II SA/Po 672/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2019 r. nr [...], którą po rozpoznaniu odwołania A. K., utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania odwołującemu zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości świadczenia z przeznaczeniem na opłacenie prądu w kwocie [...]zł. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskami z [...] i [...] grudnia 2018 r. A. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej w wys. [...] zł z tytułu kosztów wznowienia dostaw prądu. Dnia [...] stycznia 2019 r. wnioskodawca spotkał się z pracownikiem socjalnym w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego, a w trakcie spotkania złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że jego sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa nie uległy zmianie od ostatniego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] listopada 2018 r. Dlatego w aktach utrwalono kwestionariusz ww. wywiadu. Ustalono, że A. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego źródłem utrzymania jest emerytura ZUS w wysokości [...] zł oraz zasiłek stały w wysokości [...] zł. Łączny dochód wynosi [...] zł. Ww. decyzją z [...] stycznia 2019 r. Prezydent Miasta [...] na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, obecnie Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej: ups), odmówił przyznania A. K. zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości świadczenia z przeznaczeniem na opłacenie prądu w kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że utrzymując [...] zł dochodu A. K. przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ups w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358), które wynosi [...] zł. Wskazano, że wnioskodawca uzyskuje pomoc z innych tytułów - na zakup leków, żywności (w 2018 r. [...] zł/m-c, a od I 2019 r. – [...] zł/m-c). Ponadto w 2018 r. przyznano mu pomoc w formie jednego gorącego posiłku o wartości łącznej [...] zł (decyzja z [...].08.2018 r.). Podkreślono, że A. K. od kilku lat nie reguluje czynszu, wskutek czego wypowiedziano mu umowę najmu lokalu. Obecnie zaś oczekuje na przydział lokalu socjalnego). Organ I instancji odmawiając pomocy wziął pod uwagę zarówno szeroko świadczoną pomoc stronie, a także okoliczność, że on sam przez niepłacenie rachunków za prąd doprowadził do powstania konieczności wznowienia dostaw prądu, z którym wiąże się ów koszt [...] zł. Powołano się na art. 3 ust. 1, 3 i 4 ups podkreślając, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby w procesie usamodzielniania, a nie jest jej celem ich całkowite utrzymywanie. Przenosząc to na okoliczności sprawy Prezydent wyjaśnił, że A. K. posiada emeryturę objętą zajęciem komorniczym w kwocie [...]zł, a do dyspozycji pozostaje mu [...] zł. Dodatkowo nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją mieszkania. W tych okolicznościach w ocenie organu, przy otrzymywanej pomocy na kwotę [...]zł/m-c na żywność i kwocie [...]zł z pozostałej emerytury oraz zasiłku stałego na kwotę [...]zł jest w stanie wygospodarować kwotę niezbędną do wznowienia dostaw prądu. Od powyższej decyzji odwołał się A. K. wyrażając swe niezadowolenie. SKO w [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w pełni zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji podkreślając, że skarżący pomimo przekroczenia kryterium dochodowego otrzymuje niezbędne wsparcie. Kolegium uznało, że udzielenie pomocy na pokrycie kosztów wznowienia dostaw prądu, w sytuacji, gdy przerwanie dostaw nastąpiło z winy strony wskutek niepłacenia rachunków za prąd, byłoby sprzeczne z postanowieniami art. 2-4 ups. W skardze A. K. zażądał uchylenia decyzji organów obu instancji, bowiem nie uwzględniają one, że skarżący jest schorowany i nie posiada żądnych środków do życia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Jednocześnie wniósł o przyznanie prawa pomocy. Przyznany skarżącemu pełnomocnik z urzędu w osobie adw. D. O. w piśmie z [...] listopada 2019 r. