I OZ 1444/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SAB/Gd 54/19 o umorzeniu postępowania w sprawie ze skargi S. L. na bezczynność Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wszczęcie przewodu doktorskiego postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 1 sierpnia 2019 r. S. L. złożył skargę na bezczynność Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego w przedmiocie rozpatrzenia jego wniosku o wszczęcie przewodu doktorskiego, wnosząc o stwierdzenie bezczynności organu i zobowiązanie organu do podjęcia w niniejszej sprawie decyzji. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że po spełnieniu wszystkich wymogów określonych w ustawie z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm.) i skompletowaniu wszystkich dokumentów określonych w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora (Dz. U. poz. 261), z uwzględnieniem przepisów przejściowych określonych w ustawie z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669 ze zm.), 4 kwietnia 2019 r. złożył do Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego wniosek o wszczęcie przewodu doktorskiego. Z uwagi na fakt, że organ nie zajął się wnioskiem skarżącego (nie podjęto uchwały o wszczęciu przewodu doktorskiego, nie przekazano skarżącemu jakichkolwiek informacji oraz nie podjęto jakichkolwiek innych działań w tej sprawie), 18 czerwca 2019 r. skarżący skierował do organu wyższego stopnia, tj. Senatu Uniwersytetu Gdańskiego - za pośrednictwem organu - ponaglenie określone w art. 37 k.p.a., które także nie przyniosło jakichkolwiek skutków. W odpowiedzi na skargę Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego wniosła o jej oddalenie wskazując, że nie znajduje się w stanie bezczynności wobec pozostawienia wniosku o wszczęcie przewodu doktorskiego bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.), z uwagi na nieuzupełnienie braków wniosku. Organ podkreślił także, że w okresie od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. obowiązuje ustawowy zakaz wszczynania postępowań w sprawie nadania stopnia doktora (art. 179 ust. 5 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm.), natomiast z upływem 30 września 2019 r. rady wydziałów i dziekani stracą status prawny organów uczelni (art. 228 ust. 2 ww. ustawy wprowadzającej). Od 1 października 2019 r. postępowania w sprawie nadania stopnia doktora będą prowadzone przez nowe organy (art. 179 ust. 6 ww. ustawy wprowadzającej w zw. z art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - Dz. U. z 2018 r. poz.1668 ze zm.), którymi na Uniwersytecie Gdańskim - z uwagi na treść uchwalonego Statutu UG - będą Senat (doktoraty w zakresie dziedzin) i Rady Dyscyplin Naukowych (doktoraty w zakresie dyscyplin) - § 28 ust. 1 pkt 8 oraz § 29 ust. 1 Statutu UG z dnia 19 czerwca 2019 r. W replice na odpowiedź organu skarżący podtrzymał w całości swoją skargę, gdyż zaniechanie organu jest celowe i permanentne. Ponadto wskazał, iż nie wie, że jego wniosek został pozostawiony bez rozpoznania, a nawet gdyby tak było, to nie było do tego podstaw. Wniosek był bowiem kompletny, a żadna ustawa nie nakłada na niego obowiązku przedstawienia zgody kandydata na promotora, a jedynie stosowną propozycję. Skarżący taką propozycję organowi przedstawił w osobie dr hab. Ingi Kawki. Wszelkie powinności w zakresie wyznaczenia promotora leżą zatem po stronie organu. Wnioskodawca jedynie proponuje kandydata, co w tej sprawie zostało spełnione. Wymogiem formalnym wniosku nie jest przedłożenie zgody, opinii itp. kandydata na promotora. Ponadto skarżący wyjaśnił, że domagał się od organu doręczania mu wszelkich pism przez ePUAP, dlatego jedynie takie doręczenia należy uznać za właściwe i prawidłowe. Zaznaczył, że jest inwalidą i nie ma możliwości wysyłania i otrzymywania listów w sposób tradycyjny, gdyż udanie się przez niego na pocztę jest dużym wyzwaniem. Wniosek skarżącego został złożony przed 1 maja 2019 r., jeszcze w momencie rządów dotychczasowej ustawy, a zatem wniosek ten powinien być procedowany zgodnie ze starymi przepisami. Podkreślił, że Rada Wydziału jest organem kolegialnym, który winien działać gremialnie w formie uchwał, natomiast zastępowanie organu przez inne osoby jest niedopuszczalne. W piśmie z 30 września 2019 r. organ wyjaśnił, że stroną niniejszego postępowania jest Rada Wydziału a nie Dziekan, który to jako przewodniczący Rady tę Radę w niniejszym postępowaniu reprezentuje (umocowanie Dziekana do reprezentowania Rady wynika z § 45 ust. 1 pkt 2 Statutu UG). Organ wyjaśnił, że wobec faktu, iż prof. Inga Kawka zrezygnowała z funkcji promotora skarżącego w przewodzie doktorskim, a wnioskodawca, mimo wezwania, nie wskazał innego kandydata na promotora, to uznać należało, że jego wniosek o wszczęcie przewodu doktorskiego był dotknięty nieusuniętym w terminie brakiem formalnym – nie zawierał bowiem "propozycji osoby do pełnienia funkcji promotora" w rozumieniu § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z dnia 19 stycznia 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu i warunków przeprowadzania czynności w przewodzie doktorskim (...). Twierdzenie skarżącego, że nie otrzymał od organu żadnych wezwań o wskazanie kandydata na promotora stoi w sprzeczności z treścią jego własnej korespondencji. Organ wskazał, że o tym, czy przewody doktorskie mają być wszczynane i prowadzone według "starych" czy "nowych" przepisów, decyduje nie data złożenia wniosku, lecz data wszczęcia przewodu, tzn. podjęcia przez Radę Wydziału - do 30 kwietnia 2019 r. włącznie - stosownej uchwały o wszczęciu przewodu (art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki w zw. z art. 179 ust. 1-3 ww. ustawy wprowadzającej). Przewód doktorski pod rządem przepisów dotychczasowych wszczynała bowiem uchwała rady wydziału, a nie wniosek o wszczęcie przewodu doktorskiego. Taka uchwała w sprawie z wniosku skarżącego o wszczęcie przewodu doktorskiego jednak nie zapadła. Ponadto organ podkreślił także, że skarżący nie uwzględnia również tego, iż w okresie od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. obowiązuje ustawowy zakaz wszczynania postępowań m.in. w sprawie nadania stopnia doktora, dlatego trudno w tej sytuacji mówić o jakiejkolwiek bezczynności Rady Wydziału. Pismem z 3 października 2019 r. Rada Wydziału wystąpiła o umorzenie postępowania sądowoadminstracyjnego w sprawie wskazując, że na podstawie art. 228 ust. 2 ww. ustawy wprowadzającej, rady wydziałów oraz dziekani utracili charakter organów uczelni i – w przypadku rad wydziałów - nie wskazano następców prawnych tych organów. Rada Wydziału utraciła zatem zdolność sądową dlatego konieczne jest umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego wobec jego bezprzedmiotowości – w sprawie wystąpiła bowiem następcza utrata zdolności sądowej przez organ administracji będący stroną postępowania (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 25 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). W piśmie procesowym z 9 października 2019 r. skarżący podtrzymał swoje twierdzenia dodając, że wszystkie pisma przesyłane do Sądu przez Dziekana oraz wydawane w toku postępowania administracyjnego przez Dziekana są dotknięte kwalifikowaną wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa. Organem właściwym dla prowadzenia postępowania przewodów doktorskich jest Rada Wydziału Prawa i Administracji UG. Z kolei w piśmie procesowym z 11 października 2019 r. skarżący oświadczył, że sprzeciwia się umorzeniu postępowania z powodu zmian w ustroju uczelni wyższych, gdyż w tej sytuacji zostałby pozbawiony podstawowych praw konstytucyjnych (por. art. 45 i art. 184 Konstytucji RP). Podkreślił, że wniosek doręczył organowi w terminie do 30 kwietnia 2019 r., a zatem postępowanie zostało wszczęte i wino być kontynuowane. Faktycznie w art. 179 ust. 3 pkt 2 lit. b) ww. ustawy wprowadzającej wskazano, że po 30 września 2019 r. stopień doktora nadaje inny organ, tj. senat uczelni, co oznacza, że w rolę strony niniejszego postępowania od 1 października 2019 r. wstępuje Senat UG. W ocenie skarżącego obecnie niniejsze postępowanie winno być prowadzone zatem w sprawie o bezczynność Senatu UG. Postanowieniem z 14 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie zaszła przesłanka określona w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Skarżący wniósł skargę na bezczynność Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego w przedmiocie nierozpoznania wniosku o wszczęcie przewodu doktorskiego, a w toku postępowania sądowoadministracyjnego ww. organ uczelni, którego działalność została poddana kontroli sądowej, utracił byt prawny bez wskazania następstwa prawnego w tym zakresie. Sąd ten powołał art. 14 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1789 ze zm.), art. 60 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), art. 179 ust. 2 oraz art. 228 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm. – dalej zwanej "ustawą wprowadzającą"). Wskazał, że z powyższych przepisów wynika, że organy uczelni publicznej dotychczas właściwe w sprawie przeprowadzenia przewodu doktorskiego (m.in. rady podstawowych jednostek organizacyjnych – rady wydziałów) utraciły status organów uczelni i to bez wskazania następstwa prawnego tych organów w tym zakresie – w odróżnieniu od organów jednoosobowych uczelni jakimi byli kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że ustanie bytu prawnego organu w trakcie trwającego postępowania przed sądem administracyjnym ma ten skutek, że traci on zdolność sądową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa, jako bezwzględna przesłanka procesowa, stanowi cechę danego podmiotu, która pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z jego udziałem w charakterze strony, tj. zgodnie z art. 32 p.p.s.a. W ocenie tego Sądu ustawodawca nie przewidział sukcesji prawnej dla rad wydziałów, w szczególności w zakresie przeprowadzania przewodu doktorskiego i nadania stopnia doktora. Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 178 ust. 1 obecnie obowiązującej w tym zakresie ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stopień naukowy albo stopień w zakresie sztuki nadaje, w drodze decyzji administracyjnej: 1) w uczelni - senat lub inny organ uczelni, o którym mowa w art. 28 ust. 4 (tj. określony w statucie organ uczelni w zakresie danej dyscypliny lub w zakresie danej dziedziny); 2) w instytucie PAN, w instytucie badawczym oraz w instytucie międzynarodowym - rada naukowa. W Uniwersytecie Gdańskim – jak wynika z odpowiedzi organu na skargę – z uwagi na treść uchwalonego Statutu UG, postępowania w sprawie nadania stopnia doktora od 1 października 2019 r. są prowadzone przez "nowe organy", tj.: Senat odnośnie doktoratów w zakresie dziedzin oraz Rady Dyscyplin Naukowych odnośnie doktoratów w zakresie dyscyplin. W związku z powyższym Sąd ten uznał, że Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, przestając pełnić funkcję organu uczelni, straciła w sposób następczy (w toku postępowania) zdolność sądową w niniejszej sprawie i w tej sytuacji - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - umorzył postępowanie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, podnosząc, że bezczynność organu wciąż trwa. Organem prowadzącym postępowanie o wszczęcie przewodu doktorskiego była Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Od 1 października 2019 r., w związku z ustawą reformująca szkolnictwo wyższe, podmiotowość tego organu "dziedziczy" Senat UG jako organ właściwy do prowadzenia tego postępowania w dalszej części i to bezczynność tego organu powinna być przedmiotem dalszego postępowania przed sądem administracyjnym. W odpowiedzi na zażalenie w imieniu dawnej Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego dziekan wniósł o oddalenie zażalenia, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem prawidłowej analizy zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, dochodząc do trafnego wniosku, że niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne należało umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skarżącego, który twierdzi, że obecnie to Senat Uniwersytetu Gdańskiego, jako kontynuator Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, pozostaje w bezczynności w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącego dotyczącego wszczęcia przewodu doktorskiego. Kluczowy dla niniejszej sprawy jest art. 228 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę-Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 ze zm. – dalej zwanej "ustawą wprowadzającą"), zgodnie z którym z dniem 30 września 2019 r. rady podstawowych jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 60 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, oraz kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 60 ust. 6 tej ustawy, przestają być organami uczelni. Użyty w powyższym przepisie zwrot "przestają być organami uczelni", dotyczący wskazanych w nim jednostek, jest jasny. Z przepisu tego wynika, że od 1 października 2019 r. Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego przestała być organem uczelni, a co za tym idzie, nie jest dopuszczalne prowadzenie przez nią postępowania, w którego zakresie, zdaniem skarżącego, jest ona bezczynna. Jednocześnie ustawa wprowadzająca nie przewidziała dla tego organu "następstwa prawnego", tak jak to uczyniła w ust. 4 w stosunku do rektorów. Zgodnie z 25 § 1 p.p.s.a. organ administracji publicznej ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). W świetle art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W niniejszej sprawie Rada Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, której bezczynność skarżył S. L., przestała być organem uczelni. Co za tym idzie, utraciła też zdolność sądową, a postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe. Brak jest bowiem organu, którego bezczynność jest przedmiotem skargi, a w jego miejsce nie "wstąpił" żaden inny organ, będący jego kontynuatorem. Za taki organ nie można uznać Senatu Uniwersytetu Gdańskiego, który jest nowym organem uczelni, posiadającym wprawdzie kompetencje Rady Wydziału, ale nie wstąpił on w jej prawa i obowiązki. Rada Wydziału nie została też przekształcona w Senat, lecz po prostu przestała być organem uczelni. Stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Za taką przyczynę Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał utratę przez Radę Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego zdolności sądowej i brak innego podmiotu, który wstąpiłby do sprawy w jej miejsce. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.