III SA/Po 725/19

Dnia 15 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] Sp.j. w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 oddala skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...], adresowaną do [...] Spółka jawna w [...], po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] o odmowie przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2014. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR zakwestionował uprawnienie [...] do otrzymania pomocy finansowej w ramach jednolitej płatności obszarowej za 2014 rok wskazując, że nie jest to podmiot, który prowadzi samodzielnie, odrębne gospodarstwo rolne. Zdaniem organu, grunty objęte wnioskami pomocowymi za 2014 rok, a które złożył M. W. oraz spółki zawiązane przez niego i jego partnerkę życiową S. M. ([...] Spółka jawna oraz [...] Spółka jawna), w rzeczywistości wchodzą w skład jednej jednostki produkcyjnej zarządzanej przez M. W.. Wystąpienie z wnioskiem pomocowym za 2014 rok przez [...] organ uznał za działanie ukierunkowane na uzyskanie płatności z ominięciem ograniczeń dotyczących maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych. [...] spółka jawna w [...], reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...]. Kwestionowanym decyzjom zarzucono: - naruszenie art. 7 i art. 77 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, - dokonanie ustaleń faktycznych na podstawie protokołów z zeznań świadków, którzy nie mieli żadnej wiedzy odnośnie płatności za 2014 rok, albowiem relacje świadków dotyczyły zdarzeń z 2011 roku, - pominięcie przy dokonywaniu ustaleń faktycznych wiarygodnych dowodów z zeznań świadków w osobie T. J., S. B., S. M., - błędne przyjęcie, że skarżąca Spółka nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, bądź stworzyła sztuczne warunki, - błędne przyjęcie, że jedynym i zupełnym dowodem w przedmiocie przyznania płatności za 2011 rok jest akt oskarżenia w sytuacji, gdy okres objęty aktualnym postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku z zagadnieniami objętymi aktem oskarżenia, - zaniechanie ponownego przesłuchania strony postępowania, w sytuacji gdy do wyjaśnienia pozostały okoliczności istotne dla sprawy. W uzasadnieniu stawianych zarzutów autor skargi stwierdził, że całkowicie dowolne jest stanowisko o stworzeniu sztucznych warunków do przyznania płatności, a organ nie powołał ani jednego dowodu przemawiającego za takim stanowiskiem. Organy dowolnie oceniły dowody przedstawione przez skarżącą na okoliczność samodzielności prowadzonego gospodarstwa rolnego pod względem organizacyjnym, technicznym, ekonomicznym, kierowniczym i prawnym oraz dowody, że Spółka w znacznej większości jest właścicielem gruntów zgłoszonych do płatności, a w pozostałej części ich dzierżawcą. Zdaniem skarżącej Spółki argument dotyczący maksymalizowania płatności jest chybiony z "czysto ekonomicznych przyczyn". Kierownik ARiMR wyliczył, że gdyby wspólnik M. W. złożył jeden wniosek pomocowy to uzyskałby płatność w kwocie [...]zł. Korzyść ze złożenia wniosków pomocowych przez cztery podmioty (M. W. i trzy Spółki) to kwota o [...] zł wyższa. Zdaniem strony skarżącej taka korzyść nie rekompensuje kosztów związanych z obsługą księgową, prawną, organizacyjną, logistyczną i techniczną wskazanych czterech producentów rolnych. Zatem z ekonomicznego punktu widzenia nieracjonalne jest prowadzenie czterech odrębnych gospodarstw. Bardziej opłacalne jest prowadzenie jednego gospodarstwa, czyli zaoszczędzenie na kosztach prowadzenia gospodarstw i uzyskanie dotacji niższej o [...] zł. W ocenie autora skargi organ błędnie rozpoznał cel powołania czterech odrębnych gospodarstw. Zdaniem skarżącej, z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że wykonanie zabiegów agrotechnicznych w odpowiednim terminie byłoby niemożliwe przy tak rozległym gospodarstwie. Dyrektor [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Na państwa członkowskie zostały nałożony obowiązek wprowadzenia i stosowania różnych form weryfikacji uprawnień do płatności rolniczych, w tym obowiązek ustanowienia i stosowania Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli. W konsekwencji, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. 