II SA/Kr 966/17
WyrokWSA w Krakowie2017-11-15
Skład orzekający: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz, Sędzia WSA Beata Łomnicka, Sędzia WSA Paweł Darmoń
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przysługuje, jeśli przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej?Ratio decidendi
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis art. 229 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, mającą na celu ochronę praw nabywców w dobrej wierze.Stan faktyczny
Skarżąca A. K. domagała się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej pod budowę stadionu, która została następnie oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Starosta odmówił zwrotu nieruchomości, a Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy, powołując się na art. 229 u.g.n. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów materialnych i konstytucyjnych dotyczących ochrony prawa własności.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie : Sędzia WSA Beata Łomnicka (spr.) Sędzia WSA Paweł Darmoń Protokolant: Maksymilian Krzanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.
Wojewoda decyzją znak [...] z dnia 21 czerwca 2017 r. na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm., dalej u.g.n.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej A. K., od decyzji Starosty [...] z dnia 3.03.2017 r. znak [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia 3.03.2017 r. Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...] i nr [...], obj. księgą wieczystą nr [...] [...], położone w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., na rzecz: A. K., A. S. i W. K..
Odwołanie od ww. decyzji Starosty [...] złożyła A. K., zarzucając jej:
Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego niezasadne zastosowanie w sytuacji, gdy normy prawa zawarte w Konstytucji i umowach międzynarodowych, a to z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 21 Konstytucji, art. 64 Konstytucji, art. 1 Prot. Dod. Nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowią o szczególnej ochronie prawa własności, zaś art. 229 przewiduje dalej idącą ochronę ograniczonego prawa rzeczowego, aniżeli prawa własności wywłaszczonych właścicieli;
W konsekwencji naruszenie prawa materialnego a to art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 Konstytucji w zw. z art. 64 Konstytucji w zw. z art. 1 Prot. Dod. Nr 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez ich nie zastosowanie, a mianowicie przyjęcie dalej idącej ochrony dla ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest użytkowanie wieczyste niż dla prawa własności.
Ponadto wskazała, iż użytkownik wieczysty nie zrealizował celu wywłaszczenia, tj. budowy stadionu sportowego RKS "[...]" w K.. Doszło zatem do sytuacji, w której uniknięto z przyczyn formalno-prawnych tj. treści art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrotu nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia.
Wobec powyższego skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości względnie uchylenie zaskarżonej decyzji.
Wojewoda w decyzji wydanej w następstwie rozpoznania odwołania wskazał, że zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika natomiast, że odjęcie prawa własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiło decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 23.03.1976 r. znak [...] II [...]/75/76, wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budowę stadionu RKS "[...]" w K..
W dniu wywłaszczenia ww. działki stanowiły współwłasność: A. K. w [...] części, K. K. w [...] części i W. K. w [...] części. A. K., K. K. i W. K. są osobami uprawnionymi do żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Ze zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego wynika nadto, że umową użytkowania wieczystego zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A II Nr [...] z dnia 25.09.1989 r., między innymi działki nr [...] i nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., zostały oddane w użytkowanie wieczyste [...]" w K.. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 30.09.1989 r.
Organ w związku z powyższym podkreślił, iż powołany przepis art. 229 u.g.n. jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z tego powodu stwierdził, że w przypadku przedmiotowej nieruchomości, organ I instancji prawidłowo powołał się na regulację zawartą w tym przepisie i odmowi jej zwrotu na rzecz osób wymienionych w zaskarżonej decyzji.
