V SA/Wa 1635/19
WyrokWSA w Warszawie2020-03-04
Skład orzekający: Krystyna Madalińska – Urbaniak, Beata Blankiewicz - Wóltańska, Jadwiga Smołucha
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdy wnioskodawca powoływał się na trudną sytuację majątkową i zdrowotną, ale nie wykazał wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności ani szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Sąd uznał, że ZUS prawidłowo odmówił umorzenia należności, ponieważ wnioskodawca nie wykazał wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności ani szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mimo trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie z aktywności zawodowej, nie wykazał braku majątku w postępowaniu egzekucyjnym ani nie udowodnił, że uzyskanie środków na spłatę zadłużenia pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Decyzje o umorzeniu mają charakter uznaniowy, ale organ nie może działać dowolnie, a wnioskodawca ma obowiązek wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia.Stan faktyczny
Skarżący J. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu trudnej sytuacji majątkowej, braku majątku, bezskuteczności egzekucji, podeszłego wieku, stanu zdrowia i dorywczych prac. Organ rentowy odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów k.p.a. poprzez zaniechanie dogłębnego ustalenia jego sytuacji oraz naruszenie przepisów dotyczących umorzenia składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Przedmiotem skargi, wniesionej przez J. S. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
Wnioskiem z dnia 11 lipca 2018 r. Skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek na poszczególne fundusze i wskazane we wniosku okresy składkowe powołując się na swoją trudną sytuację majątkową. Wnioskodawca podkreślił, że zadłużenie wynika ze współpracy z niesolidnymi kontrahentami, co w efekcie przyczyniło się do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej. Ze względu na brak majątku i nieruchomości postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Wnioskodawcy jest bezskuteczne. Nie jest on w stanie opłacić zaległości składkowych, ponieważ pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i zmusiło do korzystania z pomocy społecznej. Zainteresowany zaznaczył ponadto, że ze względu na podeszły wiek oraz stan zdrowia nie jest w stanie znaleźć stałej pracy i od kilku lat utrzymuje się jedynie ze środków pożyczanych od rodziny oraz prac dorywczych.
Dodatkowo we wniosku podniesiono, że Skarżący ubiegał się również o umorzenie składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). W związku jednak z uchybieniem o jeden dzień terminu na złożenie wniosku, odmówiono jego rozpatrzenia i kierując się sztywno przepisami prawa, nie nadano sprawie dalszego biegu.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. odmówił Skarżącemu umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w uzasadnieniu którego podniósł, że organ rentowy pomimo stwierdzenia, iż Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nadal dostrzega możliwość opłacenia zaległych składek. Zainteresowany wskazał również, że wiek i kłopoty zdrowotne (problemy z krążeniem, depresja) uniemożliwiają mu znalezienie pracy. Oświadczył, że od czasu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej pozostaje bezrobotny. Podsumowując Wnioskodawca wskazał, że w jego przypadku zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. organ rentowy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że może umorzyć nieopłacone należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy wystąpi przynajmniej jedna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) – dalej jako: "u.s.u.s." W przypadku ich braku nieopłacone należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy. Otwarty katalog przesłanek określony został w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tych przepisach, daje możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygniecie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
Organ, w obszernym uzasadnieniu, dokonał oceny wniosku o umorzenie należności pod kątem wystąpienia wyżej wymienionych przesłanek i uznał, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą ani przesłanki całkowitej nieściągalności, ani przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Brak jest zatem podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek. W szczególności organ wskazał, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie. Powołując się na trudną sytuację finansową, Wnioskodawca nie udokumentował problemów z regulowaniem bieżących opłat, w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie z aktywności zawodowej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy dokumentów świadczących o niezdolności do pracy. W przedmiotowej sprawie brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały, ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Organ podkreślił przy tym, że Skarżący jest czynny zawodowo – zatrudniony na umowę o pracę i osiąga dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie neguje problemów zdrowotnych Wnioskodawcy, niemniej jednak zwrócił uwagę, iż nie przedstawił on żadnych dokumentów medycznych potwierdzających fakt braku możliwości świadczenia pracy ze względu na stan zdrowia.