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez błędne ustalenie, że skarżący osiągał w listopadzie 2018 r. dochód w wys. [...] zł, podczas gdy – po odjęciu należności alimentacyjnych w kwocie [...]zł, opiewał on na [...] zł, a tym samym błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie, że ów dochód wystarczał na pokrycie wszystkich opłat, w tym opłaty za energię elektryczną w sytuacji, gdy: - próg relatywnego ubóstwa dla gospodarstwa 1-os. w 2018 r. wyniósł [...] zł, - próg ustawowego ubóstwa dla gospodarstwa 1-os. w 2018 r. wyniósł [...] zł, - próg skrajnego ubóstwa dla gospodarstwa 1-os. w 2018 r. wyniósł [...] zł, - minimum socjalne dla osoby samotnie gospodarującej w XII 2018 r. wynosiło [...] zł, - Państwo od kilku lat wprowadza programy socjalne i podejmuje aktywną walkę z ubóstwem, - Państwo deklaruje, że chce zapewnić każdemu obywatelowi swobodny dostęp do Internetu, - nastąpiło znaczne upowszechnienie technologii elektronicznych i komputerowych, które stały się podstawą normalnego funkcjonowania człowieka. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z załączonych dokumentów (medycznych, wyroku Sądu w sprawie wys. emerytury, artykułu IPiSS o poziomie i strukturze minimum socjalnego w grudniu 2018 r.), a także o przyznanie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, które nie zostały pokryte w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie trzeba zauważyć, że sprawa dotyczy decyzji, którą rozpatrzono wnioski A. K. dotyczące pomocy finansowej na pokrycie kosztów opłacenia prądu, a precyzyjnie wznowienia dostaw prądu, w kwocie [...]zł. Jednocześnie z akt administracyjnych wynika, że skarżący uzyskał pomoc na żywność w miesiącach I-IV 2019 r. po [...] zł miesięcznie, a wcześniej w 2018 r. uzyskiwał tę pomoc w kwotach [...]zł miesięcznie. Wnioski A. K. w przedmiotowej sprawie rozpoznano po spotkaniu ze skarżącym [...] stycznia 2019 r., podczas którego złożył on oświadczenie, że jego sytuacja majątkowa nie zmieniła się w stosunku do ustalonej podczas wywiadu środowiskowego [...] listopada 2019 r. Było to działanie dopuszczalne, gdyż zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się przez osobę o pomoc po raz kolejny, wydanie decyzji wymaga jedynie aktualizacji wywiadu. Skoro A. K. oświadczył, że jego sytuacja nie zmieniła się w stosunku do ustalonej podczas ww. wywiadu środowiskowego, to wypełnianie ponowne kolejnego formularza wywiadu środowiskowego nie było konieczne. Zważyć należy, że organy orzekające nie znalazły podstaw do przyznania skarżącemu pomocy na powyższy cel jednocześnie w formie zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego, jak i zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości. Materialnoprawną podstawę tych świadczeń stanowią przepisy art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2 ups. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym istotne jest, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ups prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z kolei w myśl art. 41 ups w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W ocenie Sądu organy orzekające nie naruszyły powyższych przepisów, pomimo uchybień natury procesowej. Prawidłowo ustalono, że A. K. jest osobą w wieku emerytalnym, posiada stały dochód w postaci emerytury wypłacanej przez ZUS oraz uzyskuje zasiłek stały. Kwestia wysokości kwoty wynikającej z emerytury, która z uwzględnieniem potrąceń powinna być uznana za dochód na potrzeby kryterium dochodowego, okazała się sporna na etapie postępowania sądowego – zwrócił na to uwagę pełnomocnik A. K. w piśmie procesowym z [...] listopada 2019 r. Sąd przyznaje, że uwagi pełnomocnika są po części zasadne. Skarżący w formularzu wywiadu środowiskowego z [...] listopada 2018 r. określił swój dochód na kwotę [...]zł, a w oświadczeniu z [...] stycznia 2019 r. stwierdził, że jego sytuacja dochodowa nie zmieniła się. Z drugiej strony, faktycznie z dokumentacji zebranej w aktach sprawy wynika, iż emerytura otrzymywana przez A. K. jest objęta zajęciem komorniczym – należnościami alimentacyjnymi, co jest okolicznością mogącą mieć wpływ na ustalenie dotyczące formalnej (mającej znaczenie prawne pod kątem spełnienia ustawowego kryterium) kwoty dochodu. Przepis art. 8 ust. 3 ups określa bowiem, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. społeczne określone w odrębnych przepisach; Faktycznie rację ma pełnomocnik skarżącego, że organy nie wyjaśniły wystarczająco i wyczerpująco sytuacji dochodowej A. K. z powołaniem na dokumenty źródłowe, przez co naruszyły art. 7 w z w zw. z 