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca, zarzucając jej:
l. naruszenie prawa materialnego, a to art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego niezasadne zastosowanie w sytuacji, gdy normy prawa zawarte w Konstytucji i umowach międzynarodowych, a to z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 21 Konstytucji, art. 64 Konstytucji, art. 1 Prot. Dod. Nr [...] Europejskiej Konwencji Praw Człowieka stanowią o szczególnej ochronie prawa własności, zaś art. 229 przewiduje dalej idącą ochronę ograniczonego prawa rzeczowego, aniżeli prawa własności wywłaszczonych właścicieli; 2. w konsekwencji naruszenie prawa materialnego a to art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 Konstytucji w zw. z art. 64 Konstytucji w zw. z art. 1 Prot. Dod. Nr [...] Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez ich niezastosowanie, a mianowicie przyjęcie dalej idącej ochrony dla ograniczonego prawa rzeczowego jakim jest użytkowanie wieczyste niż dla prawa własności.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżąca wskazała ponadto, iż nie sposób nie zwrócić uwagi na celowość zadania przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zgodności z art. 64 Konstytucji w zw. z art. 21 Konstytucji w zw. z art. 1 Prot. Dod. Nr [...] EKPCz regulacji zawartej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim przewiduje wyłączenie możliwości dochodzenia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy przed wejściem w życie ustawy na owej nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste, wpisane do ksiąg wieczystych. Przepis ten wydaje się bowiem stać w oczywistej sprzeczności z przywołanymi normami Konstytucji i umów międzynarodowych, albowiem z niezrozumiałych względów ustawodawca przewidział ochronę wieczystego użytkownika kosztem prawowitego właściciela nieruchomości. Podkresliła, iż wywłaszczenie właściciela z przysługującego mu prawa własności do nieruchomości jest najdalej idącą ingerencją państwa w gwarantowane, zarówno w Konstytucji, jak i w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, prawo własności. W związku z tym, zarówno przesłanki do zastosowania takiego środka, jak i środki kompensujące właścicielowi takie naruszenie, powinny być ustalone według zasad proporcjonalności i celowości, adekwatnie do stopnia naruszonego prawa. Przesłanką do wywłaszczenia nieruchomości jest wskazanie konkretnego celu, na jaki owa nieruchomość ma zostać wykorzystana. Naturalnym jest, iż jeśli okaże się, że owa nieruchomość stała się zbędna, należy ją zwrócić właścicielowi. Są jednakże sytuacje, dotyczące stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdy z uwagi na pewne okoliczności zwrot taki mógłby być niemożliwy. Do takich sytuacji należy zaliczyć przeniesienie prawa własności do nieruchomości na inną osobę, która w dobrej wierze wywłaszczoną nieruchomość nabyła. Wtedy należy dokonać wyważenia dwóch dóbr prawnych, a mianowicie przysługującego nowemu właścicielowi prawa własności oraz roszczenie poprzedniego właściciela o jej zwrot. Ustawodawca postanowił przyznać większą ochronę nowemu właścicielowi, który nabył nieruchomość w oparciu o rękojmię wiary ksiąg wieczystych i w sytuacji, gdy nie mógł przewidzieć, iż pierwotny właściciel będzie mógł dochodzić zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie sposób jednak zrozumieć powodów, dla których taką samą ochroną miałby zostać objęty użytkownik wieczysty, który przecież nieruchomości nie nabył.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje bowiem swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), zakres tej kontroli wyznacza zaś przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.), stanowiąc, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W świetle powyższego analiza akt postępowania oraz podjętych w sprawie rozstrzygnięć, nie budzi wątpliwości Sądu co do ich zgodności z obowiązującym prawem.
Skarga zatem, jako bezzasadna, nie mogła odnieść zamierzonego skutku prawnego. W pierwszej kolejności należy przywołać bezsporne okoliczności sprawy:
- fakt wywłaszczenia działek objętych wnioskiem o zwrot decyzją Naczelnika Dzielnicy K. - [...] z dnia 23.03.1976 r., wydaną w trybie przepisów ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budowę stadionu [...]" w K.;
- oddanie następnie działek nr [...] i nr [...] w użytkowanie wieczyste [...]" w K. umową użytkowania wieczystego z dnia 25.09.1989 r. Rep. A II Nr [...], które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 30.09.1989 r;
- obecnie działka [...] objęta jest księgą wieczysta nr [...] i stanowi własność Gminy Miejskiej K. w użytkowaniu wieczystym A. J. i Z. J.;
- działka nr [...] objęta nadal księgą wieczystą nr [...] [...] stanowi własność Gminy Miejskiej K. w użytkowaniu wieczystym [...]
Stosownie do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zostały uregulowane w art. 136 do 142 zawartych w rozdziale 6 działu III u.g.n. Jednak zgodnie z treścią art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zatem kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnieniem jest to, czy może być wydana decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli następca prawny Skarbu Państwa - Gmina Miasta K. ustanowiła na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej z naruszeniem przepisów, które nakładają obowiązek zawiadomienia poprzedniego właściciela (jego spadkobierców) o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz poinformowania o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma zatem przepis art. 229 u.g.g. Przepis ten jak trafnie przyjęły to organy administracji określa jednoznacznie i kategorycznie przesłankę negatywną zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy. W przypadku stwierdzenia takiej przesłanki organy administracji publicznej zobowiązane są do odmowy zwrotu nieruchomości. Sąd nadto zauważa, że także w skardze nie podniesiono żadnego zarzutu zmierzającego do podważenia ustaleń faktycznych organów, podzielanych także przez Sąd, a dotyczących daty ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i daty ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej (przed 1 stycznia 1998 r.).
