I FZ 198/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 886/19, o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. w likwidacji w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2012 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2019 r. wezwano E. sp. z o.o. w likwidacji w K. (dalej: Spółka lub Skarżąca), reprezentowaną przez pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, do uiszczenia wpisu od skargi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to doręczono za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej pełnomocnikowi Spółki w dniu 5 września 2019 r. Kwotę należną tytułem wpisu od skargi uiszczono w dniu 18 września 2019 r., a dnia następnego złożono wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wyjaśniano w nim, że pełnomocnik Spółki uchybił dokonania czynności w terminie z uwagi na nagłą i poważną niedyspozycję zdrowotną wynikającą z zaburzeń depresyjno-lękowych mających związek z odstawieniem leków. 2. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 886/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przywrócił termin do uiszczenia wpisu od skargi. Rozstrzygnięcie takie Sąd motywował wykazaniem, że pełnomocnik Strony w "analizowanym okresie" zmagał się z problemami zdrowotnymi mogącymi uniemożliwić mu należyte pełnienie obowiązków zawodowych. 3. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS). W wyniku tego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt I FZ 17/20, uznając uzasadnienie zaskarżonego postanowienia za lakoniczne, uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. 4. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 886/19, przywrócił termin do uiszczenia wpisu od skargi. Według Sądu: - odwołujący się do symptomów swojej choroby pełnomocnik Skarżącej uprawdopodobnił terminowość złożenia wniosku; - dokumentacja medyczna (zaświadczenie lekarskie z dnia 19 września 2019 r. ze wskazaniem, iż w "ostatnim czasie doszło do pogorszenia stanu pacjenta, co mogło wpłynąć na funkcjonowanie zawodowe", z rozpoznaniem "zaburzenia depresyjne i lękowe" oraz wydruk z konsultacji lekarskiej z dnia 5 września 2019 r. dotyczącej 6-letniego wówczas syna, z rozpoznaniem "ropne i nieokreślone zapalenie ucha środkowego z objawami bólu ucha i stanu podgorączkowego") uprawdopodabniała brak winy pełnomocnika w niedochowaniu terminu; - ze względu na specyfikę choroby, a także deklarowany przez pełnomocnika 10-letni okres przyjmowania leków, trudno było czynić tej osobie zarzut próby (kolejnej) odstawienia leków, tym bardziej, że nawet w okresie ich zażywania, co jest powszechnie wiadome, mogą wystąpić objawy nasilenia choroby; - dodatkowym czynnikiem, który mógł spowodować niedochowanie terminu, była choroba syna pełnomocnika, występująca w okresie biegu terminu przewidzianego na uiszczenie wpisu od skargi; - pełnomocnik Skarżącej uprawdopodobnił, że nie mógł wyręczyć się w dokonaniu czynności inną osobą, gdyż prowadzi kancelarię jednoosobowo. 5. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lipca 2020 r. Dyrektor IAS złożył zażalenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) przez niewykonanie zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie obowiązku odniesienia się do okoliczności przedstawionych przez pełnomocnika Spółki, dotyczących jego świadomości o możliwości wystąpienia negatywnych objawów w samopoczuciu po kolejnej próbie zaprzestania leczenia; 2) art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a. przez przyjęcie, że pełnomocnik uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi przez powołanie się na nagłe pogorszenie stanu zdrowia uniemożliwiające pełnienie obowiązków zawodowych. W oparciu o powyższe podstawy organ wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia i odmowę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz wydanie rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania. 6. Skarżąca pismem z dnia 24 września 2020 r. wniosła odpowiedź na zażalenie, ustosunkowując się w nim do stanowiska organu. 7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7.1. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. 7.2. W realiach sprawy Skarżącą reprezentował zawodowy pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Zasadniczą okolicznością uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu była niedyspozycja zdrowotna tego pełnomocnika mająca związek z jego przewlekłą chorobą. Pełnomocnik - jak wyjaśniał - od 10 lat choruje na zaburzenia depresyjno-lękowe, kilkukrotnie w okresie choroby odstawiał leki, w tym nie przyjmował ich od 8 do 29 sierpnia 2019 r. (na wyjeździe zagranicznym). Odstawienie zaś leków doprowadziło u niego do trwających kilkanaście dni zaburzeń (całkowity brak koncentracji, problemy z pamięcią, niezdolność właściwego zorganizowania pracy, utratę kontroli), przez co błędnie zanotował, iż wpis w sprawie został uiszczony. Dodatkowo - jak wyjaśniał - opieka nad chorym dzieckiem w dniach od 5 do 12 września 2019 r. utrudniła funkcjonowanie zawodowe w sytuacji jego zaburzeń, czemu towarzyszyło duże nagromadzenie spraw i obciążenie stresem związanym z pracą. Sąd pierwszej instancji ocenił, że uchybienie terminu nie było zawinione. Sąd ten uznał, że specyfika choroby pełnomocnika Skarżącej i nasilenie się jej objawów w okresie przypadającym na uiszczenie wpisu od skargi, uzasadniały przywrócenie terminu. Natomiast organ kwestionował stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Uzasadniając zażalenie zwrócił uwagę, że: - pełnomocnik Spółki od 10 lat zmagając się z chorobą miał świadomość ewentualnych negatywnych następstw odstawienia leków; - pogorszenie się stanu zdrowia nie stanowiło sytuacji, której nie można było zapobiec, czy zabezpieczyć się przed negatywnymi konsekwencjami; - doradca podatkowy