III FSK 2240/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Ewa Gmurczyk, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1697/19 w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 lipca 2019 r., nr 2201-IEE-1.711.2.174.2019.BW w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 11 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 1697/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA"), oddalił skargę A.D. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "Dyrektor" lub "organ") z 18 lipca 2019 r. w przedmiocie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący żądając przeprowadzenia rozprawy zaskarżył go w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w z art. 7a § 1 w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm.; dalej jako "u.p.e.a."), poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w postępowaniu sądowo administracyjnym polegające na uznaniu, że słuszne było przyjęcie przez organ, bez uprzedniego skonsultowania ze Skarżącym, jak również umożliwienia wypowiedzenia mu się w tej kwestii, założenia, że wydobywane kruszywo nie będzie kruszywem certyfikowanym i niepodlegającym badaniom laboratoryjnym, co skutkowało tym, że powstałe wątpliwości w zakresie wskazanego stanu faktycznego, zostały rozstrzygnięte na niekorzyść Skarżącego doprowadzając do zaniżenia szacowanej ceny kruszywa, co w konsekwencji wpłynęło na zaniżenie wartości szacowanej nieruchomości i wydania wadliwego postanowienia; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w postępowaniu sądowo administracyjnym polegające na: - uznaniu, że organ słusznie pominął operat przedłożony w niniejszej sprawie przez Skarżącego i uznał, że Skarżący nie udowodnił swoich twierdzeń, podczas gdy załączony operat, mimo że został sporządzony w innym celu, to dotyczył wycenianej nieruchomości i pokrywał się podmiotowo oraz przedmiotowo z treścią operatu sporządzonego przez biegłego, jak również zawierał informacje, że został sporządzony przez uprawnioną osobę rzeczoznawcy, a brak podpisu nie obligował organu do pominięcia wskazanego dokumentu przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, ponieważ był to materiał dowodowy wymagający rozważenia pod kątem zawartości jego merytorycznej treści, a jego ocena wymagała wiedzy specjalistycznej, której organ nie posiadał, w konsekwencji czego jego pominięcie oraz nieprzedłożenie biegłemu do oceny uniemożliwiło rozpatrzenie powstałych w sprawie nieścisłości i w konsekwencji jej nienależyte rozpoznanie, co doprowadziło do wydania wadliwego postanowienia; - uznaniu, że organ nie jest władny do domagania się od biegłego danych identyfikujących nieruchomości porównywanych z nieruchomością wycenianą, podczas gdy dane te są niezbędne do oceny materiału porównawczego, jego autentyczności, rzetelności i przydatności do dokonywania wyceny, a ich nieprzedstawienie skutkowało uniemożliwieniem Skarżącemu weryfikacji wskazanych danych, w tym również przedłożenia ich do prywatnej ekspertyzy mającej na celu niezależną wycenę nieruchomości przez specjalistę o uprawnieniach analogicznych do biegłego w niniejszej sprawie, co skutkowało wydaniem postanowienia na podstawie operatu powołującego się na niezweryfikowane dane, na podstawie których dokonano wyceny nieruchomości położonej w Żurominie; - uznaniu, ze organ prawidłowo przyjął że konieczne jest ponoszenie jako kosztu uzyskania przychodu kosztów związanych z pracą taśmociągu, ponieważ "eksploatacja złoża bez przesiewania i asortymentowania kruszywa jest mniej korzystna i obniża dochód z nieruchomości", podczas gdy WSA stawiając taką tezę - wymagającą wiedzy specjalistycznej z innego zakresu niż specjalizacja biegłego - nie popiera jej żadną opinią specjalisty oraz pomija fakt, że to Skarżący jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, wybiera sposób, jaki w jego ocenie jako podmiotu posiadającego wieloletnie doświadczenie w branży wydobywczej jest korzystniejszych oraz, że wprowadzenie pracy taśmociągu samo w sobie zwiększa koszt wydobycia i tym samym zmniejsza dochód z nieruchomości, od dochodu, który zostałby osiągnięty, gdyby wydobycie odbywało się bez tego urządzenia; - uznaniu, że organ słusznie przyjął, że koszt naprawy dróg przez Skarżącego będzie