J. S. wniósł skargę na powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. Skarżący podniósł zarzuty:
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z 77 § i k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dogłębnego ustalenia (i) sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego, w szczególności w zakresie pozostawania przez Skarżącego jako osoby bezrobotnej, bez perspektyw do pracy, (ii) jak również utrzymywania Skarżącego przez siostry - w zakresie opieki oraz bieżących potrzeb życia codziennego, (iii) składników jego majątku, z których organ mógłby prowadzić egzekucję swoich należności składkowych;
- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności braku dostrzeżenia faktu, iż (i) skarżący jest osobą bezrobotną, utrzymuje się li tylko z mało płatnych prac dorywczych oraz pomocy rodziny, (ii) pozostawanie przez Skarżącego w ciężkiej sytuacji materialnej jest spowodowane szeregiem chorób, na które cierpi, (iii) korzysta z pomocy rodziny, (iv) konieczność spłacenia zobowiązań składkowych pozbawiłaby jego i jego rodzinę (na której utrzymaniu pozostaje) możliwości zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych (tzw. minimum socjalnego), (v) zadłużenia względem organu nie były spowodowane umyślnym działaniem Skarżącego, a wynikały z nieuczciwości kontrahentów prowadzonej przez niego działalności gospodarczej;
- naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez działanie organu I i II instancji w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do działania organów administracji, w szczególności poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu opłaconych składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Wniosek J. S. nie został uwzględniony tylko i wyłącznie z uwagi na uchybienie terminowi o 1 dzień, co jednak nie nastąpiło z winy Skarżącego, który pozostawał w nieświadomości, iż termin 12 miesięcy do wystąpienia z wnioskiem został obliczony od decyzji z dnia [...] listopada 2016 r., która uprawomocniła się w dniu 17 stycznia 2017 r. Wniosek natomiast został złożony w dniu 18 stycznia 2018 r. Organ zatem dostrzegł trudną sytuację Skarżącego, a jedynie kierując się sztywno przepisami prawa nie nadal sprawie dalszego biegu;
- naruszenie art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez błędne stanowisko organu I i II instancji w zakresie możliwości umorzenia należności składkowych ze względu na ciężką sytuację finansową i zdrowotną Skarżącego, jak również brak dostrzeżenia, że decyzje wydawane na podstawie ww. przepisów mają charakter uznaniowy, co w konsekwencji oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu administracyjnego, a nie podlega sztywnym ramom przepisów — jak zdaje się wskazywać na to uzasadnienie zaskarżonej decyzji.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia.
Wobec tego, że przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydana w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, finansowanych przez Skarżącego jako płatnika składek (zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników), wskazania wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s., należności z tytułu tych składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do ust. 3, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498),
nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900),
nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (i odpowiednio - zgodnie z art. 32 u.s.u.s. - składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych) z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a tej ustawy). Wskazanie tych przypadków powierzono ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.
Działając na mocy powyższego upoważnienia, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. powołane już rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślić należy, że decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., mają charakter uznaniowy, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia jest uzależniony od woli organu. Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia zaistnienia przesłanki umorzenia, tj. może wówczas uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, jednakże rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego. Jeżeli natomiast przesłanki umorzenia nie wystąpią, to organ nie prawnej możliwości uwzględnienia wniosku.
Zakres swobody organu administracji, wyznaczony przepisami prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wyrażoną w art. 7 k.p.a., zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym. Z jego brzmienia wynika, że ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, bez dominacji któregokolwiek z nich. Ponadto rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Z decyzji musi zatem wynikać m.in., że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podkreśli należy, że w ramach sądowej kontroli legalności wydanej decyzji, ocenie podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz spełnienie wymogów formalnych decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zatem zarówno zastosowania prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego, wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.
