lub nie przesłanek określonych w art. 4 ustawy. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skoro obowiązkiem organu było ustalenie czy dokumenty jakie zachowały się spełniają przesłanki z art. 4 ustawy, to winien zgodnie z art. 15 kpa odnieść się do zarzutów strony skarżącej podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i tych z pisma z dnia 29 maja 2017 r., wskazujących m. in. na to, że skarżący ujawniał wobec syna, pozostałej rodziny, znajomych, w tym B. S. fakty swoich kontaktów i ich przebiegu z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa i wyjaśnić dlaczego ich nie uwzględnił. Zarzuty te znajdują potwierdzenie w złożonej na rozprawie przez skarżącego notatce z akt IPN sporządzonej przez Naczelnika Wydziału [...] WUSW w R. kpt. Mgr T. Z. z treści której wynika wprost, że podczas bytności wnioskodawcy w WUSW w R., syn C. F. czekał na niego w samochodzie (k. 99 – 105 akt sądowych). Notatki tej organ nie załączył do akt przekazanych sądowi, nie odniósł się do tej okoliczności, a jest ona w ocenie Sądu kluczowa, bo podważa istnienie warunków konspiracji. Ujawnienie świadomego podjęcia i przebiegu kontaktów z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa, dokonane wobec osoby lub środowiska, których przekazywane informacje dotyczyły, powoduje, że nie jest spełnione kryterium tajności. Zaniechanie to powoduje, że dokonana przez organ ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest wybiórcza, nieuwzględniająca całokształtu materiału dowodowego, co uchybia art. 80 kpa, w myśl którego organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena taka jest zatem nierzetelna i nie może się ostać jako przeprowadzona z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i słusznego interesu obywatela (art. 7, 77 kpa). Organ dokonując ponownej oceny materiału dowodowego nie może też tracić z pola widzenia okoliczności podnoszonej przez skarżącego powołania specjalnej grupy operacyjno – śledczej w sprawie kryptonim "[...]", której zadaniem było głębokie zinfiltrowanie C. F., jego rodziny i rodziny Świątek (dziadków C.) w celu wyeliminowania funkcjonariuszy MO z kręgu sprawców pobicia G. P.. W związku z tym zastosowano wobec rodziny F. i Ś. cały arsenał posiadanych środków techniki operacyjnej tj.: podsłuch pokojowy, podsłuch telefoniczny w domu i miejscu pracy, obserwację zewnętrzną, kombinacje operacyjne i rozpracowanie z wykorzystaniem osobowych źródeł informacji przez sieć TW, KO, KS. Powołując się na te okoliczności skarżący wskazywał, że informacje zawarte w notatkach przywołanych w decyzjach przez Prezesa IPN pochodziły z podsłuchów i w/w źródeł, zatem spełniona jest przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy. Organ odnosząc się do tych faktów powołał się na notatki z dat: [...] października 1983 r., [...] i [...] listopada 1983 r., których brak w przekazanych do Sądu ze skargą aktach administracyjnych. Uniemożliwia to Sądowi kontrolę legalności decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. Rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 18 września 2015 r. organ winien przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, 77 § 1, 80 kpa. Winien też sporządzić uzasadnienie decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa i wykazać dlaczego uznał, że dokumenty które odnalazł, w tym w konfrontacji z pozostałymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, na które m. in. powołuje się skarżący w skardze, pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości organu na uznanie, czy spełniają one przesłankę z art. 4 ust. 2 ustawy. Mając na uwadze, że w uzasadnieniu obu decyzji brak jest rozważań w powyższym zakresie, pomimo iż są one istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając sprawę ponownie organ zobligowany będzie uwzględnić wytyczne zawarte w niniejszym wyroku.