zasadny i nie ustosunkowaniu się w zaskarżonym wyroku do zarzutu Skarżącego złożonego w skardze z dnia 21 sierpnia 2019 r., podczas gdy Skarżący podnosił okoliczności, zgodnie z którymi przedsiębiorstwo wydobywające kruszywo będzie dysponowało materiałem i sprzętem odpowiednim do naprawy drogi gruntowej i wskazane koszty powinny być niższe, co skutkowało znacznym zawyżeniem wskazanych kosztów i w konsekwencji zaniżeniem wartości wycenianej nieruchomości; - uznaniu, że organ słusznie przyjął założenie, zgodnie z którym nie ma podstaw do uznania zdyskontowanej wartości rezydualnej wycenianej nieruchomości i założenia z góry, że po zakończeniu eksploatacji działka górnicza będzie terenem działalności rolnej, podczas gdy wskazane założenie jest daleko idącym i nie popartym żadnymi informacjami znajdującymi się w aktach; 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 73 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w postępowaniu sądowo administracyjnym polegające na uznaniu, że organ nie pozbawił Skarżącego możliwości ustosunkowania się do treści wyjaśnień biegłego, a Skarżący nie brał czynnego udziału w czynnościach dokonywanych przez rzeczoznawcę, podczas gdy organ nie przedstawił Skarżącemu treści dodatkowych wyjaśnień biegłego, jak również nie poinformował o złożeniu takowego dokumentu do akt sprawy, w tym nie dał możliwości Skarżącemu ustosunkowania się do ich treści, podczas gdy Skarżący - wbrew twierdzeniom WSA - brał czynny udział w sprawie, co przejawiało się m.in. złożeniem zarzutów do operatu sporządzonego przez biegłego, co doprowadziło do sytuacji w której organ posłużył się dowodem z opinii biegłego bez możliwości ustosunkowania się do niego przez Skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem zasady umożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 56 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.; dalej jako: "rozporządzenie"), poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w postępowaniu sądowo administracyjnym polegające na pominięciu okoliczności, że organ nie uwzględnił jako źródło danych merytorycznych dokumentów przekazanych pocztą email przez Skarżącego, co skutkowało wydaniem operatu bez uwzględnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 3 rozporządzenia, poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w postępowaniu sądowo administracyjnym polegające na uznaniu, że organ prawidłowo wybrał w stosunku do działki nr 128/3 metodę szacowania wartości nieruchomości tj. metodę mieszaną, podczas gdy w przedmiotowej sprawie istniały możliwości zastosowania wyłącznie metody dochodowej, a metoda porównawcza nie mogła być zastosowana ze względu na brak istnienia działek nadających się do porównania z ww. nieruchomością, co skutkowało nieprawidłowym ocenieniem jej wartości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o jej oddalenie oraz i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok WSA odpowiada prawu, gdyż nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. WSA w sposób prawidłowy dokonał oceny zaskarżonego postanowienia Dyrektora, stwierdzając że w sprawie zgromadzono wystarczające dla jej rozpatrzenia dowody, w tym uzyskano od rzeczoznawcy szczegółowe wyjaśnienia (pisma z dnia 2.05.2019 r. i 21.05.2019 r.) dotyczące wydanej przez niego opinii, zaś trafna ocena wiarygodności tych dowodów, pozwoliła na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Słusznie przyjął WSA wskazując, że analiza merytorycznej zawartości operatów szacunkowych prawa własności przedmiotowej nieruchomości (stanowiących integralną część protokołu opisu i oszacowania nieruchomości, spisanego w dniu 10.04.2019 r.) dowiodła, iż zostały one sporządzone zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. W operatach tych, uwzględniając uwarunkowania prawne, merytoryczne i formalne, rzeczoznawca wypełniając dyspozycję wskazaną w art. 110s § 4 u.p.e.a., określił w następstwie pełnego procesu wyceny, obejmującego wszelkie czynności szacunkowe, konieczne do właściwego określenia wartości nieruchomości: - wartość prawa własności nieruchomości gruntowej - działki nr 128/3, stanowiącej obszar i teren i górniczy, obciążonej umową dzierżawy zawartej w dniu 29.12.2016 r. z D. sp. z o.o. oraz