IV SA/Wa 1127/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Towarzystwa [...] w [...] na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia zintegrowanego oddala skargę Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm.), powoływanej dalej jako K.p.a. oraz art. 377a ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2016 r. poz. 672), wskazywanej w dalszej części jako ustawa, po rozpatrzeniu odwołania Towarzystwa [...] w [...] Minister Środowiska uchylił decyzję Marszalka Województwa [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., znak [...] w następujących częściach: a) pkt III.1, dotyczącym dopuszczalnych wielkości emisji substancji do powietrza podczas normalnego funkcjonowania instalacji, w zakresie kotła pyłowego BP-2450, b) pkt III.1.1, dotyczącym rocznej wielkości emisji substancji do powietrza dla całej instalacji, c) pkt V.1., dotyczącym warunków pracy odbiegających od normalnych, i w tym zakresie orzekł: "V.1. Uzasadnione technologicznie warunki eksploatacyjne odbiegające od normalnych. Proces uruchamiania kotła - rozruch. Proces odstawiania kotła - wyłączanie. Podczas tych procesów pracują wentylatory ciągu oraz gdy spalane jest paliwo podstawowe - urządzenia służące redukcji emisji: • elektrofiltry, • instalacja odsiarczania spalin, • instalacja odazotowania spalin, w zależności od temperatury spalin. V.1.1. Moment zakończenia rozruchu i moment rozpoczęcia wyłączania instalacji. Moment zakończenia rozruchu charakteryzuje: • pełne przejście z paliwa rozpałkowego na paliwo podstawowe, • osiągnięcie minimalnego obciążenia rozruchu dla stabilnego wytwarzania, które wynosi 40 % nominalnej mocy elektrycznej bloku tj. 364 MW. Moment rozpoczęcia wyłączania charakteryzuje zaprzestanie podawania paliwa po osiągnięciu minimalnego obciążenia wyłączenia dla stabilnego wytwarzania, które wynosi 40 % nominalnej mocy elektrycznej bloku tj. 364 MW, V.1.1. Dopuszczalny czas pracy instalacji w warunkach eksploatacyjnych odbiegających od normalnych. Czas rozruchu wynosi: • do 3 godzin po postoju trwającym krócej niż 8 godzin, • do 5 godzin po postoju trwającym 8 50 godzin, • do 8 godzin po postoju trwającym dłużej niż 50 godzin. Czas wyłączania wynosi 40 minut." 2) w pozostałej części utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Minister przedstawił następujący stan sprawy. Decyzją organu I instancji wydano [...] S.A. w [...] pozwolenie zintegrowane dla instalacji spalania paliw realizowanej w [...] w Elektrowni II, która wchodzi w skład Oddziału Elektrownia [...] III. Decyzja ta wydana została po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ponieważ decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., znak [...], została uchylona na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. W odwołaniu Towarzystwo [...], które brało udział na prawach strony w postępowaniu przed pierwszą instancją, przedstawiło zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska: art. 202 ust. 1 ustawy, poprzez nieokreślenie warunków emisji ścieków z projektowanej oczyszczalni ścieków pochodzących z instalacji odsiarczania spalin lub alternatywnie art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy, przez nieprawidłowe ustalenie składu ścieków przemysłowych kierowanych do urządzeń kanalizacyjnych oraz art. 208 ust. 2 pkt 1 lit. d ustawy, z uwagi na brak we wniosku pełnych danych o ściekach. Do odwołania załączona została opinia naukowa dr hab. L. P. W ocenie organu dla instalacji spalania paliw o nominalnej mocy cieplnej większej niż 50 MW wymagane jest pozwolenie zintegrowane na podstawie art. 201 ust. 1 ustawy oraz ust. 1 pkt 1 załącznika do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1169). Organ wyjaśnił, że [...] S.A. w sierpniu 2015 r., powołując się na art. 191 a ustawy, wystąpiła do Marszałka Województwa [...] o wydanie pozwolenia zintegrowanego dla realizowanego na terenie Elektrowni II bloku energetycznego z kotłem pyłowym BP-2450 opalanym węglem kamiennym, o nominalnej mocy cieplnej 1840 MW. Wniosek obejmuje także instalacje służące redukcji emisji z kotła pyłowego BP-2450, w tym oczyszczalnię ścieków z instalacji odsiarczania spalin z tego kotła. W pozwoleniu określono termin, od którego emisja jest dopuszczalna, na dzień 15 marca 2019 r. Z uwagi na to, że w [...] zostały przekroczone standardy