2012, poz. 86 ze zm.), Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ma obowiązek utworzyć i prowadzić krajowy system ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zintegrowany System Zarządzania i Kontroli składa się z ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych, ewidencji wniosków o przyznanie płatności, systemu identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia nr 1306/2013, dokumentacji związanej ewidencji i systemu, w pkt 1-3a (art. 4 pkt 1-4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności). System wykorzystuje się w zakresie: przyznawania i wypłaty płatności, nadzoru nad przestrzeganiem przepisów dotyczących płatności realizowanych przez Agencję, postępowania w sprawie zwrotu nienależnie wypłaconych płatności, postępowania w sprawie wymierzania kar pieniężnych lub zastosowania innych sankcji, identyfikacji producentów (art. 5 pkt 1-5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności). Skarżąca Spółka nie kwestionuje wyników weryfikacji uprawnień do płatności za rok 2014 w zakresie danych zgromadzonych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli, a także danych pozyskanych z Krajowego Rejestru Sądowego. M. W., S. M. (partnerka M. W.) oraz L. W. (matka M. W.) w 2004 roku złożyli odrębne wnioski o nadanie numeru producenta rolnego i od tego roku otrzymywali płatności rolnicze. W dniu [...] listopada 2009 roku została wpisana do rejestru KRS spółka jawna [...] utworzona przez M. W. oraz S. M., a w grudniu 2009 roku Spółka uzyskała status producenta rolnego. W maju 2011 roku do rejestru zostały wpisane kolejne spółki jawne utworzone przez M. W. i S. M.: [...] spółka jawna, [...] spółka jawna oraz [...] spółka jawna. W maju-czerwcu 2011 roku wskazane Spółki zostały wpisane do rejestru producentów rolnych. Powierzchnia gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności przez M. W. w 2014 roku wyniosła: 164,48 ha w ramach JPO, 164,48 ha w ramach ONW strefa nizinna I oraz 170,12 ha w ramach płatności rolnośrodowiskowych. Natomiast łączna powierzchnia gruntów rolnych zgłoszonych do płatności przez M. W., [...] spółka jawna, [...] spółka jawna oraz [...] spółka jawna to: 660,69 ha w ramach JPO, 618,87 ha w ramach ONW (strefa nizinna I - 588,58 ha, strefa nizinna II - 30,29 ha) oraz 699,34 ha w ramach płatności rolnośrodowiskowych. Porównanie powierzchni gruntów zgłoszonych w 2014 roku do płatności przez M. W. z łączną powierzchnią gruntów zgłoszonych w 2014 roku do płatności przez M. W. i spółki jawne, w których jest on większościowym wspólnikiem, jest okolicznością, która w sposób oczywisty uzasadniała konieczność weryfikacji wniosków pomocowych w aspekcie obejścia ograniczeń, co do wysokości płatności, które wynikają z maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na łączną powierzchnię posiadanych gruntów rolnych. Sąd podziela stanowisko organów ARiMR, że okoliczności ujawnione w postępowaniu karnym obrazują skalę nadużyć przy ubieganiu się o płatności rolnicze przez M. W. w latach 2005-2011. Zgodne z zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego myślenia jest stanowisko organów, że ujawniony w postępowaniach karnych proceder tworzenia sztucznych warunków, a w szczególności zakup gruntów na podstawione osoby, faktyczne dysponowanie rachunkami bankowymi tych osób, składanie wniosków pomocowych na te osoby, wykorzystanie faksymile tych osób, a także praktyka stosowania zabezpieczeń wekslowych dla wymuszania podporządkowania, to dodatkowe niebudzące żadnych wątpliwości podstawy do weryfikacji uprawnień wszystkich podmiotów powiązanych z M. W., a ubiegających się o płatności za rok 2014. Organy słusznie przyjęły, że weryfikacja powinna mieć na uwadze czy utworzenie skarżącej Spółki, uzyskanie przez nią statusu producenta rolnego, a następnie składanie wniosków pomocowych nie nosi cech tworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności, w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia – art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.). Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone bez naruszenia art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018, poz. 2069 ze zm.). Ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia nie naruszają art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Organy prawidłowo przyjęły, że rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy administracyjnej powinno nastąpić, w szczególności, na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. 