I SA/Wa 562/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Anna Falkiewicz - Kluj Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. oddala skargę. Decyzją z [...] stycznia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2018 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła A. M.. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z [...] sierpnia 2016 r. A. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów: W. G., K. G. i M. G.. Decyzją z [...] października 2016 r., nr [...], Prezydent [...] przyznał A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., na troje dzieci. Pismem z [...] sierpnia 2018 r. Prezydent [...] zawiadomił A. M. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Decyzją z [...] października 2018 r. Prezydent [...] uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z [...] października 2016 r., w kwocie 1500 złotych na rzecz uprawnionych do alimentów W. G., K. G. i M. G., wypłacone w styczniu 2017 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na zasadach wskazanych w tej decyzji. Odwołanie od ww. decyzji złożyła A. M.. Decyzją z [...] stycznia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2018 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 ust. 7 ww. ustawy, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego, między innymi, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Organ podniósł, że decyzją z [...] października 2016 r., Prezydent [...] przyznał wnioskodawczyni świadczenie z funduszu alimentacyjnego, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., na troje dzieci. Wniosek o przyznanie tego świadczenia zawierał podpisane przez wnioskodawczynię pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów egzekwowanych przez komornika sądowego. Organ wskazał również, że A.M. podpisała oświadczenie z [...] sierpnia 2016 r., o poinformowaniu jej, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie może przyjmować alimentów od komornika sądowego ani od dłużnika alimentacyjnego. Tekst tego pouczenia jest krótki, pogrubiony i wyraźny. W ocenie organu, z treści pouczeń zawartych w decyzji z [...] października 2016 r. oraz oświadczeniu z [...] sierpnia 2016 r. wynika nie tylko uprawnienie wnioskodawczyni do pobierania świadczeń, ale też przyjęcie przez nią obowiązku konkretnego zachowania, a więc niepobierania alimentów od komornika lub osoby zobowiązanej. Kolegium wskazało, że bezsporne jest, że A. M. otrzymała świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz otrzymała środki wyegzekwowane przez komornika od dłużnika alimentacyjnego. Ziściły się zatem okoliczności, które zgodnie z podpisanym oświadczeniem i pouczeniem miały wpływ na uprawnienia wynikające z decyzji o przyznaniu ww. świadczenia. Sama odwołująca na żadnym etapie postępowania nie kwestionowała faktu przyjęcia środków od komornika sądowego, co również ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium przywołało treść art. 28 ust.1 i 2 ustawy z 7 września 2007 r. i wskazało, że organ pierwszej instancji musiał uwzględnić bezsporny fakt, że w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wnioskodawczyni otrzymała od komornika sądowego także alimenty w kwocie [...] zł - w dniu [...] stycznia 2017 r. W ocenie organu, nie ma przy tym znaczenia za jaki okres wnioskodawczyni chce zaliczyć otrzymane alimenty ani też w jakiej dacie komornik sądowy otrzymał kolejną decyzję w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W sensie prawnym obojętne jest, czy przekazane przez komornika środki zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. Z tego powodu, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje argumentacja A. M. dotycząca terminu doręczenia decyzji z [...] października 2016 r. komornikowi sądowemu. Wnioskodawczyni nie mogła bowiem zatrzymać przelewu od komornika z [...] stycznia 2017 r. tytułem alimentów, gdyż naruszało to kolejność wskazaną w art. 28 ustawy. Końcowo organ wskazał, że z uwagi na art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy, organ obecnie ma podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane jeżeli osoba uprawniona, poza świadczeniem z funduszu, otrzyma zaległe lub bieżące alimenty od dłużnika alimentacyjnego. W takiej sytuacji wystąpi bowiem wskazana w tym przepisie bowiem przesłanka otrzymania świadczenia niezgodnie z kolejnością. Zatem, pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując wyegzekwowane przez komornika alimenty, wnioskodawczyni znalazła się w sytuacji, w której doszło do naruszenia kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 ustawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła A. M. zarzucając organom nierzetelność i wprowadzenie w błąd przy przekazywaniu korespondencji, przetrzymywanie i wysyłanie korespondencji, w tym wydawanych decyzji, ze znacznym opóźnieniem, nierzetelne przeanalizowanie materiału dowodowego oraz niekompetencję urzędników Urzędu [...] przy pracy kancelaryjnej. Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie zwrotu kwoty 1500 złotych otrzymanej [...] stycznia 2017 r. od komornika sądowego a także umorzenie odsetek od otrzymanej kwoty. W obszernym uzasadnieniu skargi podkreśliła w szczególności, że na skutek błędów i uchybień pracowników Urzędu [...] decyzja z [...] października 2016 r. dotarła do komornika sądowego ze znacznym opóźnieniem, przelew alimentów dokonany zaś został prawidłowo. Zdaniem skarżącej, kolejność określona w art. 28 ustawy została zachowana. Wskazała również na swoją i dzieci trudną sytuację materialną i zdrowotną, która powoduje, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie zwrotu otrzymanej od komornika sądowego kwoty wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] stwierdzającą, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego, przyznane decyzją z [...] października 2016 r., w kwocie 1500 zł na rzecz uprawnionych do alimentów: W. G., K. G. i M. G., wypłacone w styczniu 2017 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na zasadach wskazanych w tej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2018 r., poz. 554), dalej zwanej "ustawą". Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia wypłacone, między innymi, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W myśl zaś art. 28 ust. 1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Z powołanych przepisów wynika, że ewentualne kwoty uzyskane z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności mają zaspokoić należności wobec funduszu alimentacyjnego (do wysokości wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń). Zadaniem funduszu alimentacyjnego jest zastępcze zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych do alimentów, w sytuacji gdy osoba zobowiązana nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Należności wierzyciela alimentacyjnego znajdują się zaś dopiero na trzecim miejscu. W niniejszej sprawie bezsporne pozostaje, że decyzją z [...] października 2016 r. Prezydent [...] przyznał skarżącej z funduszu alimentacyjnego świadczenia w wysokości po 500 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., na troje dzieci. Nie jest również sporne, że tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z [...] października 2016 r., między innymi, w styczniu 2017 roku wypłacono skarżącej kwotę 1500 zł. Z akt sprawy wynika również, że w dniu [...] sierpnia 2018 r. do organu wpłynęło zaświadczenie o dokonanych wpłatach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Z ww. zaświadczenia wynika, że [...] stycznia 2017 r. wypłacono skarżącej tytułem alimentów kwotę [...] zł wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego. Z powyższego wynika, że skarżąca w styczniu 2017 roku, tj. w okresie gdy pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego, otrzymała jednocześnie alimenty. Okoliczność ta nie jest przez skarżącą kwestionowana. Prawidłowo wskazało Kolegium, powołując się na przepisy ustawy, że osoba uprawniona nie może pobierać jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz od dłużnika alimentacyjnego. Przy tym, dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje to za jaki okres strona otrzymała alimenty, czy też za jaki okres chce je zaliczyć, co potwierdza treść art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy. Istotny jest sam fakt, że w okresie, w którym strona otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty, a nie to, czy alimenty te są wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnych jakichkolwiek kwot uiszczonych przez dłużnika alimentacyjnego. Sytuacja, w której osoba pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje jednocześnie alimenty, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, narusza kolejność zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego, określoną w powołanym wyżej art. 28 ustawy. Wobec powyższego, w sprawie nie mogą mieć znaczenia podniesione w skardze zarzuty dotyczące momentu doręczenia komornikowi sądowemu decyzji z [...] października 2016 r. o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowo również wskazały organy, że decyzja z [...] października 2016 r. zawierała pouczenie, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W pouczeniu wskazano jednocześnie pogrubioną czcionką, że nienależnie pobranymi świadczeniami są m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Podobne pouczenie, w tym również dotyczące konieczności informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawierał również wniosek skarżącej z [...] sierpnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji nie naruszają przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania. Analiza akt sprawy potwierdza bowiem, że organy podjęły wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy okoliczności, w tym wyjaśnienia czy w sprawie ziściły się przesłanki do uznania wypłaconego z funduszu alimentacyjnego świadczenia za nienależnie pobrane i nałożenia obowiązku zwrotu. Dokonana przez organy ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a stanowisko organów zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżącej. Organy wyjaśniły również podstawę prawną wydanych decyzji. Końcowo, odnosząc się do zawartej w skardze argumentacji dotyczącej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej i jej dzieci oraz wniosku o umorzenie zwrotu wypłaconej w styczniu 2017 r. kwoty 1500 zł wraz z odsetkami podnieść trzeba, że kwestie te mogą być ewentualnie przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego w trybie art. 23 ust. 8 ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, organ właściwy wierzyciela, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wskazane okoliczności nie mogą mieć natomiast znaczenia w sprawie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zwrotu tych świadczeń. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w sentencji. ----------------------- 1