jakości powietrza (dopuszczalny poziom pyłu), wydanie pozwolenia dla nowo budowanej instalacji jest możliwe, jeżeli zostanie zapewniona odpowiednia redukcja ilości wprowadzanych do powietrza pyłu wprowadzanego z innych instalacji usytuowanych na tym obszarze. Wydanie pozwolenia dla takiej instalacji wymaga przeprowadzenia postępowania kompensacyjnego, zgodnie z art. 226 ust. 1 ustawy. Wobec tego inwestor przedstawił rozliczenie wymaganej trzydziestoprocentowej redukcji emisji pyłu z eksploatowanych przez nią instalacji Elektrowni [...] III. Oddziaływanie instalacji ze względu na emisję substancji do powietrza wnioskodawca przedstawił, posługując się obliczeniami poziomów substancji w powietrzu, którymi objął instalacje istniejące i nowo budowaną w Elektrowni II, choć instalacje te są objęte odrębnymi pozwoleniami zintegrowanymi, na co pozwala art. 203 ust. 2 ustawy. Obliczenia zostały wykonane przy pewnych założeniach co do wielkości emisji i czasu pracy instalacji, rzutujących na uzyskane wyniki. Wyniki obliczeń porównano z dopuszczalnymi poziomami substancji w powietrzu i wartościami odniesienia, określonymi odpowiednio w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 marca 2008 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 47, poz. 281) i rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 16, poz. 87), i nie stwierdzono przekroczeń. Organ wywodził, że w materiale uzupełniającym wniosek o wydanie pozwolenia zintegrowanego, załączono obliczenia dla wielu substancji innych, niż substancje, dla których określone są standardy emisyjne w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2014 r., w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub wspólspalania odpadów (Dz. U. z 2014 r., poz. 1546). Wyniki tych obliczeń wykazują, że stężenia tlenku węgla, amoniaku, chlorowodoru, fluorowodoru oraz metali ciężkich w powietrzu, powodowane emisją ze spalania węgla kamiennego w instalacjach Elektrowni II są znikome w porównaniu z wartościami normatywnymi. Stąd wielkości dopuszczalnej emisji do powietrza w pozwoleniu zintegrowanym zostały określone tylko dla trzech substancji, na zasadzie przyporządkowania odpowiednich standardów emisyjnych ze spalania węgla kamiennego na podstawie załącznika 6 do ww. rozporządzenia. Dalej organ wyjaśnił, że z uwagi na to, że w zaskarżonej decyzji określono wielkość dopuszczalnej emisji dwutlenku azotu, a standard emisyjny nie odnosi się do samego dwutlenku azotu, ale do tlenku azotu i dwutlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu, organ odwoławczy uchylił decyzję, w części dotyczącej dopuszczalnych wielkości emisji substancji do powietrza z kotła BP-2450 oraz emisji rocznej i orzekł w tym zakresie, zastępując dwutlenek węgla tlenkami azotu. Zgodnie z art. 188 ust. 2 pkt 3 ustawy w pozwoleniu należy określić maksymalny dopuszczalny czas utrzymywania się uzasadnionych technologicznie warunków eksploatacyjnych, odbiegających od normalnych. W przypadku instalacji spalania paliw dokonując ustaleń dotyczących tychże momentów, należy uwzględnić decyzję wykonawczą Komisji z dnia 7 maja 2012 r. dotyczącej określenia okresów rozruchu i wyłączania do celów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych. Organ wyjaśnił, że w pozwoleniu zintegrowanym, uchylonym uprzednio w postępowaniu odwoławczym, nie określono maksymalnego czasu pracy kotła BP-2450, w warunkach odbiegających od normalnych, a moment zakończenia rozruchu i moment rozpoczęcia wyłączania zostały określone w sposób bardzo ogólny. [...] S.A. uzupełniła więc informację na ten temat w dodatkowym opracowaniu. Na podstawie tych informacji w zaskarżonym pozwoleniu zintegrowanym w punkcie V zamieszczono warunki wprowadzania do środowiska substancji lub energii w przypadkach rozruchu i wyłączania instalacji. Organ odwoławczy uznał, że treść punktu V sentencji wymaga korekty z następujących względów: • pominięto podaną przez wnioskodawcę informację o pracy urządzeń redukujących emisję w procesach uruchamiania i wyłączania kotła, • niewłaściwie wskazano pracę wentylatorów ciągu jako kryterium określające moment zakończenia rozruchu i moment rozpoczęcia wyłączania, • zbędnie podano przewidywany łączny czas utrzymywania się uzasadnionych technologicznie warunków eksploatacyjnych odbiegających od normalnych w ciągu roku; wystarczające jest określenie maksymalnego czasu trwania pojedynczego procesu rozruchu i wyłączania, • zamieszczono w sentencji decyzji zamiast w uzasadnieniu zapis dotyczący źródła informacji o minimalnym obciążeniu dla stabilnego wytwarzania energii, tj. wartości progowej określającej moment zakończenia rozruchu i moment rozpoczęcia wyłączania. Wobec powyższego organ odwoławczy uchylił pkt V.1 i orzekł w tym zakresie jak w sentencji. Zarzut odwołania, dotyczący braku ustalenia w pozwoleniu warunków emisji dla przypadków eksploatacji instalacji w uzasadnionych technologicznie warunkach odbiegających od normalnych, organ uznał za nietrafny. Wywodził, że w pozwoleniu ustala się wielkość dopuszczalnej emisji w warunkach normalnego funkcjonowania instalacji (art. 188 ust. 2 pkt 2 ustawy). Nie ma natomiast takiego wymogu w odniesieniu do emisji w uzasadnionych technologicznie warunkach eksploatacyjnych odbiegających od normalnych. Warunki wprowadzania do środowiska substancji lub energii w przypadkach rozruchu i wyłączania instalacji, o których mowa w 188 ust. 2 pkt 3 tego, nie są warunkami emisji, ani dopuszczalną emisją. Emisja z instalacji spalania paliw w okresach rozruchu i wyłączania, co do zasady, nie jest ograniczana wielkością dopuszczalną. Nawet w przypadku instalacji spalania paliw, podlegającej obowiązkowi prowadzenia ciągłych pomiarów emisji, § 11 ust. 12 ww. rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2014 r. w sprawie standardów emisyjnych dla niektórych instalacji, źródeł spalania paliw oraz urządzeń spalania lub współspalania odpadów wyraźnie stanowi, że emisji występującej w warunkach eksploatacyjnych odbiegających od normalnych, nie uwzględnia się przy sprawdzaniu, czy są dotrzymywane standardy emisyjne. Ważne jest natomiast, aby okresy pracy w takich warunkach były jak najkrótsze i aby zapewnić możliwie szybkie uruchomienie urządzeń redukujących emisje. Gazy odlotowe z kotła BP-2450 zarówno w okresie normalnej eksploatacji, jak i w czasie rozruchu i wyłączania odprowadzane są do powietrza emitorem El8 wysokości 180 m. Z uwagi na zastosowanie oleju opałowego o niskiej zawartości siarki jako oleju rozpałkowego oraz odpowiednie zapewnienie pracy urządzeń redukujących emisję w okresach rozruchu i wyłączania kotła emisja do powietrza w tych okresach faktycznie może nie odbiegać od emisji występującej w normalnych warunkach jego funkcjonowania. Jednak wyrażenie w uzasadnieniu pozwolenia, że jest to powodem odstąpienia od określenia warunków emisji w przypadku rozruchu i wyłączania, jest niezręczne. Dalej organ wywodził, że jak wynika z dokumentów dotyczących eksploatacji instalacji objętej przedmiotowym pozwoleniem zintegrowanym, do kanalizacji własnej podmiotu będą wprowadzane ścieki przemysłowe pochodzące z obiektów związanych z nowym blokiem energetycznym o mocy elektrycznej 910 MW: • z układu chłodzenia bloku, ze stacji demineralizacji wody, ze stacji regeneracji jonitów, z płukania filtrów, z kotłowni i maszynowni bloku, odcieki z instalacji transportu i magazynowania żużla, kierowane do studni zbiorczej KI. • z oczyszczalni służącej do oczyszczania ścieków z instalacji odsiarczania spalin, kierowane do studni zbiorczej K2. Dalej organ podał, że ścieki przemysłowe z nowej instalacji wprowadzane do studni KI będą ulegały zmieszaniu ze ściekami z istniejących instalacji Elektrowni II, a następnie będą kierowane do zakładowej oczyszczalni ścieków, skąd poprzez studnię K2 i kanał - do środowiska. W studni K2 nastąpi wymieszanie ścieków z oczyszczalni zakładowej ze ściekami z oczyszczalni ścieków pochodzących z instalacji odsiarczania spalin nowego bloku. W tej sytuacji organ pierwszej instancji skorzystał z art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy i określił ilość, stan i skład ścieków przemysłowych, które będą wytwarzane po uruchomieniu nowego bloku. Zdaniem organu nie można się zgodzić z twierdzeniem Towarzystwa [...], że studnia K2 stanowi wylot ścieków do środowiska. Stosownie do definicji zawartej w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469, z późn. zm.) - wylot urządzeń kanalizacyjnych służy do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych i jest to zgodnie z ustawą urządzenie wodne, za które nie może być uznana studnia zbiorcza. Minister wskazał, że organ nie ma podstaw do kwestionowania