Należy w tym miejscu przytoczyć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrażone w wyroku z dnia 17.06.2017 r. w sprawie do sygn. II OSK [...], podzielane w pełni przez skład orzekający, że "wykładnia art. 229 u.g.n., prócz wykładni gramatycznej, wymaga również wykładni funkcjonalnej, gdyż przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie było wyrazem dążenia do stabilizacji stosunków własnościowych, powstałych przed wejściem w życie u.g.n. i systemowej zgodności obowiązującego prawa - niedopuszczalności powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości "prywatnej". (wyrok NSA z 25 maja 2010 r. o sygn. akt I OSK [...], pub. w [...]). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie (wyrok NSA z 17 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 990163). Jeśli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n., i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu), choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. (wyrok NSA z 14 września 2011 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 1149193). Otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a przede wszystkim czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 u.g.n. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności, następuje dalsze postępowanie, w którym ustalany jest cel wywłaszczenia, a następnie badane są przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 u.g.n. Tak należy rozumieć art. 136 ust. 3 u.g.n. (wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK [...], Lex nr 1218906). W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Oznacza to, że nie ma także znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako przesłanki zwrotu nieruchomości stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Powyższą wykładnię art. 229 u.g.n. potwierdza także uchwała NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. o sygn. akt I OPS [...] pub. w [...], w której stwierdzono, że "Jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy". Dalej NSA zwrócił uwagę na istotny fakt, że "przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK [...], Lex nr 362099). Wejście w życie przepisu art. 229 u.g.n. nie miało wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wprawdzie w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 1998 r. nie było przepisu stanowiącego wprost, że poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej jak to stanowi obecnie przepis art. 229 u.g.n., to jednak zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano się o kwestii zależności pomiędzy zwrotem nieruchomości, a prawem użytkowania wieczystego nieruchomości. Wskazywano, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają taką nieruchomością na skutek m.in. ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. W takiej sytuacji sam fakt utraty władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa stanowił negatywną przesłankę dla orzeczenia o jej zwrocie, a zatem okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogła mieć znaczenia dla wyniku sprawy, także pod rządem art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.), i pod rządem art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA [...], Lex nr 45941; z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA [...], Lex nr 45927; z dnia 11 sierpnia 1998 r., sygn. akt IV SA [...], Lex nr 45912) uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP [...], OSA [...]/7, z dnia 22 grudnia 1993 r., III AZP [...], Lex nr 10916). W związku z wyżej przytoczonymi, licznymi orzeczeniami, wypada stwierdzić, że utrwalony jest pogląd judykatury w zakresie w jakim przeszkodą do zwrotu nieruchomości jest jej zbycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Podkreślić dlatego należy, że roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. ma na celu zadośćuczynienie osobom, które pozbawiono nieruchomości w drodze wywłaszczenia i nie użyto ich na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednak zwrot nieruchomości poza spełnieniem przesłanek zawartych w tym przepisie ustawy jest możliwy tylko wtedy, gdy stanowią one nadal własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Przepis art. 229 ustawy, określający przypadki, kiedy dawnemu właścicielowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości, ma natomiast na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się jej zwrotu. Z wyżej naprowadzonych względów Sąd nie znalazł także powodów do celowości zadania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Na marginesie jedynie należy wskazać, że wprawdzie roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Jednakże, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11.08. 2011 r. (I CSK [...], LexPolonica nr 3873652) "jeżeli na skutek utraty przez Gminę tytułu do wywłaszczonej nieruchomości orzekanie o zwrocie tej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym stało się bezprzedmiotowe, to do ustalania istnienia podstaw tego zwrotu w momencie dokonywanej przez Gminę zamiany nieruchomości, jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, uprawniony jest sąd (powszechny)". W takiej sytuacji to sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Potwierdza to także teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z 29.05.2014 r., V CSK [...]: "przekazanie działki na cele niezgodne ze wskazanymi w decyzji wywłaszczeniowej jest czynem niedozwolonym. Byłym właścicielom przysługuje wtedy roszczenie o odszkodowanie. Bieg terminu jego przedawnienia rozpoczyna się z dniem wydania ostatecznej decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości". Mając powyższe na uwadze zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło