II SA/Wa 2095/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant referent Monika Duma-Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2020 r. sprawy ze skargi małoletnich M. P. i I. P. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2019r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2019r. o odmowie przyznania małoletnim M. i I. P. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.) wskazując, ze szczególne okoliczności, o jakich mowa w w/w przepisie to zdarzenia, wykluczające aktywność zawodową strony z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. Organ ustalił, iż na 56 lat życia, tj. na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy strona miała udokumentowane jedynie 12 lat 2 miesiące i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy tylko 6 miesięcy i 26 dni zamiast wymaganych pięciu lat. Powyższe okresy zatrudnienia strony, były w ocenie organu nieadekwatne do długości wieku strony. Brak wykazania przez stronę występowania szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych w długości stosownej do wieku, uniemożliwiał zaś przyznanie dochodzonego świadczenia. W uzasadnieniu podkreślono także, iż okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją w urzędzie pracy, nie stanowi ani okresu składkowego ani nieskładkowego. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła M. P. – przedstawicielka ustawowa małoletnich wnosząc o jej uchylenie i zarzucając organowi naruszenie zarówno przepisu art.83 ustawy o emeryturach i rentach (...) jak też przepisów postępowania tj. art.7, 8, 10, 77, 80, 107 i 136 K.p.a. W uzasadnieniu skargi zwrócono szczególną uwagę na to, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w zakresie obiektywnej niemożliwości opłacania składek przez ojca dzieci, a zwłaszcza w zakresie analizy stanu zdrowia ojca w okresie 5 lat przed śmiercią. W uzasadnieniu zwrócono też uwagę na fakt, iż mimo starań, ojciec dzieci nie był w stanie znaleźć zatrudnienia z uwagi na panujące bezrobocie, co w efekcie spowodowało braki w stażu pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie uprawnionego, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 56 lat życia wypracował jedynie 12 lat 2 miesiące i 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez ojca dzieci w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uprawnionemu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu bliskiej jej osoby istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności m.in. w bezrobociu panującym w kraju. Odnosząc się do w/w materii, Sąd podzielił argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby per se uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Tut. Sąd ma oczywiście świadomość, iż powyższa teza może być postrzegana jako "bezduszna". Należy jednakże mieć na względzie to, że Sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. Sądem prawa. Odmiennie więc niż Sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy. Uwypuklenia wymaga również to, ze nawet uwzględniając twierdzenie skargi, iż po orzeczeniu wobec ojca dzieci częściowej niezdolności do pracy utracił on realną możliwość znalezienia zatrudnienia, to nie sposób pominąć tego, że z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że częściowa niezdolność do pracy istniała od listopada 2013r. W tym czasie zmarły był 52 letnim mężczyzną. Zestawienie w/w wieku z wypracowanym okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze nieco ponad 12 lat także jednak prowadzi do wniosku, że okres w jakim zmarły odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne, był nieadekwatnie krótki w porównaniu z jego wiekiem. Skoro więc wobec strony, przed listopadem 2013r. nie był orzeczony żaden rodzaj niezdolność do pracy, to świadczy to tym, iż formalnie brak było przeszkód, uniemożliwiających mu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Brak natomiast wypracowania takiego stażu, nie może obecnie obciążać pozostałych uczestników programu ubezpieczenia społecznego, którzy rzetelnie przez wiele lat odprowadzali swoje składki na ZUS. Na marginesie dodać też należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby wnioskodawca kiedyś był w stanie wykazać istnienie po stronie zmarłego rodzica szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu wypracowania stażu pracy adekwatnego do wieku. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).