woli wnioskodawcy, który planuje objęcie jednym pozwoleniem ścieków przemysłowych z istniejących instalacji Elektrowni II oraz ścieków z instalacji nowej, z których część oczyszczana będzie w zakładowej oczyszczalni po jej rozbudowie, a część w oczyszczalni ścieków pochodzących z instalacji odsiarczania spalin nowego bloku po jej uruchomieniu. Ponadto organ zezwolił na emisje z nowego bloku energetycznego dopiero od dnia 15 marca 2019 r. Organ uznał za niezasadne twierdzenie o braku możliwości zastosowania art. 155 K.p.a., przy zmianie pozwolenia zintegrowanego nr 360/0s/2012, wydanego dla obecnie eksploatowanych instalacji Elektrowni II, bowiem zgodnie z art. 192 ustawy, przepisy o wydawaniu pozwolenia stosuje się odpowiednio w przypadku zmiany jego warunków. Organ w pozwoleniu nie określał warunków wprowadzania ścieków do środowiska, a tym samym nie był związany wymaganiami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1800), które - w przypadku rtęci i kadmu - limituje ich ilość wprowadzaną do środowiska przez określenie najwyższej dopuszczalnej wartości średniodobowej, jak i średniomiesięcznej. Zgodnie z art. 204 ust. 1 ustawy, instalacje wymagające pozwolenia zintegrowanego muszą spełniać wymagania ochrony środowiska wynikające z najlepszych dostępnych technik (BAT), a w szczególności nie mogą powodować przekroczenia granicznych wielkości emisyjnych, rozumianych jako najwyższe z określonych w konkluzjach BAT wielkości emisji powiązanych z najlepszymi dostępnymi technikami. Komisja Europejska nie wydała decyzji w sprawie konkluzji BAT dla dużych obiektów spalania, a więc nie ma ustalonych granicznych wielkości emisyjnych. Zatwierdzony przez Komisję Europejską w maju 2005 r. dokument referencyjny na temat najlepszych dostępnych technik dla dużych obiektów spalania jest źródłem informacji o technikach, jakie są stosowane w branży energetycznej. Dokument ten nie ma rangi aktu prawnego. Organ odwoławczy, mając na uwadze ww. dokument referencyjny z przywołaną w odwołaniu tabelą 1.12 w dziale 1.3.3 Emisje do wody, uznał iż tabela ta jest zamieszczona w części dokumentu, która opisuje ogólne zagadnienia dotyczące sektora energetycznego, wraz z kwestiami środowiskowymi, a informacje te nie stanowią o najlepszych dostępnych technikach. W tabeli 1.12 wymienione są zanieczyszczenia emitowane do wód z instalacji spalania paliw jako z sektora, ale nie są powiązane z żadnym konkretnym strumieniem ścieków. Wymagania BAT, w odniesieniu do ścieków dotyczą przede wszystkim ograniczania zużycia wody i w konsekwencji ograniczania ilości ścieków. Z tego względu organ nie uznał za zasadny argumentu, że wymagane jest podanie w pozwoleniu zintegrowanym prognozowanego składu ścieków z uwzględnieniem kwestionowanych zanieczyszczeń, tylko dlatego że są one wymienione w rozdziałach opisowych dokumentu referencyjnego. Dalej organ wywodził, że w pozwoleniu zintegrowanym w zakresie gospodarki wodnej organ pierwszej instancji właściwie zastosował art. 211 ust. 6 pkt 8 ustawy i podał wymagane informacje dotyczące ilości wykorzystywanej wody. W analizowanym przypadku bowiem nie ma miejsca pobieranie wody przez podmiot prowadzący instalację; woda na potrzeby instalacji jest dostarczana przez podmiot zewnętrzny. Poboru wody ze zbiornika [...] dokonuje Przedsiębiorstwo [...] Sp. z o.o. w [...]. Zważywszy na art. 211 ust. 6 ustawy, w pozwoleniu zintegrowanym określono wielkość emisji hałasu wyznaczoną dopuszczalnymi poziomami hałasu poza zakładem, wyrażonymi wskaźnikami hałasu LAeq d i LAeq n, w odniesieniu do pobliskich terenów podlegających ochronie akustycznej tj. terenów zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i terenów mieszkaniowo- usługowych. Oddziaływanie akustyczne instalacji, z uwzględnieniem wymienionych w pozwoleniu źródeł hałasu, nie będzie powodowało przekraczania standardów jakości środowiska na tych terenach określonych dla pory dnia i pory nocy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. z 2014 r. poz. 1 12). W ocenie Ministra Marszałek Województwa [...] prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami określił i oznaczył odpowiednimi kodami rodzaje wytwarzanych odpadów niebezpiecznych i innych niż niebezpieczne, ich właściwości i podstawowy skład chemiczny, a także sposoby i miejsca magazynowania poszczególnych rodzajów wytwarzanych odpadów oraz sposób dalszego ich zagospodarowania. W skardze wywiedzionej przez Towarzystwo [...] w [...] dnia 21 marca 2017 r. na decyzję Ministra Środowiska z [...] lutego 2017 r., strona skarżąca zarzuciła naruszenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 202 ust. 1 ustawy, poprzez nie zawarcie warunków emisji ścieków z projektowanej oczyszczalni ścieków dla instalacji odsiarczania spalin (IOS), na zasadach określonych dla pozwoleń wodnoprawnych na wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi pomimo, że instalacja ta jest objęta zaskarżonym pozwoleniem zintegrowanym, i będzie wprowadzać ścieki do środowiska - rzeki [...]; ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego zarzutu wskazała na naruszenie: 2) art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy, w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., poprzez ustalenie nieprawidłowego składu zrzucanych z oczyszczalni IOS ścieków przemysłowych, a w konsekwencji nieprawidłowe określenie w decyzji składu ścieków, które będą kierowane do urządzeń kanalizacyjnych, w wyniku pominięcia takich wskaźników zanieczyszczeń jak bor, fenole lotne (indeks fenolowy), stężenia średniomiesięczne rtęci i kadmu. Skarżące Towarzystwo powołało ponadto naruszenie art. 218 pkt 1 ustawy, poprzez niezapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu przy po ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Strona skarżąca wywodziła, że zrzut substancji przez studzienkę K2 jest zrzutem ścieków do rowu otwartego i dalej do rzeki [...] - a więc zrzutem do środowiska (wód lub ziemi), niezależnie czy sklasyfikujemy studzienkę jako wylot, czy też tylko końcową część kanalizacji. Strona skarżąca argumentowała, że zamiar wnioskodawcy, aby objąć ścieki z nowej oczyszczalni IOS (studzienki K2) osobnym pozwoleniem na zrzut ścieków, nie będzie dopuszczalny w oparciu o inne pozwolenie, np. wodnoprawne, bowiem istotą funkcjonowania instytucji pozwolenia zintegrowanego jest objęcie nim wszelkich emisji (nawet takich które nie wymagają pozwoleń) z instalacji IPPC. Skoro oczyszczalnia IOS jest elementem instalacji IPPC, to pozwolenie zintegrowane musi ustalać warunki każdego rodzaju emisji, o których mowa w art. 202 ust. 1 ustawy. W ocenie skarżącej nie jest dopuszczalne objęcie zrzutu ścieków z nowej IOS pozwoleniem zintegrowanym dla istniejącej elektrowni i jej oczyszczalni poprzez zmianę istniejącej obecnie decyzji dla tych istniejących obiektów. Zmiana pozwolenia zintegrowanego dla istniejącej oczyszczalni zakładowej Elektrowni II nie może obejmować swym zakresem strumieni ścieków, które nie są wytwarzane na terenie tej instalacji. Pozwolenie zintegrowane określa emisję z konkretnej instalacji IPPC, nie mogą więc nim być objęte emisje z innych instalacji, posiadających odrębne pozwolenia zintegrowane. W konsekwencji zmiana pozwolenia zintegrowanego może dotyczyć wyłącznie emisji, która powstaje z instalacji objętej daną decyzją. Sam fakt zmieszania dwóch odrębnych strumieni ścieków w studzience K2 nie powoduje, że ścieki z nowej oczyszczalni IOS nie będą wprowadzone do wód lub do ziemi. Prawo wodne przeciwdziała, praktykom rozcieńczania ścieków, zakazując wprost rozcieńczania ich wodą (art. 41 ust. 2 ustawy Prawo wodne), zaś w przypadku rozcieńczania ścieków innymi ściekami zawierającymi substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego (jak np. rtęć, która będzie obecna w ściekach z obu źródeł), nakazuje pomniejszyć normy dla tych ścieków dzieląc je przez wielokrotność rozcieńczenia (§ 7 ust. 6 rozporządzenia Ministra Środowiska z listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, Dz.U. z 2014 r., poz. 1800). Skoro oczyszczalnia IOS jest objęta zaskarżoną decyzją i będzie uwalniać ścieki do wód płynących (poprzez studzienkę K2 i rów otwarty) oraz do ziemi, to w pozwoleniu konieczne jest zawarcie, zgodnie z art 202 ust. 1 ustawy, warunków emisji ścieków, jak też zbadanie czy ścieki te nie przekroczą dopuszczalnych norm określonych rozporządzeniem MS w sprawie ścieków. Tymczasem zaskarżona decyzja nie zawiera takich warunków. Jak wskazuje dr hab. L. P. w swojej pierwszej opinii do sprawy (na str. 7-9 opinii), zachodzi prawdopodobieństwo naruszenia norm dla ścieków, w związku ze zrzutem chlorków i siarczanów do [...]