II SA/Po 667/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018r., poz. 570) art.127 § 2 i art. 138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r., poz. 2096, dalej k.p.a.) w zw. z art. 8 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1508, dalej u.p.s. ) i w zw. z §1 pkt.1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r., poz. 1358, dalej rozporządzenie), po rozpoznaniu odwołania A. K. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2019r. którą przyznano skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł na luty 2019 r. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. (omyłkowo datowanym na [...] stycznia 2019 r. – uw. Sądu k. 18 akt adm.) A. K. wystąpił o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku na żywność w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od stycznia 2019 r. (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia [...] stycznia 2019 r. przeprowadzono ze skarżącym aktualizację wywiadu środowiskowego (k. 20 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), a w trakcie spotkania złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że jego sytuacja osobista, rodzinna, dochodowa i majątkowa nie uległy zmianie od ostatniego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia [...] listopada 2018 r. (k. 21 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wobec powyższego w aktach administracyjnych utrwalono także kwestionariusz wywiadu z [...] listopada 2018 r. (za k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji, karty nienumerowane). Jak wynika z ustaleń pracowników MOPR w [...], A. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jego dochód miesięczny wynosi [...] zł (na listopad 2018r.- miesiąc przed złożeniem wniosku uw. Sądu) na który składa się : emerytura ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie oraz zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie - decyzja Nr [...] z dnia [...] października 2018r. Kryterium dochodowe wynosi dla osoby samotnie gospodarującej [...] zł. Dochody skarżącego przekraczają kryterium dochodowe. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., [...] Prezydent Miasta [...], działając między innymi na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s., przyznał A. K. zasiłek celowy na żywność na miesiąc luty 2019 r. w wysokości [...] zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżący osiąga [...] zł dochodu miesięcznie wobec czego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358), które wynosi [...] zł. Zarazem jednak organ zaznaczył, że skarżący ubiegając się o pomoc na żywność podpada pod działanie wydanej na podstawie art. 8 ust. 2 u.p.s. uchwały Rady Miasta z dnia [...] stycznia 2014 r., [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności ([...]), którą kryterium dochodowe ustalono na poziomie 150 % kwoty kryterium ustawowego ([...] zł). Mając to na uwadze organ uznał, że zasiłek celowy na żywność może być co do zasady A. K. przyznany. Dalej organ powołał się na art. 3 ust. 1, 3 i 4 u.p.s. podkreślając, że pomoc społeczna ma za zasadnie wspierać osoby w procesie usamodzielniania, a nie jest jej celem ich całkowite utrzymywanie. Przenosząc to na okoliczności sprawy Prezydent wyjaśnił, że A. K. posiada emeryturę objętą zajęciem komorniczym w kwocie [...]zł, a do dyspozycji pozostaje mu [...] zł. Dodatkowo skarżący nie ponosi żadnych opłat związanych z eksploatacją mieszkania. W tych okolicznościach w ocenie organu kwota [...]zł na żywność na miesiąc jawi się jako odpowiednia (kwoty te przyznano osobnymi decyzjami na miesiące od stycznia do kwietnia 2019 r.). A. K. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podkreślił, że przyznana kwota jest dla niego zbyt mała. Zgodnie z zaleceniami pozostaje on na diecie wątrobowej po kamicy żółciowej. Przedstawił wyliczenia, że posiłki w barze przez 31 dni wyniosłyby go [...] zł, jednak tego rodzaju posiłki nie pokrywają jego zapotrzebowania na żywność. Poza tym są one niskiej jakości i są mu odradzane. Opisaną we wstępie decyzją z dnia [...] maja 2019 r., [...] Kolegium, utrzymało zaskarżone rozstrzygniecie Prezydenta w mocy. Organ odwoławczy w całości zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji podkreślając, że kwota [...]zł miesięcznie jest odpowiednim wsparciem w zakresie zakupu żywności w sytuacji, gdy osoba potrzebująca (A. K.) posiada dochód, a otrzymana kwota dotyczy nie tylko jednego miesiąca, ale miesięcy od stycznia do kwietnia 2019 r. (po [...] zł). W skardze A. K. wskazał, że decyzja [...] jest błędna. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2020r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji SKO w [...] i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania a na wypadek nie obciążania organu kosztami postępowania o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w żadnej części. Podkreślił, że przyznania pomoc w kwocie [...]zł, przy obecnych cenach żywności jest niewystarczająca na pokrycie kosztów utrzymania skarżącego – miesięczne koszty obiadów w barze mlecznym wynoszą [...] zł. Na rozprawie dnia [...] lutego 2020r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta [...] przyznające skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości [...] zł na miesiąc luty 2019 r. Należy zauważyć, że wniosek skarżącego z [...] grudnia 2018 r. dotyczył przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na żywność na kilka początkowych miesięcy roku 2019. Organ, za pozostałe początkowe miesiące roku 2019 r. (styczeń- kwiecień) przyznał skarżącemu po [...] zł (zob. decyzje [...], [...], [...] 2019.2816 – w aktach sprawy I instancji). Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] stycznia 2019 r. dokonano aktualizacji wywiadu środowiskowego. Podczas spotkania z pracownikiem socjalnym pan K. oświadczył, że jego sytuacja majątkowa nie zmieniła się w stosunku do ustalonej podczas wywiadu środowiskowego [...] listopada 2018 r. Było to działanie dopuszczalne, gdyż zgodnie z art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2019.1507, dalej powoływanej jako: u.p.s. w przypadku ubiegania się przez osobę o pomoc po raz kolejny, wydanie decyzji wymaga jedynie aktualizacji wywiadu. Skoro A. K. oświadczył, że jego sytuacja nie zmieniła się w stosunku do ustalonej podczas wywiadu środowiskowego [...] listopada 2019 r., to wypełnianie ponowne kolejnego formularza wywiadu środowiskowego nie było konieczne. W aktach organu I instancji znajduje się formularz wywiadu środowiskowego z dnia [...] listopada 2018 r. (k. 17 akt administracyjnych organu pierwszej instancji, karty nienumerowane). Dalej należy wskazać, że pan K. jest osobą samotnie gospodarującą, niezdolną do pracy, która utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie i zasiłku stałego w wysokości [...] zł. Zgodnie z § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenie kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności kryterium dochodowe w rozważanym przypadku wynosi 150 % kwoty kryterium ustawowego ([...] zł- uw. Sądu), czyli [...] zł. Bezspornie więc skarżący spełnia kryterium dochodowe do otrzymania zasiłku celowego i to bez względu na to, czy zostało uwzględnione alimentacyjne potracenie komornicze w kwocie [...]zł ( organ I instancji), czy też nie (SKO). Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła wysokości przyznanego zasiłku- pan K. wnioskował o zasiłek celowy na żywność w wysokości [...] zł miesięcznie, podczas gdy organ przyznał skarżącemu zasiłek w wysokości [...] zł. W ocenie skarżącego przyznana kwota nie wystarcza na pokrycie uzasadnionych potrzeb, w tym konieczności zapewnienia mu określonej diety. Skarżący w toku postępowania podkreślał swoją trudną sytuację materialną, życiową i zdrowotną, której sąd nie kwestionuje. Należy mieć jednak na uwadze, że w ramach swoich kompetencji sąd może badać jedynie legalność decyzji administracyjnej a więc jej prawidłowość w kontekście przepisów prawa. W myśl art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. W ocenie Sądu za przekonującą uznać należało argumentację organów, że wobec faktu posiadania stałego dochodu (po odliczeniu zajęcia komorniczego skarżącemu pozostaje do faktycznej dyspozycji [...] zł), przyznanie kwoty [...]zł na żywność jest prawidłowe. Co istotne skarżącemu wnioskowaną pomoc przyznano czterema decyzjami na miesiące od stycznia do kwietnia 2019 r. Na każdy miesiąc organ przyznał [...] zł zasiłku celowego. Zdaniem Sądu ocena organów – orzekających w ramach uznania administracyjnego – jest rozsądna, biorąc pod uwagę przyjętą praktykę działania organów pomocy społecznej (znaną sądowi z urzędu), które muszą wspierać wielu potrzebujących przy ograniczonych zasobach budżetowych (środki przyznawane na żywność rzadko osiągają kwoty kilkuset złotych), a także biorąc pod uwagę, że przyznając skarżącemu kwotę [...]zł "doposażyły" go niejako w środki, dzięki którym w miesiącu lutym 2019 r. mógł on dysponować łącznie kwotą zbliżoną do podwyższonego kryterium dochodowego ustalonego na terenie Miasta [...] uchwałą Rady Miasta [...] Można więc uznać, że rozmiar pomocy wpisuje się w określone zobiektywizowane ramy, a organom administracji nie można zarzucić działania poza granicami uznania administracyjnego. Zarzuty zawarte w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego (k. 43-44 akt sądowych) nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Stanowią one jedynie polemikę z wysokością przyznanego skarżącemu świadczenia. Zdaniem Sądu przyznany zasiłek celowy na żywność był adekwatny w swej wysokości w kontekście sytuacji osobistej skarżącego. Wskazać trzeba, że wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej, organ winien kierować się przesłankami ustawowymi, w tym m.in. wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., stanowiącymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wobec ograniczonych możliwości zaspokojenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, organ powinien udzielić im wsparcia w rozmiarze odpowiednim do ich potrzeb oraz w zgłaszanej postaci lub wysokości. Niewątpliwie przy obecnych cenach żywości przyznania kwota nie pozwala na zaspokojenie potrzeb w zakresie zakupu wyżywienia w pełnym zakresie. Skarżący posiada jednak niewielki ale stały dochód w postaci emerytury i zasiłek stały, nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Przyznania kwota, jak wyżej wskazano, powoduje, że skarżący dysponuje środkami zbliżonymi do podwyższonego kryterium dochodowego określonego w uchwale Rady Miasta [...]. Należy mieć na uwadze, że obowiązek pomocy "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby (art. 3 ust. 4 u.p.s.) Zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazano jakimi kryteriami kierowały się organu uznając, iż przyznana pomoc jest wystarczająca. Organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu przyznana kwota [...]zł miesięcznie na żywność z pewnością przyczyni się do zaspokojenia potrzeb żywieniowych skarżącego. Końcowo Sąd zwraca uwagę, że pewne zastrzeżenia – aczkolwiek finalnie nie mające wpływu na wynik sprawy – można wysunąć pod adresem Kolegium, które zanadto stanowczo uwypukliło fakt przekroczenia przez A. K. kryterium ustawowego ([...] zł) i po części w odniesieniu do tego uzasadniało przyjęty rozmiar pomocy. Jak wyjaśniono, przychylić się należy bardziej do argumentacji Prezydenta, który wyliczył kwotę będącą rzeczywiście w dyspozycji skarżącego i w tym kontekście (oraz w kontekście regularności zasiłków celowych od stycznia do kwietnia 2019 r.) oceniał zakres przyznanej pomocy na poziomie [...] zł. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.