I OSK 341/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. P. i G. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 889/19 o odrzuceniu skargi W. P. i G. C. na czynność Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie wykreślenia z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z 12 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę W. P. i G. C. na czynność Wojewody Wielkopolskiego z [...] marca 2017 r. o wykreśleniu z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych województwa wielkopolskiego mauzoleum i cmentarza żołnierzy Armii Czerwonej zlokalizowanego na placu Pocztowym w Trzciance oraz zwrócił skarżącym wpis od skargi. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżące zarzuciły ww. czynności naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 6 ust. 1 ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 681) oraz wniosły o stwierdzenie jej bezskuteczności i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonej do skargi dokumentacji. Jak podkreśliły, należą do rodzin żołnierzy pochowanych na Placu Pocztowym w Trzciance. W. P. jest krewną poległego młodszego sierżanta I. C., zaś G. C. jest krewną sierżanta gwardii I. S. Pismem z 8 lipca 2019 r. wezwały Wojewodę do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie, uznając, że powyższa czynność miała charakter materialno – techniczny. Odrzucając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarżona czynność nie stanowi czynności, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Objęcie jej ww. przepisem zależy od spełnienia kryterium pozytywnego (działanie dotyczy sprawy z zakresu administracji publicznej) oraz kryterium negatywnego (działanie nie jest podejmowane w formach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 – 3 P.p.s.a.). W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że akty lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. muszą być skierowane do konkretnego, zindywidualizowanego adresata, mieć charakter zewnętrzny, co oznacza, że są one skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu akt lub podejmującemu daną czynność, mają dotyczyć spraw z zakresu administracji publicznej, a więc obejmować władcze działania organów administracji publicznej, którymi o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie podmiot wykonujący administrację publiczną, a adresat jest tym działaniem związany, a także obejmować uprawnienia lub obowiązki wynikające z przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. Akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. Inaczej mówiąc, musi występować związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek, a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu, jeżeli ich powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej. Akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., podejmowane są poza postępowaniem jurysdykcyjnym, co odpowiada formule nie tyle stosowania prawa, co jego wykonywania. Wskazując na powyższe, Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżona czynność nie spełnia wymagań z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., gdyż nie została podjęta w indywidualnej sprawie. Skarżące źródła swego interesu prawnego upatrują w art. 4 ust. 2 i art. 10 ustawy o grobach i cmentarzach wojennych w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Powyższe przepisy stanowią jednak podstawę do ewentualnego wszczęcia na wniosek skarżących sprawy ekshumacji i przeniesienia zwłok z cmentarza lub grobu wojennego na inny cmentarz lub do innego grobu wojennego, która ma charakter indywidualnej sprawy administracyjnej rozstrzyganej w formie decyzji. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że podstawą właśnie tej sprawy, a nie czynności objętej zakresem przedmiotowej skargi, są wskazane przez skarżące ogólne i abstrakcyjne normy prawa administracyjnego. Rozstrzygnięcie sprawy ekshumacji ma charakter władczy, jednostronny, a także jest skierowane na zewnątrz administracji publicznej, gdyż jest wydawane w postępowaniu dotyczącym interesów prawnych osób spokrewnionych ze zmarłym wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Sferą administracyjnoprawną cmentarzy komunalnych objęte są zadania, o których mowa w art. 1 ust.1 i 2, art. 2 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 3, art. 15 ust. 1 ustawy z 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Mają one charakter władczy i załatwiane są w formie właściwej działaniu administracji publicznej, to znaczy w formie decyzji. Do zadań tych ustawodawca w art. 15 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych zalicza ekshumację zwłok i szczątków. Oznacza to, że norma zawarta w 10 ust. 1 ustawy stanowi źródło interesu prawnego podmiotów, których dotyczy postępowanie w sprawie ekshumacji zwłok. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyły skarżące, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie: - przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niewskazaniu i niewyjaśnieniu w sposób prawidłowy podstawy prawnej rozstrzygnięcia albowiem Sąd pierwszej instancji dokonał swoistej koniunkcji wskazanych w art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. przesłanek dopuszczalności zaskarżenia, w rezultacie czego strona skarżąca może się jedynie domyślać, co miał na myśli Sąd pierwszej instancji odrzucając skargę, co utrudnia znacząco kontrolę zaskarżonego postanowienia, 2. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi na podstawie błędnego uznania, iż czynność wykreślenia z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych nie jest innym aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. i tym samym nie może stanowić przedmiotu kontroli sądu administracyjnego, podczas gdy Sąd pierwszej instancji nie wskazał, w jaki inny sposób niż przed sądem administracyjnym, czynność ta może podlegać kontroli co do zgodności z prawem, 3. art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi na podstawie błędnego uznania, iż czynność wykreślenia z wojewódzkiej ewidencji cmentarzy i grobów wojennych podjęta na podstawie art. 5a ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych nie spełnia wymagań z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. albowiem nie została podjęta w indywidualnej sprawie, podczas gdy Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że utrata statusu grobu wojennego przez obiekt zlokalizowany na pl. Pocztowym w Trzciance w związku z wykreśleniem go z przedmiotowej ewidencji pozbawia skarżących uprawnienia wynikającego z art. 4 ust. 2 ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, tj. żądania ekshumacji zwłok z grobu wojennego i przeniesienia ich na inne miejsce w kraju lub poza granicami Państwa; - przepisów prawa materialnego, tj. 4. art. 4 ust. 2 i art. 10 ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych w zw. z. art. 10 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2017 r. poz. 912 ze zm.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że powyższe przepisy stanowią źródło interesu prawnego wyłącznie podmiotów, których dotyczy postępowanie w sprawie ekshumacji zwłok; podczas, gdy przepisy te mogą również stanowić źródło legitymacji skargowej do zaskarżenia czynności, która pozbawia konkretne podmioty (w tym przypadku skarżących) uprawnienia wynikającego z art. 4 ust. 2 ustawy o grobach i cmentarzach wojennych. Wskazując na powyższe, skarżące wniosły o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że wykreślenie z wojewódzkiej ewidencji cmentarzy i grobów wojennych spełnia wymogi, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., albowiem przesądza jednostronnie o uprawnieniach skarżących wynikających z art. 4 ust. 2 ustawy o grobach i cmentarza wojennych. Dokonując zaskarżonej czynności, Wojewoda uniemożliwił im, jako członkom rodziny pochowanych w grobie wojennym, domagania się ekshumacji i przeniesienia szczątków członków rodziny. Tym samym, zaskarżona czynność wpływa na sytuację prawną skarżących. Na dowód powyższego skarżące w dniu 28 lutego 2020 r. przedstawiły decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wydaną na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o grobach i cmentarzach wojennych odmawiającą zezwolenia na ekshumację zwłok z działek ewidencyjnych nr [...]. Zwróciły uwagę, że w jej treści organ wskazał, że "w obecnym stanie faktycznym obszar objęty wnioskiem stron tj. działki [...] nie jest grobem wojennym w rozumieniu ustawy, a konsekwencją tego jest niemożność zarządzenia ekshumacji lub zezwolenia na jej przeprowadzenie", co dowodzi, że zaskarżona czynność wykreślenia z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych wpłynęła na sytuację prawną skarżących, wywołując określony skutek prawny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 181 § 1 P.p.s.a.: "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej". Takimi szczególnymi przepisami są art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a. zgodnie z którymi: "Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie (...). Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego (...)". Skarżone postanowienie o odrzuceniu skargi z przyczyn określonych w art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. W okolicznościach niniejszej sprawy brak było jednak zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszy środek zaskarżenia podstaw do uwzględnienia wniosku strony skarżącej i rozpoznania złożonej skargi kasacyjnej na rozprawie. Ponadto, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a w niniejszej sprawie ich brak, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami kasacji, wyznaczonymi podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Oceniając w tych granicach przedstawioną skargę kasacyjną, jako niezasadny należy ocenić zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 1 i 6 P.p.s.a. (zarzut 1). Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał jako podstawę odrzucenia skargi pkt 6 a nie pkt 1 art. 58 § 1 P.p.s.a., a więc nie dokonywał żadnej "swoistej koniunkcji". I chociaż istotnie, uznanie, że będąca przedmiotem skargi czynność Wojewody Wielkopolskiego z [...] marca 2017 r. nie jest tą, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., winno prowadzić do przyjęcia za podstawę odrzucenia skargi pkt 1 art. 58 § 1 P.p.s.a., to jednak wadliwość ta nie ma żadnego wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał przyczyny zajętego stanowiska, wypełniając wymogi normy art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a., szczególnie odnośnie wyjaśnienia podstawy prawnej postanowienia, zaś ocena jego prawidłowości winna zostać przeprowadzona przede wszystkim w ramach art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a więc poprzez ocenę, czy czynność wykreślenia z ewidencji cmentarzy wojennych należy do kognicji sądów administracyjnych. W tym zakresie zauważyć trzeba, że ratio legis uregulowania prawnego z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. rozszerzającego kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, jest wiązane z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, które dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznej, oraz z potrzebą zapewnienia im gwarancji procesowych w ich relacjach z organami administracji publicznej i w zakresie zadań realizowanych przez te organy (T. Woś [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, T. Woś (red.). Wydanie 5. Warszawa 2012, s. 69 – 70). Tym samym obywatele i inne podmioty konkretnych uprawnień lub obowiązków mają zapewnioną ochronę w drodze sądowej w sytuacji, gdy odnoszący się do nich akt lub czynność ma cechy określone w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Mogą bowiem zaskarżyć do sądu administracyjnego takie akty i czynności organu administracji publicznej, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 146 P.p.s.a.). Użyte w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. kryteria, chociaż obejmują dość zróżnicowane kategorie działań administracji, które trudno dokładnie scharakteryzować, stanowią akty lub czynności, które: a) mają charakter władczy, chociaż nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 – 3 P.p.s.a.; b) są podejmowane w sprawach indywidualnych; c) mają charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji została poddana kontroli sądów administracyjnych; d) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa, co oznacza, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność (por. uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 21; 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13, ONSAiWSA z 2014 r. nr 1, poz. 2, 16 grudnia 2013 r. sygn. akt II GPS 2/13, ONSAiWSA z 2014 r. nr 6, poz. 88). Podkreślenia wymaga również to, jak zwracał uwagę Sąd pierwszej instancji, że akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., są podejmowane poza postępowaniem jurysdykcyjnym z właściwą mu formą decyzji lub postanowienia, co oznacza, iż odpowiadają formule nie tyle stosowania prawa, ile jego wykonywania, która wyraża się w urzeczywistnianiu (realizacji) dyspozycji normy prawnej kreującej konkretny (a więc już istniejący) stosunek administracyjny i wynikające z niego uprawnienie lub obowiązek (Z. Kmieciak. Glosa do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 3/07, OSP 2008, nr 5, poz. 51, s. 350 – 351). W niniejszej sprawy, słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, że czynność wykreślenia z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych nie jest sprawą podjętą indywidualne, a więc konkretną, dotyczącą indywidualnie oznaczonego podmiotu. Wykreślenie cmentarza nie posiada żadnej z cech tzw. podwójnej konkretności. Ponadto analiza ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, szczególnie art. 4 ust. 2, prowadzi do wniosku, że chociaż uniemożliwia wszczęcie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci w sprawie zezwolenia na ekshumację zwłok z grobu (wojennego) i ich przeniesienia na inne miejsce, to jednak nie można przyjąć, aby ekshumacja ta stała się w ogóle niemożliwa. Jest ona bowiem przewidziana w trybie ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (art. 15), a która może stać się podstawą prawną realizacji formułowanego przez skarżące żądania. Wykreślenie cmentarza z ewidencji cmentarzy wojennych nie wyłącza zatem możliwości rozpatrzenia żądania ekshumacji. Przepis art. 5a ustawy z 28 marca 1933 r. przyznaje jedynie ogólnikowe uprawnienie wojewody do m.in. spraw związanych z ewidencją, nie nakładając na niego żadnych dodatkowych warunków czy obowiązków. Tym samym, skoro między działaniem Wojewody a możliwością realizacji uprawnienia nie zachodzi ścisły i bezpośredni związek, to dodatkowo należy wykluczyć, że przedmiot skargi może być zakwalifikowany do kategorii art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. jako dotyczącej uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa (punkt d powyższego katalogu). Zauważyć też należy, że w świetle przedłożonej do akt decyzji Prezesa IPN podstawą odmowy zarządzenia ekshumacji zwłok nie była czynność Wojewody wykreślenia z ewidencji cmentarzy i grobów wojennych województwa wielkopolskiego mauzoleum i cmentarza żołnierzy Armii Czerwonej, lecz w istocie dotychczasowe wyniki badań archeologicznych nie potwierdzające występowania mogił na terenie mauzoleum. Cytowany w piśmie z 28 lutego 2020 r. fragment uzasadnienia tego rozstrzygnięcia w istocie brzmi: "W ocenie organu, mając na względzie dotychczasowe wyniki badań archeologicznych, w obecnym stanie faktycznym obszar objęty wnioskiem (...) nie jest grobem wojennym w rozumieniu ustawy, a konsekwencją tego jest niemożność zarządzenia ekshumacji lub zezwolenia na jej prowadzenie". Jednocześnie Prezes IPN wyjaśnił: "Uznać zatem należy, że wniosek stron jest co najmniej przedwczesny, a ostatecznym potwierdzeniem istnienia bądź nieistnienia na przedmiotowym terenie nawet pojedynczych szczątków (na które nie natrafiono mimo wielu podjętych w tym kierunku prac badawczych w tym kilkudziesięciu wierceń sondażowych jak i sondażu pod samym mauzoleum) może nastąpić jedynie poprzez wykonanie prac archeologicznych w oparciu o przepisy ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami tj. art. 36 ust. 1 pkt 5, art. 36 ust. 6 i 7 oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 22 czerwca 2017 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych, badan konserwatorskich, badan architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych. Dopiero bowiem ewentualne ujawnienie na skutek prac archeologicznych jam grobowych może skutkować ponownym rozważeniem zarządzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej ekshumacji z grobu wojennego w rozumieniu definicji przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o grobach wojennych i cmentarzach wojskowych". Powyższe, wbrew stanowisku skarżących, wprost przeciwnie, dowodzi, że zaskarżona czynność Wojewody nie miała znaczenia dla ich uprawnienia żądania ekshumacji dochodzonego w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych. Z przyczyn powyżej wskazanych nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP (zarzut 2), art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. i art. 4 ust. 2 i art. 5a ustawy z 28 marca 1933 r. (zarzut 3) oraz art. 4 ust. 2 i art. 10 ustawy z 28 marca 1933 r. w zw. z. art. 10 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1959 r. (zarzut 4.). W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.