. Związki te mogą być zrzucane do rzeki z instalacji pod warunkiem, że ich stężenie w odbiorniku po pełnym zmieszaniu ścieków nie przekroczy granicznej wartości. Brak stosownych obliczeń we wniosku o udzielenie pozwolenia, przy uwzględnieniu uwag zawartych w opinii, rodzi niebezpieczeństwo, że ścieki przekroczą dopuszczalne stężenie chlorków i siarczanów. Tym samym pominięcie elementów pozwolenia związanych ze zrzutem ścieków z oczyszczalni IOS może być próbą obejścia przepisów. Organy obu instancji nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w zakresie zrzutu ścieków do środowiska i nie określiły warunków tego zrzutu. Zdaniem strony skarżącej, nawet gdyby przyjąć, jak to zrobiły organy obu instancji, że ścieki będą wprowadzane do urządzeń kanalizacyjnych, a nie do środowiska, to i tak podany przez organ skład ścieków z oczyszczalni IOS nie jest prawidłowy. Towarzystwo wywodziło, że przedłożyło przy odwołaniu "Opinię naukową o pozwoleniu zintegrowanym z 7 XII 2016 r. dla elektrowni [...] III - Elektrownia 1F5" sporządzoną przez dr hab. L. P., która udowadnia, że wnioskodawca, a za nim organ, pominął niektóre istotne wskaźniki zanieczyszczeń. Zgodnie z art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy w pozwoleniu zintegrowanym określa się obowiązkowo ilość, stan i skład ścieków przemysłowych, o ile ścieki nie będą wprowadzane do wód lub do ziemi. W pkt 1.3.3.2.3 pozwolenia ziniegorwanego (str. 14-15) organ próbował uczynić zadość temu obowiązkowi podając ilość, stan i skład wytwarzanych ścieków. Jednakże w ocenie skarżącego organ nieprawidłowo ustalił skład ścieków powstających w oczyszczalni IOS, bowiem pominął co najmniej 4 istotne wskaźniki zanieczyszczeń: bor, fenole lotne (indeks fenolowy), średniomiesięczne stężenia rtęci i kadmu. Organ odwoławczy uznał, że pominięcie tych wskaźników w składzie ścieków nie stanowi naruszenia art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy. Jednak zdaniem skarżącego toksyczność wymienionych pierwiastków i ich szczególny status wśród wskaźników zanieczyszczeń w pełni uzasadnia konieczność ich uwzględnienia w podanym składzie ścieków. W ww. rozporządzenia MŚ, w załączniku nr 1 "Substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, powodujące zanieczyszczenie wód, które powinno być eliminowane (wykaz I), oraz substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, powodujące zanieczyszczenie wód, które powinno być ograniczane (wykaz Ii)" są wymienione w wykazie I pkt 5 i 6 (rtęć i kadm) oraz w wykazie II, w pkt 2 lit a (bor). Skoro zatem polskie przepisy - rozporządzenie w sprawie ścieków wydane przez Ministra Środowiska - nadają obu tym pierwiastkom status substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, to zanieczyszczenie tymi pierwiastkami jest istotne. Bez znaczenia przy tym jest treść dokumentów BREF (pierwiastki te są wymienione tylko w rozdziałach opisowych). Skoro polskie przepisy - rozporządzenie w sprawie ścieków - uznają sporne zanieczyszczenia za szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, to w ocenie Towarzystwa przemawia to za obowiązkiem ich wykazania w składzie ścieków. Drugim powodem dla którego bor, rtęć i kadm, ale również fenole lotne, należy uznać za istotne zanieczyszczenie, wymagające uwzględnienia w składzie ścieków zawartym w pozwoleniu zintegrowanym, jest fakt, że oba wskaźniki posiadają dla ścieków przemysłowych normy emisji - zawarte w rozporządzeniu w sprawie ścieków, w załączniku nr 4, tab. I poz. 1 (rtęć) i 2 (kadm), oraz tab. II, poz. 24 (bor) i 48 (fenole lotne). Co prawda normy te dotyczą ścieków emitowanych już do środowiska, a nie urządzeń kanalizacyjnych, ale sam fakt określenia normy dla danego wskaźnika zanieczyszczeń, zawartego w ściekach oznacza w ocenie skarżącego, że dana substancja jest istotna i niebezpieczna. Art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy nie precyzuje jak dalece dokładny powinien być skład ścieków określony w pozwoleniu zintegrowanym. Strona skarżąca wyraziła stanowisko, że organ powinien wymienić w składzie ścieków co najmniej te wskaźniki zanieczyszczeń, które są normowane przez polskie prawo, a więc posiadają normy emisji zawarte w rozporządzeniu w sprawie ścieków. Skarżąca podała, że organy obu instancji, uznając bor i fenole lotne za nieistotne zanieczyszczenia, nie ustaliły czy będą