I SA/Rz 16/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2007 - 2011 oddala skargę. Przedmiotem skargi R. K. (dalej: wnioskodawca/skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2019 r. nr [...], którą tenże utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2017 r. nr [...] na podstawie której odmówił: 1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, dalej u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem w łącznej kwocie 13 092,31 zł, w tym na: a) ubezpieczenie społeczne za okres 07.2007-10.2007, 02.2011 w łącznej kwocie 4 112,20 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 01.2007, 05.2007-10.2007, 02.2011, 03.2014- 04.2015 w łącznej kwocie 8 472,36 c) Fundusz Pracy za okres: 01.2007, 05.2007-08.2007, 10.2007, 02.2011 w łącznej kwocie 507,75 zł z tytułu:  Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że wnioskodawca w dniu 23 października 2019r. zwrócił się w wnioskiem o umorzenie w/w należności uzasadniając go ciężką sytuacją materialną i zdrowotną. Oświadczył, że jest po zawale serca, ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nadciśnienie, dusznice bolesną i choroby kręgów szyjnych. Wskazał, że stan zdrowia wymaga częstych wizyt lekarskich i przyjmowania leków, na które przeznacza znaczną część dochodu. Z ustaleń organu poczynionych na podstawie oświadczeń wnioskodawcy oraz danych pozyskanych z urzędu przez Zakład, wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych wynika, że wnioskodawca do 23 lutego 2016r. prowadził działalność gospodarczą, związaną z obowiązkiem opłacania składek, z którego w prawidłowy sposób nie dopełnił. Obecnie zamieszkuje z żoną, ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Pobiera emeryturę w kwocie 2 282,31 zł brutto, tj. 1 759,90 zł netto, już po potrąceniu komorniczym w kwocie 150 zł. Wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięczne wydatki z tytułu czynszu w kwocie 175 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 250 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 200 zł miesięcznie. Ponadto posiada zobowiązania finansowe w bankach w kwocie 53 000 zł, które spłaca w formie egzekucji komorniczej w wysokości po150 zł miesięcznie, a także w ratach po 700 zł miesięcznie. Wnioskodawca w CEPiK figuruje jako współwłaściciel pojazdów: FSO Polonez z 1989r., Volkswagen Caddy z 2008r., Mercedes Benz Vito z 1999r., Mercedes Benz 200D z 1983r., lnveco z 2005r., Mercedes Benz E200 z 2004r. Jednocześnie nie figuruje jako właściciel/współwłaściciel nieruchomości, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej. Zakład przeanalizował przesłanki ustawowe umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi tzw. całkowita nieściągalność. Organ podkreślił, że sukcesywnie, począwszy od 23 listopada 2007r., podejmował działania egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego, zajęte zostały jego rachunki bankowe. Zaznaczył, że aktualnie postępowanie egzekucyjne jest zawieszone z uwagi na zawarcie 11 lipca 2019r. umowy ratalnej z zobowiązanym. Podkreślił w szczególności, że organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Analizując z kolei przesłanki umorzenia wynikające z rozporządzenia podkreślił organ, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się, a ciężar udowodnienia braku możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. Organ przeanalizował dochody i wydatki deklarowane przez wnioskodawcę i stwierdził, że z uzyskiwanych przez niego dochodów (1 759,90 zł), po opłaceniu stałych wydatków (625 zł) pozostaje kwota 1 134,90 zł, z której zaspokaja on pozostałe potrzeby życiowe oraz spłaca zobowiązania cywilno-prawne. Wskazał przy tym, że osiągany przez wnioskodawcę dochód jest kwotą wyższą od minimum socjalnego w II kwartale 2019 r. dla 1-osobowego gospodarstwa domowego (1 197,47 zł), zatem nie można stwierdzić, że w jego przypadku zachodzi ubóstwo. Wskazał także, że wnioskodawca nie udowodnił aby nie miał żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek, w szczególności aby miał problemy w regulowaniu opłat i korzystał z zasiłków z pomocy społecznej. Odnośnie sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy organ zauważył, że w aktach sprawy brak dokumentów potwierdzających, że nie może on skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych oraz podkreślił, że posiada jednak stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest chronione prawnie poprzez zawężenie zakresu dokonywania potrąceń, które mają na celu ochronę dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych, poprzez zapewnienie mu środków utrzymania. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest według organu samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Co do spłacania przez wnioskodawcę zadłużenia prywatnego, zaznaczył organ, że wywiązywanie się z zobowiązań wobec innych wierzycieli jest ważne, ale spłata zadłużenia wobec ZUS też jest bardzo istotna i nie może być pomijana. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki do umorzenia należności sytuację osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla osoby zobowiązanej. Podsumowując zakład skonstatował, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Uznał, że umorzenie należności w omawianej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania zdaniem organu nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W skardze do tut. Sądu R. K. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 107 § 3 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) polegające na błędnym, bo sprzecznym z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ustaleniu, iż jego dochód po poniesieniu opłat stałych jest wyższy od minimum socjalnego, dlatego nie zachodzą w stosunku do jego osoby okoliczności przemawiające za umorzeniem składek, co narusza interes prawny skarżącego bo pozbawia go podstaw egzystencji w przypadku egzekwowania zaległych składek. W uzasadnieniu skarżący podniósł dodatkowo, że jego zadłużenie kredytowe nie wynika bynajmniej z celowego zaciągnięcia tych zobowiązań by powoływać się na nie przed ZUS, przy przedstawianiu swojej sytuacji płatniczej i dlatego powinno być ono brane pod uwagę przy ocenie tej sytuacji, bo ono po prostu istnieje, wywierając negatywny wpływ na jego możliwości płatnicze i bytowe. Wskazał też skarżący, odnośnie twierdzeń organu, że nie udowodnił niemożności korzystania z usług leczniczych i rehabilitacyjnych, że te usługi są bezpłatne dla osoby ubezpieczonej w ZUS i z usług takich korzysta. Końcowo podniósł, że nie korzysta z pomocy socjalnej bo po prostu się tego wstydzi. Brak korzystania z tej pomocy nie może jego zdaniem stanowić argumentu przemawiającego za odmową umorzenia zaległości w ZUS. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Skarżący ubiegał się o umorzenie należności z tytułu składek. Zasadniczo mogą one być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s.). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że tego rodzaju sytuacja w stosunku do skarżącego nie zachodzi, a w skardze brak jakichkolwiek argumentów przeciwstawnych tej tezie, co jest oczywiste jeśli się tylko zważy, że w stosunku do skarżącego prowadzona jest skuteczna egzekucja a w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne jest zawieszone, ze względu na zawarcie układu ratalnego zawartego w dniu 11 lipca 2019r. Niemniej, z mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Z przedstawionych Sądowi akt sprawy i treści kontrolowanej decyzji wynika, że skarżący ubiegał się o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami, które to zaległości powstały w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Uzasadniając wniosek skarżący powołał się na trudną sytuację materialna i zdrowotną. Organ nie zaprzeczył, że sytuacja materialna skarżącego nie jest najlepsza zważywszy na szereg obciążeń i koszty leczenia. Zwrócił jednak uwagę, że stały dochód miesięczny skarżącego - 1 759,90 zł (już po potrąceniu komorniczym w kwocie 150 zł) prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe, pomimo zamieszkiwania z żoną, jest wyższy od minimum socjalnego w II kwartale 2019 r (1 197,47 zł), wnioskodawca dobrowolnie reguluje zobowiązania prywatnoprawne, w tym kredytowe, i nie korzysta z pomocy społecznej. Nie ma racji skarżący zarzucając organowi zastosowanie błędnej metodologii wyliczania jego dochodu odnoszącego następnie do wysokości minimum socjalnego określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, gdyż prawidłowo organ przyjął jako podstawę odniesienia dochód netto, nie pomniejszany o stałe, miesięczne wydatki. Myli się także skarżący twierdząc, że organ pomija fakt ciążących na nim prywatnoprawnych zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętych kredytów, gdyż co innego płynie z lektury uzasadnienia skarżonej decyzji. Notabene fakt regulowania zobowiązań prywatnych stanowi dla organu wskazanie, że skarżący ma zdolność regulowania swoich zobowiązań, i nie powinien w tym zakresie preferować zobowiązań prywatnoprawnych W ocenie Sądu, ZUS prawidłowo ustalił sytuację osobistą, majątkową skarżącego oraz jego możliwości płatnicze. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. Skarżący powołując się na zły stan zdrowia, przedłożył stosowną dokumentację medyczną, aczkolwiek podkreślenia wymaga, na co słusznie zwrócił uwagę organ w niniejszej sprawie, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia tj. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, tylko wtedy może być skutecznie podnoszona, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tymczasem skarżący niezależnie od stanu swojego zdrowia i koniecznych zabiegów leczniczych czy rehabilitacyjnych otrzymuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, finansowanego de facto z systemu ubezpieczeń społecznych, którym zarządza Zakład jako podmiot wykonujący przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie jest też sporne, że skarżący nie jest pozbawiony niezbędnych świadczeń medycznych, które nie są związane z odpłatnością. Ustalono również bezspornie, że skarżący nie korzysta ze środków pomocy społecznej i o taką pomoc się nie ubiegał. Oczywiście nie jest to okoliczność przesądzająca wystąpienie ubóstwa po stronie skarżącego, ale jedna z wielu okoliczności, które zostały wyważone przez organ w niniejszej sprawie, wskazujących łącznie, że w takiej wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej skorzystanie z najdalej idącej ulgi w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, skarżący się nie znajduje. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych słusznie stwierdził ZUS, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia uzasadniająca - na zasadzie wyjątku - umorzenie należności z tytułu składek - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rolą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami. W prawidłowo ustalonych przez Zakład okolicznościach sprawy odmowa uwzględnienia wniosku nie jawi się zatem jako sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami rozporządzenia i ich celem. Nie można było przyjąć, że decyzja ta stanowi zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego minimum socjalnego skarżącego, albo, że dalsze dochodzenie przez Zakład istniejącego zadłużenia pozbawi skarżącego środków do życia na podstawowym poziomie. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, ale skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego przez pewien czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywarcia dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wydanej decyzji nie można ocenić jako dowolnej, ponieważ poprzedzona została dostatecznym wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Wbrew zarzutom skargi Zakład ustalił właściwie dochody i wydatki skarżącego w stopniu niezbędnym do prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego. Podjęte w następstwie dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, nie uchybiając treści art. 107 § 3 k.p.a. co także bezpodstawnie zarzuca się w skardze. Zdaniem Sądu organ dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania skodyfikowanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a.. Zakład nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla skarżącego, lecz powinien – i to w ocenie Sądu uczynił - odpowiednio i bezstronnie wywarzyć słuszny interes zobowiązanego i interes społeczny (art. 7 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 99/10). Całkowicie niezasadnie skarżący powołuje się zaś na okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Prowadzenie działalności gospodarczej co do zasady związane jest bowiem z obowiązkiem regulowania składek na ubezpieczenia społeczne, które to obowiązki wynikają z mocy samego prawa. Rola Zakładu polega natomiast na kontrolowaniu wywiązywania się ubezpieczonych i płatników z ciążących na nich obowiązków i ewentualnie dochodzenie zaległych należności (zob. art. 68 u.s.u.s.). Przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek badaniu podlega aktualna sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego, a nie powody powstania zadłużenia. Nie ma więc znaczenia dla oceny kontrolowanej sprawy czy były to przyczyny zawinione czy też nie. Godzi się zauważyć, że tego rodzaju okoliczności nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 15 września 2011r., sygn. akt II GSK 832/10). Podkreślić raz jeszcze należy, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej prowadzeniem ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek wobec ZUS. Z podanych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a), skargę oddalono jako niezasadną. Jej uwzględnienie może bowiem nastąpić tylko w ściśle określonych przypadkach, stypizowanych w przepisach art. 145 p.p.s.a. Może to zatem nastąpić w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a ponadto w razie stwierdzenia podstaw nieważności decyzji lub jej wydania z naruszeniem prawa w przypadkach określonych w przepisach prawa. Żadna z powyższych okoliczności nie została przez Sąd stwierdzona.