77 § 1 Kpa. Naruszenie to w ocenie Sądu nie miało jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na jej specyfikę. Skarżący ubiegał się bowiem o przyznanie pomocy na opłacenie dostawy prądu w kwocie [...]zł w sytuacji, gdy długofalowo nie uiszcza rachunków za mieszkanie, w tym za prąd. Dysponując w listopadzie 2018 r. rzeczywiście kwotą [...]zł (zasiłek stały w kwocie [...]zł + emerytura w kwocie [...]zł potrącona o [...] zł zajęcia komorniczego tyt. należności alimentacyjnych), otrzymaną pomocą na żywność w kwocie [...]zł (od I 2019 r. w kwocie [...]zł) oraz nieodpłatną pomocą w formie posiłków, nie ponosząc jednocześnie – co stwierdzono – kosztów opłat za czynsz i innych, których nie uiszcza, był on w stanie z własnych zasobów uiścić kwotę [...]zł za ponowne podłączenie prądu. Pomimo błędnego wyliczenia dochodu i stwierdzenia, że skarżący przekracza kryterium dochodowe, Sąd uznał, że mieści się w granicach uznania administracyjnego działanie organów pomocy społecznej. Organ I instancji wyjaśnił bowiem, jak możliwie szerokim zakresem pomocy obejmuje skarżącego (zasiłek stały, zasiłek na żywność, na leki, nieodpłatne posiłki). Równocześnie przypomniano wynikającą z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ups subsydiarną rolę pomocy społecznej w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin. Podkreślono przy tym, że skarżący od lat korzysta z pomocy społecznej, a jego sytuacja zdrowotna, życiowa i materialna jest organowi I instancji dobrze znana. Istotnym w okolicznościach niniejszej sprawy był fakt, że skarżący w sposób stały nie opłaca czynszu i pozostałych rachunków, w tym za prąd. Słusznie więc uznano za bezcelowe przyznanie pomocy w tym zakresie, jednocześnie wykazując, że skarżący objęty jest inną niezbędną mu pomocą. Trzeba w tym miejscu dodać, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, wskazanej w art. 7 ups, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będące dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Pomoc społeczna oparta jest bowiem właśnie na zasadzie pomocniczości. Jej celem jest wspieranie osób w trudnej sytuacji życiowej i nie może być ona traktowana jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu wszystkich i wszelkich zgłoszonych potrzeb. Tym samym, nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy, osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że pomoc może nie zostać jej przyznana, bądź jej wymiar może być ograniczony. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego jest trudna. Pragnie jednak podkreślić, że w ramach swych kompetencji może jedynie badać legalność decyzji administracyjnej, a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. Te z kolei nakazują organom pomocy społecznej "wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka" (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 u.p.s. wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". W ocenie Sądu przekonujące są argumenty organów, że wobec faktu posiadania stałego dochodu (do dyspozycji [...] zł oraz zasiłek na żywność na [...] zł) przyznanie dodatkowej kwoty [...]zł na ponowne podłączenie prądu, przy jednoczesnym niepłaceniu rachunków za mieszkanie, może być uznane za niecelowe. Zdaniem Sądu ocena organów, choć wadliwa w zakresie wyliczenia dochodu strony, nie prowadzi do uznania, że naruszenie art. 8 ust. 3 ups, mogło mieć w tym wypadku istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wziął pod uwagę praktykę działania organów pomocy społecznej (znaną sądowi z urzędu), które muszą wspierać wielu potrzebujących przy ograniczonych zasobach budżetowych, a także okoliczność, że przyznając inną decyzją skarżącemu kwotę [...]zł na żywność "doposażyły" go niejako w środki, dzięki którym w styczniu 2019 r. – miesiącu wydania decyzji I-instancyjnej mógł on dysponować łącznie kwotą zbliżoną do podwyższonego kryterium dochodowego ustalonego na terenie Miasta [...] uchwałą Rady Miasta [...] Można więc uznać, że rozmiar pomocy wpisuje się w określone zobiektywizowane ramy, a organom administracji nie można zarzucić działania dowolnego. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) – oddalił skargę uznając, że organy prawidłowo przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania A. K. żądanej pomocy.