one obecne w składzie wytwarzanych na terenie zakładu ścieków, czym naruszyły art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. Dalej strona skarżąca argumentowała, że skoro nie ulega wątpliwości, że bor jest zanieczyszczeniem powstającym w IOS i nie może być usunięty w typowych procesach oczyszczania stosowanych przy elektrowniach węgłowych, to będzie zrzucany do kanalizacji, wraz z innymi ściekami z IOS, w ilościach znacznych. Tymczasem pozwolenie w tabeli na str. 14-15, podającej skład ścieków nie wymienia tego zanieczyszczenia, a w konsekwencji nie wskazuje ładunku boru wprowadzanego w ściekach. Z pozwolenia nie wynika więc, że bor będzie obecny w składzie zrzucanych ścieków, ani że ładunek tej substancji szczególnie szkodliwej dla środowiska wodnego, będzie pokaźny. W przypadku rtęci i kadmu w pozwoleniu znalazła się informacja, iż będzie on obecny w składzie ścieków. Tabela na str. 14-15 pozwolenia zawiera informacje o średnich dobowych stężeniach rtęci i kadmu, które będą zrzucane z oczyszczalni IOS. Jednakże zgodnie z uwagą, zawartą w decyzji Ministra Środowiska z [...] sierpnia 2016 r., podany skład ścieków powinien odnosić się do wskaźników zanieczyszczeń, dla których przepisy prawa określają stosowne normy. Wymienione rozporządzenie w sprawie ścieków w zał. 4, tab. I poz. 1 i 2 określa, że normowanymi wskaźnikami dla rtęci i kadmu są stężenia średniodobowe oraz średniomiesięczne. Tymczasem zaskarżona decyzja nie zawiera informacji o stężeniach średniomiesięcznych. Powołane naruszenie – w ocenie skarżącej - ma istotny wpływ na wynik sprawy, skoro w wyniku tego naruszenia pozwolenie zintegrowane podaje nieprawidłowy skład ścieków przemysłowych. Kwestia podania składu i ilości poszczególnych związków toksycznych, zawartych w ściekach nie tylko jest wymogiem prawnym, ale ma też istotne znaczenie praktyczne, bowiem wiele z nich nie może być skutecznie oczyszczanych w oczyszczalniach ścieków (w tym bor o czym wspomina opinia dr hab. L. P.). Ponadto Towarzystwo wskazało, że skład ścieków powinien być podany przez inwestora już we wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego, co wynika z art. 208 ust. 2 pkt 1 lit d) POŚ. Nieprawidłowe informacje zawarte w tym wniosku powodują, że wniosek nie spełnia wymogów POŚ, a organy obu instancji nie zauważyły powyższej okoliczności. Zgodnie z art. 218 pkt 1 ustawy organ administracji zapewnia możliwość udziału społeczeństwa, na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, w postępowaniu, którego przedmiotem jest wydanie pozwolenia zintegrowanego dla nowej instalacji. W niniejszej sprawie organ I instancji podał 21-dniowy termin udziału społeczeństwa na samym początku postępowania (27 sierpnia 2015 r.), wraz z obwieszczeniem o wszczęciu postępowania. Po tym terminie organ uzyskał jeszcze 5 istotnych uzupełnień wniosku, po czym wydał decyzję, uchyloną następnie przez Ministra Środowiska decyzją z dn. [...] sierpnia 2016 r. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, w którym inwestor jeszcze 4-krotnie składał uzupełnienia i wyjaśniania do wniosku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ nie wyznaczył już przed wydaniem decyzji terminu dla społeczeństwa w celu zebraniu uwag i wniosków zgodnie z art. 218 POŚ. Uzupełnianie wniosku przez inwestora po pierwotnych konsultacjach społecznych z 2015 r., implikowało obowiązek ponownego wyznaczenia terminu tych konsultacji i zebrania wymaganych uwag. W odpowiedzi na skargę oraz w piśmie procesowym z dnia 5 września 2017 r. organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 15 września 2017 r. [...] sp. z o.o. (następca prawny [...] wniosła o przeprowadzenia dowodu z dokumentu, tj. "Opinii naukowej w zakresie składu ścieków z instalacji odsiarczania spalin", sporządzonej przez prof. dr hab. inż. J. Z. (karta 54 i nast. akt sadowych). W piśmie z tej samej daty oraz z dnia 19 września 2017 r. [...] (karta 69 i nast. akt sądowych) sporządziła odpowiedź na zarzuty wyrażone w skardze. Skarżące Towarzystwo w piśmie z dnia 31 października 2017 r., złożonym na rozprawie dnia 7 listopada 2017 r. wniosło o przeprowadzenie dowodu z Komentarza naukowego do opinii naukowej w zakresie składu ścieków z instalacji odsiarczania spalin", sporządzonej przez prof. dr hab. inż. J. Z., autorstwa dr hab. chemii L. P. [...] sp. z