I SA/Ol 714/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca), Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania pomocy z tytułu szkody w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem w 2018r. suszy lub powodzi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Spółki A. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. A sp. o.o. w D (dalej: "strona", "skarżąca" lub "spółka") złożyła skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O (dalej: "organ odwoławczy" lub "dyrektor ARiMR") utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K (dalej: "kierownik BP" lub "organ pierwszej instancji") z dnia "[...]" 2019 r. nr "[...]" o odmowie przyznania pomocy producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach rolnych spowodowane wystąpieniem suszy w 2018 r. Z akt sprawy wynika, że w dniu "[...]" 2018 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K wpłynął wniosek spółki o przyznanie pomocy finansowej do łącznej powierzchni "[...]" ha upraw rolnych (dalej: "wniosek"). We wniosku (część V- świadczenie dotyczące ubezpieczenia gospodarstwa, w którym wystąpiła szkoda) złożono oświadczenie, że spółka prowadzi małe przedsiębiorstwo powiązane - przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 50 pracowników, którego roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10 mln euro w rozumieniu przepisów załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 702/2014 uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej: "rozporządzenie nr 702/2014"). Ponadto w części VIII wniosku złożono oświadczenie, że w dniu wystąpienia szkód (suszy) w uprawach rolnych co najmniej 50% powierzchni upraw w gospodarstwie rolnym, z wyłączeniem łąk i pastwisk było ubezpieczonych co najmniej od jednego z ryzyk: suszy, gradu, deszczu nawalnego, ujemnych skutków przezimowania, przymrozków wiosennych, powodzi, huraganu, pioruna, obsunięcie się ziemi, lawiny. Ustalono także, że producent rolny zawarł umowę obowiązkowego lub dobrowolnego ubezpieczenia upraw. Decyzją z dnia "[...]" 2018 r. o nr: "[...]" kierownik BP przyznał stronie pomoc publiczną w łącznej wysokości "[...]" zł. W dniu "[...]" 2018 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K wpłynęła zmiana do wniosku w zakresie części V. Strona wskazała, że prowadzi przedsiębiorstwo powiązane, nie należące do mikroprzedsiębiorstw, małych przedsiębiorstw bądź średnich przedsiębiorstw w rozumieniu przepisów załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014. Ponadto strona wyjaśniła, że spółka traktowana oddzielnie posiada zatrudnienie na poziomie nie przekraczającym 50 osób, a roczny obrót lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10 mln euro. Natomiast biorąc pod uwagę, że spółka jest powiązana z innymi spółkami z GRUPY T w rozumieniu art. 3 ust. 3 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, w przypadku wzięcia pod uwagę i zsumowania danych z przedsiębiorstw powiązanych, w przypadku spółki i przedsiębiorstw powiązanych łącznie, określony poziom zatrudnienia przekracza 250 osób. W dniu "[...]" 2019 r. kierownik BP wydał postanowienie o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia "[...]" 2018 r. o przyznaniu pomocy publicznej, a następnie, decyzją z dnia "[...]" 2019 r. uchylił własną decyzję i odmówił przyznania pomocy. Decyzja ta została uchylona przez Dyrektora ARiMR w dniu "[...]" 2019 r. decyzją o nr: "[...]" z powodu braku ustaleń faktycznych dotyczących kategorii prowadzonego przedsiębiorstwa. W dniu "[...]" 2019 r. kierownik BP wydał decyzję nr "[...]" odmawiającą przyznania pomocy ze względu na to, że strona, jako podmiot powiązany kapitałowo z innymi spółkami, wykazała zatrudnienie przekraczające 250 osób łącznie w spółce A oraz spółkach z nią powiązanych. Nie pozwala to uznać ją za mikroprzedsiębiorstwo bądź małe lub średnie przedsiębiorstwo w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, a tym samym spółka nie jest podmiotem wymienionym w § 13r rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "rozporządzenie Rady Ministrów") jako uprawniony do otrzymania pomocy finansowej. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie: - art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej - przez błędną interpretację, - §13r ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w zw. z art. 4 ust. 6 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - poprzez błędną interpretację, - art. 7 ust. 1 pkt 1-3 ustawy Prawo przedsiębiorców - poprzez niezastosowanie, - art. 7 i art.77 Kpa przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i błędną jego ocenę. Zaskarżoną decyzją dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję kierownika BP z dnia "[...]" 2019 r. W uzasadnieniu powołał się na § l3r ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, z którego wynika, że pomoc udzielana jest producentowi rolnemu będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014. Art.2 tego załącznika definiuje mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa. Wskazano także na art.6 załącznika nr I do rozporządzenia nr 702/2014, dotyczący przedsiębiorstw powiązanych. Opierając się na orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreślono, że istnienie chociażby jednego z wymienionych w ww. przepisach powiązań wyklucza możliwość przyznania wnioskowanej pomocy, zaś status przedsiębiorstwa aplikującego o środki należy oceniać łącznie z podmiotem powiązanym z wnioskodawcą. Zdaniem organu odwoławczego w postępowaniu administracyjnym w zakresie weryfikacji dokumentów potwierdzających status strony, tj. jako mikroprzedsiębiorstwa, małego, albo średniego przedsiębiorstwa w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014 ustalono niewątpliwie, że zatrudnienie łączne w spółce i spółkach powiązanych z nią kapitałowo przekracza dopuszczalny pułap zatrudnienia wynoszący 250 osób. Dyrektor ARiMR podkreślił, że pomoc powinna być przyznana, o ile spełnione zostały wszystkie warunki wynikające z powołanych wyżej regulacji, w tym krajowych, tj. § 13r rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. oraz że adresatem, czy też beneficjentem pomocy mogą być wyłącznie podmioty kwalifikujące się do kategorii MŚP w rozumieniu art. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 702/2014 - ze względu na szczególną rolę pełnioną w sferze stabilności społecznej i rozwoju gospodarczego. W skardze zażądano uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów sądowych wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Zarzucono naruszenie: - art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez błędną interpretację, - §13r ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez błędną interpretację, - art. 7 ust. 1 pkt 1-3 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez niezastosowanie, - art.7 i art.77 Kpa przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i błędną jego ocenę. W uzasadnieniu podniesiono, że rozporządzenie Rady Ministrów, w części dotyczącej określenia w zawężający sposób kategorii producentów rolnych, do podmiotów spełniających kryteria MŚP w rozumieniu załącznika nr I rozporządzenia nr 702/2014, zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 4 ust. 6 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zdaniem skarżącej, w ustawie o Agencji nie ma do tego upoważnienia. Przepis § 13r ust.1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów, jako niezgodny z przepisem upoważniającym, wykracza poza delegację ustawową. Dlatego organ nie mógł zastosować w sprawie ograniczenia wynikającego z zaliczenia skarżącej do kategorii MŚP w rozumieniu załącznika nr 2 do rozporządzenia 702/2014. Skoro pomoc udzielana na podstawie ww. rozporządzenia RM jest skierowana do podmiotów gospodarujących na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, to należało zastosować przepisy prawa polskiego. Skarżąca wskazała tu na art. 7 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy - Prawo przedsiębiorców, definiujące na użytek prawodawstwa polskiego kategorię mikroprzedsiębiorcy oraz małego i średniego przedsiębiorcy, traktując każdego