działki nr [...], stanowiącej teren produkcji rolnej i leśnej na kwotę 516.450 zł (w tym: wartość dochodową z dzierżawy działki nr [...] na kwotę 113.700 zł, wartość rynkową prawa własności gruntu stanowiącego działkę nr [...] na kwotę 304.150 zł oraz działki nr [...] na kwotę 98.600 zł), oraz - wartość prawa własności nieruchomości grantowej - działki nr [...], stanowiącej obszar i teren górniczy, bez obciążenia umową dzierżawy z dnia 29.12.2016 r. oraz działki nr [...], stanowiącej teren produkcji rolnej i leśnej na kwotę 1.677.450 zł (w tym: wartość dochodową udokumentowanego złoża kopalin na działce nr [...] na kwotę 1.274.700 zł, wartość rynkową prawa własności gruntu stanowiącego działkę nr [...] na kwotę 304.150 zł oraz działki nr [...] na kwotę 98.600 zł). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA prawidłowo uznał, iż przedłożony w toku postępowania przed organami przez Skarżącego operat szacunkowy, z uwagi na brak podpisu osoby go sporządzającej, jak też inny cel wyceny (dla potrzeb zabezpieczenia wierzytelności kredytowych), nie mógł stanowić dowodu w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest także zarzut odnośnie merytorycznej zasadności wyboru metody i techniki szacowania nieruchomości. Jak właściwie zauważył WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, sposób analizy rynku i dobór nieruchomości do porównań mieści się w obszarze wiedzy specjalnej rzeczoznawcy, której nie posiada ani organ egzekucyjny, ani Dyrektor. To rzeczoznawca majątkowy określa wartość rynkową nieruchomości i zgodnie z art. 154 ust. 1 u.p.e.a. ma zagwarantowaną swobodę wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości. Podmiotem ustawowo upoważnionym do oceny poprawności sporządzonego operatu, jest zaś organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych (art. 157 ust. 1 u.p.e.a.). Oznacza to, że w sytuacji, gdy z treści operatu nie wynika, że zawiera on założenia sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa, organ nie jest władny z urzędu kwestionować poczynionych w nim ustaleń. Jeżeli więc strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenia wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań, mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie także WSA uznał, że nie ma znaczenia dla dokonanej wyceny brak zawarcia w operatach danych identyfikujących przyjętych do porównania nieruchomości, gdyż jest to cecha nieruchomości bez znaczenia dla jej wartości. Ponadto organ, co słusznie podkreślał WSA, nie jest władny domagać się od rzeczoznawcy przedstawienia bazy danych, która posłużyła mu do sporządzenia wyceny. Również w zakresie zarzutu naruszenia zasady określonej w art. 10 k.p.a., WSA prawidłowo potwierdził, że zasada ta nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na wykonawczy charakteru tego postępowania. Organ egzekucyjny nie jest zobowiązany do zapewnienia stronie możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem orzeczenia. Jest on natomiast zobowiązany do respektowania praw strony w zakresie wyznaczonym treścią art. 73 k.p.a., na mocy którego strona jest uprawniona do wglądu w akta sprawy, sporządzania kopii, odpisów czy notatki, a w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem ma możliwość żądania uwierzytelnienia kopii lub odpisów, czy też wydania jej uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. W konsekwencji powyższego, organ egzekucyjny nie był zobowiązany do zapewnienia Skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału przed wydaniem rozstrzygnięcia, w szczególności nie miał on obowiązku zaznajomienia go z treścią wyjaśnień rzeczoznawcy, udzielonych w związku z wniesionymi zarzutami do opisu i oszacowania. Zarówno organ egzekucyjny, jak również Dyrektor w przedmiocie wniesionych zarzutów do opisu i oszacowania, wypowiedzieli się w wydanych rozstrzygnięciach, w których uwzględnili również uzyskane od biegłego wyjaśnienia z dnia 15.04.2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, również pozostałe podniesione przez Skarżącego w skardze kasacyjnej zarzuty i argumenty na ich poparcie, nie znajdują uzasadnienia w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Anna Juszczyk-Wiśniewska Anna Dalkowska Sławomir Presnarowicz (spr.)