2012, poz. 1164, ze zm.). Organy wywiązały się z obowiązku procesowego udowodnienia/wykazania tworzenia sztucznych warunków. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że M. W. jest większościowym wspólnikiem (99% wkładu) z prawem do reprezentowania skarżącej Spółki , a także spółek [...] spółka jawna oraz [...] spółka jawna. Adres siedziby wskazanych Spółek, na dzień składania wniosków pomocowych za 2014 rok, był tożsamy z adresem zamieszkania M. W.. Wszystkie wskazane podmioty zajmują się działalnością rolniczą. Żadna ze wskazanych powyżej Spółek nie wymagała wyodrębnienia ze względu na odrębny profil działalności, czy konieczność zapewnienia specjalnego, odrębnego rynku zbytu. Geograficzne położenie gruntów deklarowanych do płatności nie miało znaczenia dla utworzenia odrębnych producentów rolnych. Grunty rolne objęte wnioskami pomocowymi M. W. i wymienionych Spółek były rozproszone na terenach różnych obszarów administracyjnych i zostały zgłoszone do płatności bez poszanowania ekonomiczno-technologicznych warunków prowadzenia działalności rolniczej, które nakazują, aby dany podmiot miał przekazany mu areał gruntów rolnych w zbliżonych do siebie obrębach. Weryfikacja wniosków pomocowych w zakresie rodzaju upraw ujawniła natomiast, że te same uprawny były prowadzone na działkach położonych w tym samym obrębie, ale na gruntach formalnie przekazanych do różnych podmiotów, które następnie zgłaszały tak podzielone uprawy do płatności. Organ, w udokumentowanym przez stronę zakresie, szczegółowo omówił system przekazywania gruntów rolnych pomiędzy podmiotami powiązanymi, w tym skarżącą Spółką. Wyjaśnił również, z jakich powodów uznał, że dokumenty prywatne w postaci umów dzierżawy, czy akty notarialne dotyczące przekazania gruntów nie stanowią dowodu potwierdzającego samodzielność i odrębność gospodarstw rolnych skarżącej Spółki oraz pozostałych dwóch wskazanych powyżej Spółek. Po analizie wniosków pomocowych z lat ubiegłych oraz porównaniu ich z treścią wniosków pomocowych skarżącej Spółki organ ujawnił, że grunty zgłoszone przez skarżąca Spółkę w rzeczywistości stanowiły własność M. W., a w przeszłości od 2006 roku zgłaszane były do płatności przez osoby podstawiane przez M. W., a następnie oskarżone o wyłudzanie płatności rolniczych. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, co do wyników oceny samodzielności i odrębności skarżącej Spółki w aspekcie zarządzania. M. W. to wspólnik większościowy (99% wkładu) skarżącej spółki jawnej, a zatem podmiot uprawniony do reprezentowania skarżącej Spółki. M. W. jako wspólnik wskazywał pomioty, które reprezentowały Spółki, czy powoływał i kontrolował osoby, które zarządzały ich działalnością operacyjną. Udokumentowany zakres uprawnień i działań M. W. świadczy o całkowitej niezasadności stanowiska o niezależności w prowadzeniu działalności rolniczej przez skarżącą Spółkę. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR trafnie przyjął, że do weryfikacji wniosku pomocowego skarżącej Spółki niezbędne mu będą dodatkowe dowody/dokumenty, które niewątpliwie znajdują się w posiadaniu strony postępowania, a które obejmują: umowy prowadzenia rachunków bankowych, umowy spółek jawnych, księgi przychodów i rozchodów, ewidencje środków trwałych, dokumenty potwierdzające sprzedaż plonów, rejestry prowadzone na potrzeby programów rolnośrodowiskowych, nakazy zapłaty podatku rolnego wraz z dowodami zapłaty, dokumenty potwierdzające stan prawny deklarowanych do płatności gruntów rolnych, w tym akty notarialne, umowy dzierżawy oraz dowody zapłaty czynszu dzierżawnego. Skarżąca jedynie częściowo wykonała wezwanie. Brakujących dokumentów nie załączyła do odwołania oraz nie przedstawiła ich na etapie postępowania odwoławczego. Tymczasem zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obowiązek wykazania przesłanek do otrzymania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o jej przyznanie. Żądanie dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 §1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego). Natomiast dowód pomocniczy z przesłuchania strony przeprowadza się po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku, gdy pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy (art. 86 Kodeksu postępowania administracyjnego). Sąd uznaje, że kolejne wysłuchanie reprezentantów skarżącej Spółki to działanie nieistotne dla sprawy w rozumieniu