W rozpoznawanej sprawie ZUS nie kwestionował obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej Skarżącego. Jednocześnie jednak organ trafnie zauważył, że w odniesieniu do niego nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. W szczególności organ egzekucyjny (Dyrektor [...] Oddziału ZUS w W.) nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności. Należy zgodzić się z organem, że dopóki postępowanie to nie zostało zakończone lub umorzone nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji zaległości składkowych. Skarżący nie wykazał również, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ rentowy nie miał możliwości umorzenia zaległych składek w oparciu o przesłanki całkowitej nieściągalności.
Przechodząc do oceny możliwości umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać należy na Skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających całkowite wykluczenie z aktywności zawodowej, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czy dokumentów świadczących o niezdolności do pracy. Skarżący jest czynny zawodowo. Z ustaleń organu wynika, że jest on zatrudniony na umowę o pracę i osiąga dochód w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nie można wykluczyć, że sytuacja finansowa Skarżącego ulegnie dalszej poprawie, skoro jeszcze na etapie złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek wskazywał on, że pozostaje bezrobotny i podejmuje jedynie prace dorywcze. Dalsza poprawa sytuacji finansowej Skarżącego powinna umożliwić spłatę zadłużenia, choćby w układzie ratalnym.
Organ nie kwestionował również istnienia dolegliwości zdrowotnych, na które powoływał się Skarżący (bóle kręgosłupa i stawów, nadciśnienie tętnicze). Niezależnie od tego organ zasadnie podkreślił jednak, że Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji medycznej potwierdzającej wystąpienie przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej. Co więcej – jak wskazano powyżej – pracę taką Skarżący podjął.
W ocenie Sądu organ trafnie zwrócił też uwagę na to, że Skarżący nie korzysta z żadnej z form pomocy socjalnej, co mogłoby potwierdzać, że jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
W tym miejscu przywołać należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zajęte w wyroku z dnia 23 kwietnia 2009 r. o sygn. akt II GSK 884/08, zgodnie z którym, prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).
Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należało niewątpliwie uznać, że nie wystąpiła ona w przedmiotowej sprawie. Sam Skarżący w ogóle nie wskazywał na poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.
Sąd podziela też stanowisko organu w zakresie niewykazania wystąpienia ostatniej z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący cierpi na schorzenia charakterystyczne dla jego wieku, jednak – jak już wskazano powyżej – nie przestawił aktualnego potwierdzenia swojego stanu zdrowia. Nadto nie przedłożył żadnego dokumentu lekarskiego, z którego wynikałoby, że przez stan zdrowia jest pozbawiony możliwości zarobkowych.
Podzielając zatem stanowisko organu, iż w sprawie nie wystąpiła którakolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, dodać należy, iż jakkolwiek to na organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i podejmowania z urzędu wszelkich działań zmierzających do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego, to jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w celu realizacji zasady prawdy obiektywnej strona powinna współpracować z organem w wyjaśnianiu istotnych okoliczności sprawy. Strona nie jest zwolniona z obowiązku wykazywania okoliczności z zakresu jej sytuacji i podstaw rzutujących na możliwość ubiegania się o skorzystanie z dobrodziejstwa umarzania należności wobec ZUS. Przepis § 3 rozporządzenia stanowi bowiem wprost, że to Strona skarżąca ma wykazać spełnienie przesłanek do umorzenia, to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa właśnie na niej (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r. o sygn. akt II GSK 2410/11).
Podkreślenia wymaga, że organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał w miarę wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Nie doszło również do naruszenia art. 7 w zw. z 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.
Odnośnie naruszenia art. 8 k.p.a. wskazać należy, że organ orzekał w przedmiotowej sprawie w zakresie wniosku Skarżącego opartego o przesłanki umorzenia wskazane w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, a nie przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.
Na marginesie już tylko wskazać należy, że Sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło