II SA/Ol 909/19

Dnia 16 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 roku sprawy ze A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz jego zwrotu - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z "[...]" Prezydent Miasta A (dalej: organ pierwszej instancji) uchylił własną decyzję z "[...]", którą przyznał A. S. (dalej: skarżąca) prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dziecko K. L.. Stwierdził bowiem, że dochód rodziny przekroczył próg dochodowy uprawniający do przedmiotowego świadczenia, co było spowodowane uzyskaniem przez skarżącą dochodu w kwocie 2.001,78 zł za maj 2019 r., z tytułu podjęcia zatrudnienia od 29 kwietnia 2019 r. Uwzględniając powyższe organ pierwszej instancji stwierdził, że od czerwca 2019 r. skarżącej nie przysługują świadczenie rodzinne. Ponadto wcześniejszą decyzją z "[...]" organ pierwszej instancji uchylił w oparciu o art. 155 k.p.a. decyzję własną z "[...]", którą przyznał skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dziecko D. J.. Również "[...]" organ pierwszej instancji wydał decyzję, którą uznał, że kwoty wypłacone skarżącej za okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 lipca 2019 r. tytułem świadczeń rodzinnych, w łącznej wysokości 518,00 zł, są świadczeniem pobranym nienależnie i orzekł jednocześnie o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu podał, że 9 sierpnia 2019 r. skarżąca poinformowała o podjęciu zatrudnienia z dniem 29 kwietnia 2019 r. Powołując się na art. 5 ust. 4 - 4b i art. 30 ust. 2 pkt 1, ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.; dalej: ustawa), organ pierwszej instancji ustalił, że dochód osiągnięty przez skarżącą za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty - to jest za maj 2019 r., wyniósł 2.001,78 zł. Kwotę tę organ pierwszej instancji uznał za dochód uzyskany, który należało uwzględnić przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. Stwierdził, że po weryfikacji dochodu stanowiącego podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych dochód 3-osobowej rodziny, powiększony o dochód uzyskany z tytułu uzyskania przez skarżącą zatrudnienia, w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1,062,45 zł i tym samym przekroczył ustawowy próg dochodowy. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4b ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Wyjaśnił, że świadczenia rodzinne nie przysługują od czerwca 2019 r., to jest od pierwszego miesiąca po miesiącu, w którym dochód został uzyskany. Stwierdził, że skoro skarżąca pobrała świadczenia rodzinne za okres do 31 lipca 2019 r., to za nienależnie pobrane należało uznać, kwoty świadczeń za okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 lipca 2019 r. Organ pierwszej instancji podniósł ponadto, że skarżąca miała wiedzę o warunkach uprawniających do świadczeń rodzinnych, a także co do kwestii dochodu uzyskanego, w tym obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji, że wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy oraz nie umożliwił jej zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie. Podała, że jej wynagrodzenie za maj 2019 r. wyniosło 2.123,03 zł, zaś za czerwiec 2019 r. - 1.856,28 zł. Zaznaczyła, że pierwsze wynagrodzenie za pracę otrzymała dopiero w czerwcu. W sierpniu, po otrzymaniu pracy na stałe, zgłosiła się do organu pierwszej instancji w celu wstrzymania świadczeń w związku z zawarciem umowy na czas nieokreślony i zgłosiła jednocześnie utratę pracy w poprzednim zakładzie pracy. Dodała, że córka straciła prawo do stypendium, a egzekucja alimentów należnych dwójce jej dzieci, jest bezskuteczna. Wyszczególniła ponadto comiesięczne zobowiązania i opłaty rodziny, wynoszące łącznie ok. 1.700 zł, zaznaczając, że z pozostałej na bieżące utrzymanie kwoty, nie jest w stanie uregulować nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium) decyzją z "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przytoczyło przepisy ustawy regulujące przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych oraz kwestię zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium uznało, że istotne jest wyjaśnienie wpływu na prawo do świadczeń rodzinnych uzyskania dochodu przez skarżącą po roku bazowym, to jest 2017. Oceniło, że w sprawie zaistniała przesłanka utraty dochodu spowodowana utratą przez skarżącą zatrudnienia w przedsiębiorstwie A z dniem 20 marca 2019 r. i