z przedsiębiorców odrębnie, w tym nie wprowadzając wymogu uwzględnienia powiązań pomiędzy przedsiębiorcami. Wobec tego fakt powiązań skarżącego z innymi spółkami nie powinien być brany pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku, a organ winien wnikliwie rozpatrzyć materiał dowodowy, w tym oświadczenia strony co do wielkości skarżącej spółki i wziąć pod uwagę odrębność skarżącej jako podmiotu prawa, od spółek powiązanych. Skarżąca, jako spełniająca wymogi ustanowione dla małego przedsiębiorcy w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo przedsiębiorców, uprawniona jest do otrzymania wnioskowanej pomocy. Zdaniem skarżącej bezpodstawnie oparł się organ na art. 107 TFUE, wskazując, że niedozwoloną jest pomoc państwa, o której mowa w tym postanowieniu. Z art. 107 ust. 2 lit. b) TFUE wynika, że zgodną z rynkiem wewnętrznym jest pomoc mająca na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi. Przepis ten ma charak stanowczy, jest więc wyjątkiem od zakazu udzielania pomocy państwa zakłócającej rynek wewnętrzny. Wyłączeniem tym prawodawca unijny przesądził, iż pomoc udzielana na pokrycie ww. szkód niejako "z definicji" nie zakłóca rynku wewnętrznego. Zatem art. 107 ust. 1 TFUE nie może stanowić przeszkody w przyznaniu pomocy na rzecz skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja zawiera wady skutkujące koniecznością jej uchylenia z przyczyn innych niż podniesione w skardze. W aktach sprawy znajduje się ostateczna decyzja kierownika BP z dnia "[...]" 2018 r. przyznająca pomoc finansową z tytułu wystąpienia suszy. Wprawdzie decyzją z dnia "[...]" 2019 r. ten sam organ, w oparciu o art.145 §1 pkt 5 uchylił ww. decyzję i odmówił przyznania wnioskowanej pomocy, ale decyzja z "[...]" 2019 r. została uchylona w trybie odwoławczym w dniu "[...]" 2019 r. Następnie kierownik BP wydał decyzję z "[...]" 2019 r., w której odmówił przyznania pomocy, lecz nie uchylił decyzji z "[...]" 2018 r. Ponadto nie zastosował przepisów dotyczących wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Nie wskazał ich ani w podstawie prawnej decyzji, ani w sentencji, a także nie przywołał ich w uzasadnieniu. W sentencji brak wskazania, że wskutek wznowienia postępowania uchylona została ostateczna decyzja kierownika BP z dnia "[...]" 2018 r. przyznająca pomoc finansową. To oznacza, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, wydana została z naruszeniem przepisów regulujących zasady wznowienia postępowania. Doprowadziło to sytuacji, w której obecnie są obiegu prawnym dwie decyzje wydane w tej samej sprawie, tj. decyzja z "[...]" 2018 r. przyznająca pomoc oraz decyzja z "[...]" 2019 r., odmawiająca przyznania pomocy. W ocenie Sądu niedopuszczalne było wydanie decyzji z "[...]" 2019 r. bez uchylenia decyzji z "[...]" 2018 r. Wadliwości tej decyzji nie dostrzegł organ odwoławczy, który rozpatrywał odwołanie tak, jakby dotyczyło sprawy wydawanej w tzw. zwykłym trybie, koncentrując się na okolicznościach dotyczących przyznania pomocy, w oderwaniu od trybu, w którym sprawa była załatwiana, tj. w ramach wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną zawarte są w art.145 § 1 pkt 1-8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.). Wśród nich w pkt 5 wymieniona została przesłanka wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. W oparciu o tę przesłankę w rozpatrywanej sprawie zostało wydane w dniu "[...]" 2019 r. postanowienie (K-"[...]") o wznowieniu z urzędu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia "[...]" 2018 r. o przyznaniu pomocy. W postanowieniu organ wskazał na złożenie przez skarżącą w dniu "[...]" 2018 r. do kierownika BP zmiany (korekty) wniosku o udzielenie pomocy finansowej z tytułu szkody powstałej z powodu suszy, a także ze względu na złożenie przez skarżącą wyjaśnień wraz ze zgodą na uchylenie decyzji. Wskazano także w postanowieniu, że skarżąca zmieniła oświadczenie dotyczące kategorii prowadzonego gospodarstwa, co stanowi nową istotną okoliczność w sprawie, istniejącą w dniu wydania decyzji. Zgodnie z art.147 i art.149 Kpa wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, w formie postanowienia, stanowiącego stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Na postanowienie to służy zażalenie. Organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art.149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji (art.150 Kpa). Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ wydaje jedną z decyzji wymienionych w art.151 §1 Kpa, tj. albo odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W uproszczeniu, różnica między postępowaniem zwykłym (gdy w sprawie nie była jeszcze wydana żadna decyzja) oraz postępowaniem w trybie wznowienia postępowania (gdy w sprawie wydana już została decyzja ostateczna) jest taka, że w zwykłym postępowaniu sprawa jest prowadzona w pełnym zakresie, od początku, natomiast zaś tryb nadzwyczajny wymaga wykazania zaistnienia przesłanki jego zastosowania, wskazanej w przepisie oraz zbadania jej wpływu na treść wydanej wcześniej decyzji, mającej walor decyzji ostatecznej. Ciężar dowodzenia spoczywa na tej stronie, która zainicjowała wznowienie postępowania, tj. albo na stronie, jeżeli wnioskowała o wznowienie postępowania, albo na organie w przypadku wznowienia postępowania z urzędu. Opisany tryb powinien znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie w odniesieniu do decyzji z "[...]" 2018 r. Z akt sprawy wynika, że organ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania z urzędu, lecz nie zostało ono zakończone wydaniem jednej z decyzji wymienionych w art.151 Kpa, tj. uchylającej decyzję ostateczną i orzekającej w sprawie albo decyzji odmawiającej uchylenia. Pominięcie przez organy obu instancji trybu postępowania wynikającego z wydania postanowienia o wznowieniu postępowania doprowadziło do tego, że dwie różne decyzje rozstrzygają, i to w odmienny sposób, kwestię pomocy finansowej, o którą ubiegała się skarżąca. Jest to stan niezgodny z wyżej przytoczonymi przepisami i wymagający interwencji Sądu w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji kierownika BP. Ze względu na stwierdzenie istotnego naruszenia przepisów postępowania polegającego rozpatrzeniu sprawy w niewłaściwym trybie, Sąd nie mógł dokonać merytorycznej kontroli decyzji, ani co do stwierdzenia przesłanki wznowienia postępowania, ani co do jej wpływu na treść decyzji. Kontrola taka będzie możliwa dopiero wówczas, gdy sprawa zostanie załatwiona przez organy w przewidzianym w Kpa trybie wznowienia postępowania. Podsumowując, decyzja kierownika BP narusza przepisy art.151 §1 pkt 2 w zw. z art.145 §1 pkt 5 Kpa poprzez ich niezastosowanie oraz art.107 §1 pkt 4 i 6 Kpa poprzez podanie błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przez co sentencja decyzji tego organu jest błędna, zaś konsekwencją tych błędów jest niewłaściwie sporządzone uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji, oderwane od stanu sprawy, tj. z pominięciem przepisów i argumentów dotyczących wznowienia postępowania. Błędów tych nie dostrzegł w ramach kontroli instancyjnej dyrektor ARiMR, wobec czego z naruszeniem art.138 §1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując sprawę ponownie organy obu instancji zastosują się do oceny prawnej zawartej w wyroku i uwzględnią w swoich decyzjach to, że sprawę należy rozpatrzyć w trybie przepisów Rozdziału 12 działu II Kpa "Wznowienie postępowania". W szczególności należy wykazać zaistnienie powoływanej w postanowieniu z "[...]" 2019 r. przesłanki istnienia w czasie wydawania decyzji z "[...]" 2018 r. nieznanych organowi okoliczności ujawnionych po wydaniu decyzji oraz zbadać ich wpływ na treść sprawy i prawidłowo sformułować sentencję decyzji. W związku z powyższym Sąd postanowił uwzględnić skargę i uchylić decyzje organów obu instancji na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 i art.205 §2 ppsa w zw. z §14 ust.1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U.2018 poz.265). Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis sądowy w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.