art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Taki środek dowodowy jest nieistotny z punktu widzenia tezy dowodowej weryfikowanej w toku postępowania wyjaśniającego. Poszanowanie prawa do wypowiedzenia się strony w sprawie wskazuje również na zbyteczność w podejmowaniu takich działań. W ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że gospodarstwa rolne administracyjnoprawnie przypisane do czterech odrębnych podmiotów prawa: M. W. oraz [...] spółka jawna, [...] spółka jawna i [...] spółka jawna, w rzeczywistości tworzą jedną jednostkę gospodarczą. Przy czym każdy ze wskazanych podmiotów w 2014 roku złożył odrębny wniosek o przyznanie płatności rolniczych w celu ominięcia ograniczeń dotyczących maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych. Sąd podziela stanowisko skarżonych organów, co do tego, że zgromadzony materiał dowodowy nie ujawnia żadnych racjonalnych powodów dla utworzenia skarżącej Spółki i sposobu jej funkcjonowania niż te stwierdzone przez organ w postaci maksymalizacji korzyści z płatności poprzez obejście ograniczeń wynikających z maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na łączną powierzchnię posiadanych gruntów rolnych. Strona skarżąca nie wykazała, aby ustalenia przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia wydanego przez Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] były dowolne lub sprzeczne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zarzut stawiany argumentacji organu, a dotyczący okoliczności, że "jeden pełnomocnik reprezentuje kilka podmiotów" w żadnym zakresie nie potwierdza wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wbrew sugestiom skargi nie jest tak, że wskazana okoliczność była jedyną, czy przesądzającą przesłanką ustaleń o tworzeniu sztucznych warunków. Organ zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania przyjmuje, że korzystanie z usług tego samego pełnomocnika przez osobę fizyczną (wspólnika) oraz przez spółki zawiązane i reprezentowane przez tego wspólnika może stanowić dodatkową okoliczność uwzględnianą przy weryfikacji uprawnień do płatności w aspekcie tworzenia sztucznych warunków. Ocena dowodów dokonana przez skarżącą Spółkę, a przy tym odmienna od oceny dokonanej przez organ kompetentny do załatwienia sprawy, nie stanowi o wadliwości poczynionych ustaleń, a przez to o zasadności skargi. Przedstawienie argumentacji/dowodów na okoliczność, że skarżąca, jako spółka jawna ma odrębną podmiotowość prawną, posiada własny rachunek bankowy, większa część gruntów zgłaszanych do systemu płatności jest własnością Spółki, a Spółka jest wpisana jako właściciel w dowodzie rejestracyjnym ciągnika, czy kosiarki, nie stanowi o bezpodstawnym, czy niezasadnym stawianiu zarzutu tworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności. Powołane okoliczność nie podważają ustaleń organów płynących z utworzenia, wyposażenia w majątek oraz deklarowania do płatności za 2014 rok działek rolnych (poszczególnych upraw) przez skarżącą Spółkę, M. W. i pozostałe dwie Spółki od niego zależne. Autor skargi niewątpliwie zdaje sobie sprawę z powyższego, gdyż sam dostrzega, że z ekonomicznego punktu widzenia bardziej opłacalne byłoby zgłoszenie do płatności wszystkich gruntów przez jeden podmiot, gdyż koszty związane z koniecznością prowadzenia czterech odrębnych pomiotów (obsługa księgowa, prawna, organizacyjna, logistyczna i techniczna) przewyższałyby korzyści (62.146,14 zł) wynikające z tworzenia sztucznych warunków w celu zmaksymalizowania płatności. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania ustaleń poczynionych przez organ odwoławczy. W ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że gospodarstwa rolne administracyjnoprawnie przypisane do [...], M. W. oraz spółek [...] i [...], w rzeczywistości tworzą jedną jednostkę gospodarczą. Przy czym każdy z podmiotów w 2014 roku złożył odrębny wniosek o przyznanie płatności rolniczych w celu ominięcia ograniczeń dotyczących maksymalnej powierzchni gruntów do jakiej płatność przysługuje oraz ograniczeń, co do wysokości stawki płatności do 1 hektara z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy trafnie zastosowały sankcję określoną w art. 4 ust. 8 rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 roku ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 25, str. 8 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.