II SAB/Bk 8/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.R. na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. do załatwienia, w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej, wniosku K.R. z dnia [...] grudnia 2019 roku, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. na rzecz skarżącego K.R. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2019 r. K.R. zwrócił się za pośrednictwem platformy ePUAP do Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w K. o udzielenie informacji publicznej, tj. podanie kwoty wynagrodzenia Dyrektora ww. szkoły za listopad 2019 r. oraz liczbę odbytych w tym miesiącu przez Dyrektora delegacji. W dniu [...] grudnia 2019 r., również za pośrednictwem platformy ePUAP wnioskodawca skierował do Dyrektora ww. szkoły informację, że nie otrzymał odpowiedzi na ww. wniosek, wskazując, że zgodnie z ustawą z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2019, poz. 1429, dalej: "u.d.i.p."), informacja o którą wnioskował jest jawna i podlega udostępnieniu w trybie ww. ustawy. W dniu [...] stycznia 2020 r. wnioskodawca wniósł do tut. sądu skargę na bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w K. w przedmiocie nierozpoznania jego wniosku z dnia [...] grudnia 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej. Wniósł o zobowiązanie Dyrektora ww. szkoły do rozpoznania tego wniosku w terminie 3 dni od otrzymania odpisu wyroku i stwierdzenie, że Dyrektor dopuścił się bezczynności. W uzasadnieniu skargi wskazał, że do dnia wniesienia skargi organ ani nie udzielił odpowiedzi na jego wniosek o udostępnienie informacji publicznej, ani nie odpowiedział na jego pismo z dnia [...] grudnia 2019 r. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że dnia [...] stycznia 2020 r. odpowiedział na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w związku z czym przestała istnieć sprawa administracyjna, a co za tym idzie – postępowanie tym zakresie stało się bezprzedmiotowe, co uzasadnia odrzucenie skargi. W przypadku zaś, gdyby wniosek ten nie został uwzględniony przez sąd, organ wniósł o stwierdzenie nadużycia dostępu do informacji publicznej. Organ wyjaśnił, że Szkoła Podstawowa im. [...] w K. jest szkołą małą – typowo wiejską, w której nie sprawdza się regularnie skrzynki ePuap i w komunikacji z którą nikt dotychczas za pośrednictwem tej platformy nie występował z wnioskiem. Szkoła stara się odpowiadać bezzwłocznie na wszystkie wnioski, w tym wnioski o udostepnienie informacji publicznej. Stąd też, gdy Dyrektor Szkoły zapoznał się z wnioskiem, niestety dopiero w skardze, w zasadzie bezzwłocznie udzielono pełnej odpowiedzi na ten wniosek. Organ wskazał, że skarżący umyślnie wybrał powyższy sposób komunikacji, aby skarga okazała się zasadna i mogły zostać zasądzone na jego rzecz koszty procesowe. To zaś w ocenie organu przemawia za stwierdzeniem nadużycia przez skarżącego prawa dostępu do informacji publicznej. Organ wniósł także o odstąpienie przez sąd od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, wskazując, że informację publiczną udostępniono natychmiast po otrzymaniu skargi, z treści której organ dowiedział się o złożonym przez skarżącego wniosku, co wskazuje, że opóźnienie nie nosiło znamion zamierzonego i celowego działania. Ponadto wskazał, że nakład pracy pełnomocnika skarżącego uzasadnia zasądzenie ¼ stawki minimalnej. Jako okoliczność łagodzącą organ podał, że Dyrektor ww. Szkoły w dniach [...]-[...] grudnia 2019 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Dyrektor zwrócił się ponadto do informatyka gminnego, aby ten skonfigurował ePUAP, aby na bieżąco program pocztowy mógł sprawdzać również i tę skrzynkę. Do odpowiedzi na skargę organ załączył udzieloną przez siebie w dniu [...] stycznia 2020 r. odpowiedź na wniosek K.R. z dnia [...] grudnia 2019 r., zawierającą ustosunkowanie merytoryczne do pytań wnioskodawcy. Pismem z dnia [...] lutego 2020 r. skarżący podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 1320 ze zm., dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. W takich przypadkach, kontroli poddany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają natomiast znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Na wstępie wyjaśnić należy, z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (por. pogląd wyrażony w Komentarzu do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa T. Wosia, H. Krysiak - Molczyk i M. Romańskiej, Wydawnictwo Prawnicze "Lexis-Nexis", Warszawa 2005, str. 86). Na gruncie zaś ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm. – dalej jako: "u.d.i.p.") bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany u.d.i.p., wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia w nakazanym terminie w drodze czynności materialno-technicznej żądanej informacji, ani też nie wydaje stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej (z uwagi na ograniczenia z art. 5 u.d.i.p. lub w przypadku informacji przetworzonej - ze względu na brak szczególnie istotnego interesu publicznego) bądź o umorzeniu postępowania (w przypadku określonym w art. 14 u.d.i.p.). Istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma, więc na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Oceniając, czy organ pozostaje w bezczynności Sąd bierze pod uwagę sytuację istniejącą w dacie orzekania. Z powyższego przepisu wynika zatem, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność. Tym samym, jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wyda akt lub podejmie czynność, których domagała się strona, to przestaje on być w bezczynności. Oznacza to, że postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie jego bezczynności staje się bezprzedmiotowe (vide: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63). Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że organ, któremu we wniesionej skardze zarzucano bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej, udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia [...] grudnia 2019 r. po wniesieniu skargi (ta została złożona w dniu [...] stycznia 2020 r.), a przed wydaniem orzeczenia przez sąd. Fakt ten potwierdził skarżący w piśmie procesowym złożonym do sądu w dniu [...] lutego 2020 r., a także sam organ w odpowiedzi na skargę. Przyjąć zatem należy, że bezczynność skarżonego organu ustała po złożeniu skargi do sądu, a dokładnie z dniem doręczenia skarżącemu odpowiedzi na złożony przez niego wniosek, tj. z dniem [...] stycznia 2020 r. Udostępnienie wnioskowanej informacji publicznej skutkowało tym, że w momencie rozpoznania sprawy organ nie pozostawał już w bezczynności, tym samym brak było podstaw do orzekania o obowiązku wydania informacji we wskazanym terminie. Nałożenie bowiem przez sąd obowiązku dokonania żądanej czynności, w sytuacji gdy strona uzyskała jej spełnienie, stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo dublujące to, co zostało już zrealizowane. W konsekwencji skoro postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, konieczne był jego umorzenie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt 1 orzeczenia. Zaistnienie powyższej sytuacji nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie miała miejsce bezczynność i czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie bowiem do treści § 1a przepisu art. 149 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Odnośnie pierwszej kwestii wskazać należy, że w sprawie bezspornym jest, że zarówno żądane informacje mają charakter publiczny, jak i to, że występujący w sprawie w charakterze organu Dyrektor Szkoły Podstawowej w K. pozostawał zobowiązany do ich udostępnienia. Okoliczności te nie były kwestionowane przez strony i nie budzą również wątpliwości Sądu. Powyższa kwalifikacja skutkowała zatem koniecznością udostępnienia tych informacji w trybie wynikającym z u.d.i.p. i w terminie z art. 13 tej ustawy, zgodnie z którym udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (przepis art. 13 ust. 2 u.d.i.p. dotyczy sytuacji, gdy informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, wówczas podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku; przepis art. 15 ust. 2 u.d.i.p. dotyczy opłat za udostępnienie informacji i w sprawie niniejszej nie miał zastosowania). Tymczasem z akt sprawy niniejszej wynika, że organ udzielił wnioskowanej informacji z przekroczeniem powyższego ustawowego terminu. Termin ten należało bowiem liczyć od dnia [...] grudnia 2019 r., w tej bowiem dacie omawiany wniosek wpłynął do organu drogą komunikacji elektronicznej. Fakt ten potwierdza UPP (urzędowe poświadczenie przedłożenia) załączone do skargi – k. 5 akt sądowych. Udzielenie zatem odpowiedzi na przedmiotowy wniosek w dniu 15 stycznia 2020 r. w następstwie uzyskania informacji o złożonym wniosku ze skargi wywiedzionej do sądu, nie może stanowić o wypełnienia tego obowiązku w ustawowym terminie. Powoływanie się przez skarżony organ na okoliczność, że nie korzysta z platformy ePUAP czy też regularnie nie przegląda poczty przesłanej jej w taki sposób, zaś większość spraw z interesantami załatwia w innej formie, tj. mailowo, listownie lub telefonicznie nie usprawiedliwia opóźnienia w działaniu tego organu w omawianym przedmiocie. Co więcej wybór przez skarżącego, tej właśnie formy kontaktu z organem nie może stanowić o nadużyciu prawa do informacji publicznej. W tym miejscu zauważyć należy, że przepis art. 10 ust. 1 u.d.i.p. wskazuje, że informacja publiczna udzielana jest na wniosek, nie określając formy w jakiej powinien on zostać złożony. W związku z tym przyjąć należy, że dopuszczalne jest wykorzystanie każdego środka komunikacji do przedstawienia swojego żądania, w tym także wybranego przez skarżącego. W niniejszej sprawie istotnym jest również fakt, że skarżony organ nie kwestionuje skuteczności doręczenia mu przedmiotowego wniosku drogą elektroniczną lecz wskazuje jedynie, że nie odebrał go, gdyż nie korzysta na bieżąco z tej formy komunikacji z interesantami i regularnie nie przegląda poczty przesyłanej jej w powyższy sposób. W tych uwarunkowaniach uznać należy, że załatwienie wniosku nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., dlatego też Sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku. Jednocześnie mając na uwadze § 1a przepisu art. 149 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w tezie wyroku z dnia 8 października 2013 r. sygn. II SAB/Bk 65/13 ocena charakteru naruszenia prawa powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Każda bezczynność jest bowiem naruszeniem prawa. Nie można jednak przyjąć, że w każdej bezczynności mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa. W okolicznościach niniejszej sprawy zważywszy, że organ rozpoznał omawiany wniosek, a jego postawa nie wynikała ze złej woli, przyjąć należy, że nie zaistniały podstawy do przypisania bezczynności organu rażącego charakteru (pkt 3). O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł na podstawie art. 201 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt 4 orzeczenia. Na koszty postępowania składają się wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł. Przyznane koszty są kwotą minimalną, a nie zaistniały podstawy do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że ustawodawca jego zastosowanie pozostawił do uznania sądu i uzależnił od wykazania zaistnienia uzasadnionego przypadku. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie taki uzasadniony przypadek nie zaistniał. Sąd administracyjny nie jest natomiast związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Sąd orzekał w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.