reprezentujący podatników jako profesjonalista powinien podjąć działania zabezpieczające interesy swoich klientów; - pozyskanie przez pełnomocnika zaświadczenia lekarskiego nie świadczyło o staranności pełnomocnika, lecz miało wyłącznie na celu uchronienie się przed negatywnymi konsekwencjami popełnionego błędu; - okoliczność sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w miejscu zamieszkania i zarazem prowadzenia działalności nie mogła być uwzględniona, gdyż dotyczyła organizacji życia prywatnego i skutki z niego wynikające nie mogą być przenoszone na klientów; - pomimo swojej choroby pełnomocnik był w stanie odbyć wizytę lekarską z chorym 6-letnim dzieckiem i sprawować nad nim opiekę w dniach od 5 do 12 września 2019 r.; - mało wiarygodna była podana przez pełnomocnika okoliczność prowadzenia przez niego działalności jednoosobowo bez zatrudniania innych osób. 7.3. W przedstawionej kwestii spornej Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do zapatrywań wyrażonych przez Dyrektora IAS. W okolicznościach tego konkretnego przypadku, odmiennie niż oceniono w zaskarżonym postanowieniu, nie został uprawdopodobniony brak winy Spółki w uchybieniu terminu. 7.3.1. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem trzeba dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie. Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter generalnie wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego, ale jednocześnie możliwego, w danych warunkach wysiłku. W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, to przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania reprezentującego ją zawodowego pełnomocnika, który powinien działać z właściwą dla profesjonalisty należytą starannością. 7.3.2. W analizowanym przypadku działanie pełnomocnika Spółki było zawinione, albowiem przy zachowaniu reguł należytej staranności mógł on zadbać o uniknięcie błędów w działaniu finalnie na szkodę klienta, a mogących wystąpić na skutek zaostrzenia się stanu jego choroby. Doradca podatkowy na zaburzenia depresyjno-lękowe cierpiał od 10 lat i kilkukrotnie już odstawiał leki. Świadomy był zatem, co zresztą podał we wniosku, zarówno symptomów swojej choroby, jak i możliwości wystąpienia nasilonych objawów również w sytuacji zaprzestania brania leków. Jak podnosił: "[o]dstawienie leków po długim czasie ich stosowania może wywołać chwilowe lub długotrwałe i niekiedy gwałtowne reakcje organizmu, których wystąpienia nie da się przewidzieć i nie da się im od razu zapobiec. Tak też nastąpiło tym razem, tj. w okresie ostatnich kilkunastu dni całkowity brak koncentracji, problemy z pamięcią, niezdolność właściwego zorganizowania pracy, utratę kontroli co ostatecznie doprowadziło do błędu. Taka sytuacja pogorszenia zdrowia zdarzała się zresztą już wcześniej, przy okazji prób celowego odstawienia leku" (str. 2 wniosku o przywrócenie terminu). Uwzględniając te okoliczności (wieloletnią wiedzę co do przebiegu choroby, możliwości zaistnienia epizodów zdrowotnych i stanu jakie mogą one wywołać w sferze funkcji poznawczych organizmu ludzkiego) nie można przyjąć, aby pełnomocnik nie mógł zapobiec, a przynamniej zabezpieczyć się przed ewentualnymi pomyłkami wywołanymi chorobą. Zawodowy pełnomocnik podejmujący się obsługi prawnej podatników powinien zorganizować swoją działalność w sposób chroniący ich interesy. W sytuacji, gdy ma wiedzę o możliwości wystąpienia u niego negatywnych objawów zdrowotnych utrudniających prawidłowe postrzeganie rzeczywistości, a decyduję się na reprezentowanie innych osób w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to winien wprowadzić do niej mechanizmy organizacyjne, które pozwalałyby kontrolować tok jej prac. Nie można natomiast uznać wystąpienia braku zawinienia w nieuiszczeniu wpisu od skargi, kiedy profesjonalny pełnomocnik nie podejmuje jakichkolwiek działań zabezpieczających interes jego klienta na wypadek popełnienia błędu, którego przyczyną jest istniejąca u niego i znana mu od lat choroba. Podobne uwagi należało odnieść do argumentacji pełnomocnika wskazującej na utrudnienia w funkcjonowaniu zawodowym, tj. prowadzenie działalności w miejscu zamieszkania przy jednoczesnej opiece nad chorymi dziećmi oraz nagromadzenie się spraw i towarzyszący temu stres. Okoliczności te dotyczą wewnętrznej sprawy ułożenia swojej pracy, a kształtowanie jej dokonywane jest na ryzyko prowadzącego działalność. Nie mogą zatem przekładać się na kwestię zawinienia/lub braku zawinienia w zakresie obsługi prawnej klienta. Od profesjonalistów przy wypełnianiu obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną, od której zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, wymaga się bowiem maksimum staranności przy jej wykonywaniu. Podmiot profesjonalny musi prowadzić swoją firmę w szczególności w sposób minimalizujący ryzyko jej nieprawidłowego działania, a w sprawie - mimo posiadania wiedzy o potencjalnych zagrożeniach wynikających ze stanu zdrowotnego - nie wykazano aby temu uczyniono zadość. 7.3.3. Podkreślić należy, że ocenie podlegało uprawdopodobnienie braku winy w kontekście wskazanych przez doradcę podatkowego i omówionych wyżej okoliczności. Pozostałe elementy poruszone przez strony postępowania, a to dotyczące: wyjazdu zagranicznego i jego przyczyn, powodów odstawienia leków oraz przyczyna pozyskania zaświadczenia lekarskiego z dnia 19 września 2019 r., jako w istocie pochodne od zasadniczego motywu mającego przemawiać za przywróceniem terminu, nie wymagały szerszego komentarza. 7.4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. W punkcie drugim, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. 7.5. Odnosząc się zaś do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie mógł on zostać uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.