uzyskania dochodu, spowodowana podjęciem zatrudnienia od 29 kwietnia 2019 r. w B. Zgodnie jednak z art. 5 ust. 4 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Obliczając dochód członka rodziny skarżącej po odjęciu dochodu utraconego, Kolegium stwierdziło, że miesięczny dochód członka rodziny (1185,56) należy powiększyć o 2.001,78 zł (dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia). Ustalony dochód trzyosobowej rodziny wyniósł więc 3.187,34 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 1062,45 zł i przekroczył tym samym ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń (674,00 zł na osobę w rodzinie). Zaznaczyło ponadto, że choć skarżąca podjęła zatrudnienie 29 kwietnia 2019 r., to organ pierwszej instancji powziął informację o tym fakcie dopiero 9 sierpnia 2019 r. Stosownie zaś do art. 5 ust. 4b ustawy, w związku z uzyskaniem zatrudnienia od 29 kwietnia 2019 r., skarżącej świadczenia nie przysługują od czerwca 2019 r. Kolegium stwierdziło, że świadczenia wypłacone za czerwiec i lipiec 2019 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, czyli wypłaconym mimo przekroczenia kryterium dochodowego na jednego członka rodziny, które podlegają zwrotowi. Skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania lub zmianę. Skarżąca powtórzyła zarzuty i argumentację zawarte w odwołaniu. Zaznaczyła, że dochód otrzymała dopiero w czerwcu, a nie w maju 2019 r. Podniosła, że na pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, polegający na intencjonalnym działaniu, zmierzającym do naruszenia przepisów prawa, wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Podkreśliła też konieczność odróżniania świadczenia nienależnego od świadczenia nienależnie pobranego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy obu instancji stwierdziły, że 29 kwietnia 2019 r. skarżąca podjęła pracę w B, z tytułu której w maju 2019 r. otrzymała wynagrodzenie w kwocie 2.001,78 zł. Ponadto podano, że skarżąca utraciła 20 marca 2019 r. dochód z tytułu zatrudnienia w przedsiębiorstwie A. Zaznaczyć należy, że w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych brak jest dokumentu, który pozwalałby na weryfikację twierdzeń organu, że utrata zatrudnienia nastąpiła rzeczywiście w tej dacie. Uznając jednak tę okoliczność za niewątpliwą należy zauważyć, że zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Skoro zatem skarżąca utraciła dochód, to okoliczność ta wyklucza przy ustalaniu dochodu skarżącej możliwość pominięcia utraty przez skarżącą dochodu. Tym samym zakładając, że kwota 5.469.67 zł (utracony dochód roczny za 2017 r.; karta 30 akt adm.) stanowiła dochód uzyskiwany przez skarżącą w przedsiębiorstwie A, który został utracony, to dochód rodziny skarżącej należało pomniejszyć o tę kwotę. Tak też policzyło dochód skarżącej Kolegium w zaskarżonej decyzji, ustalając, że dochód rodziny skarżącej po uwzględnieniu dochodu utraconego wynosi 1.185,56 zł. Niemniej jednak, w niniejszej sprawie przedwcześnie stwierdzono, że świadczenia rodzinne nie przysługują skarżącej już od czerwca 2019 r. Organy obu instancji przyjęły, że skarżąca otrzymała dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia już w maju 2019 r. Skarżąca podnosi zaś konsekwentnie w odwołaniu i skardze, że wprawdzie otrzymała wynagrodzenie za maj 2019 r., lecz wypłacone ono zostało dopiero w czerwcu 2019 r. Okoliczność ta nie została w toku postępowania administracyjnego wyjaśniona. W przypadku zaś, gdyby rzeczywiście skarżąca otrzymała pierwsze wynagrodzenie za pracę w nowym zakładzie pracy dopiero w czerwcu 2019 r., a jego wysokość powodowałaby skutek w postaci utraty świadczeń rodzinnych, to świadczenie to nie przysługiwałoby od lipca 2019 r. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 4b ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Sąd wskazuje, że w przywołanym przepisie ustawodawca nie posłużył się terminem podjęcia zatrudnienia, lecz pojęciem uzyskania dochodu, co należy rozumieć jako faktyczne otrzymanie dochodu w określonej wysokości. W kontrolowanej sprawie, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), nie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Co najmniej więc przedwczesne, bez oparcia w stanie faktycznym i prawnym było stanowisko organów obu instancji, że w sprawie zaistniała sytuacja opisana w art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzje organu pierwszej instancji.