o.o. w piśmie z dnia 7 listopada 2017 r. (złożonym na rozprawie), ustosunkowała się do treści pisma strony skarżącej z dnia 31 października 2017 r. W trakcie rozprawy dnia 7 listopada 2017 r. Sad postanowił oddalić wniosek dowodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Rację ma skarżące Towarzystwo wywodząc, że schemat odprowadzenia ścieków z oczyszczalni IOS został szczegółowo opisany w decyzjach organów obu instancji. Ścieki te po opuszczeniu oczyszczalni będą skierowane do rurociągu, którym popłyną prosto do studzienki K2, gdzie zostaną zmieszane ze ściekami z innej instalacji 1PPC należącej do wnioskodawcy. Studzienka K2 jest ostatnim elementem kanalizacyjnym, zaś zmieszane w niej ścieki są bezpośrednio zrzucane do rowu otwartego, którym płyną dalej do rzeki [...], przy czym część ścieków zanika w gruncie, zanim dopłynie do koryta rzeki. Studzienka K2 wyprowadza ścieki do rowu otwartego i będzie jedynie zbiorczym punktem spływu ścieków z dwóch źródeł: nowej oczyszczalni IOS oraz odrębnej instalacji istniejącej elektrowni i jej oczyszczalni. Zdaniem organu studzienka K2 nie jest wylotem 4 ścieków, bowiem ta część studzienki, która zrzuca ścieki do rowu otwartego (w którym ścieki w części przedostają się do gleby, a w części płyną do rzeki) jest urządzeniem wodnym — wylotem, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f powoływanej wcześniej ustawy Prawo wodne. Natomiast w ocenie skarżącej ścieki wyprodukowane w oczyszczalni IOS nie trafią już do żadnej innej instalacji IPPC, ale zostaną, poprzez własny rurociąg oraz istniejącą studzienkę K2, odprowadzone do środowiska. Choć studzienka K2 ma stanowić wspólny element obu układów (ścieków z nowej oczyszczalni i ścieków z istniejącej instalacji IPPC), to jest to jedynie końcowy element kanalizacji, z którego następuje zrzut ścieków. W ocenie Sądu zarzuty podniesione w tym zakresie nie są zasadne. Ścieki wpływające do studzienki K2, powstające w wyniku eksploatacji instalacji objętej przedmiotowym pozwoleniem zintegrowanym, poddane mają być uprzednio oczyszczeniu w dedykowanej oczyszczalni, a dopiero następnie skierowane do studzienki K2. W tym urządzeniu ulegają one zmieszaniu z innymi strumieniami ścieków, a także z wodami opadowymi i roztopowymi, ujmowanymi na terenie nowego bloku, i dopiero w dalszej kolejności połączony strumień ścieków znajdzie ujście w kanale, który odprowadza zanieczyszczenia do rzeki [...]. Nie jest w związku z tym zasadne twierdzenie skarżącego Towarzystwa, że doszło do naruszenia art. 202 ust. 1 ustawy, poprzez nie zawarcie warunków emisji ścieków z projektowanej oczyszczalni ścieków dla instalacji odsiarczania spalin (IOS), na zasadach określonych dla pozwoleń wodnoprawnych na wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi pomimo, że instalacja ta jest objęta zaskarżonym pozwoleniem zintegrowanym i będzie wprowadzać ścieki do środowiska - rzeki [...]. Zgodnie z art. 202 ust. 1 ustawy w pozwoleniu zintegrowanym ustala się warunki emisji na zasadach określonych dla pozwoleń, o których mowa w art. 181 ust. 1 pkt 2-4, a więc również dla pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi. Gdy chodzi o bor i arsen, to substancje te wymienione są w pkt 1 i 4 drugiego wyliczenia, w załączniku do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2005 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, których wprowadzanie w ściekach przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego (Dz.U. Nr 233, poz. 1988, ze zm.). W świetle reguł ogólnych - pozwolenie wodnoprawne określa stan i skład ścieków a w szczególności substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego w ściekach wprowadzanych do kanalizacji (art. 128 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo wodne). Jeśli instalacja IPPC powoduje emisję ścieków do wód lub do ziemi, to organ wydający pozwolenie nie może pominąć tej emisji w wydanym pozwoleniu. Taki przypadek w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi, bowiem przedmiotowe ścieki nie będą wprowadzone do wód lub do ziemi, w rozumieniu tego przepisu. Stosownie do definicji zawartej w art. 9 ust. 1 pkt 19 lit. f ustawy Prawo wodne - wylot urządzeń kanalizacyjnych służy do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych. Natomiast studnia zbiorcza, a za taką należy uznać studzienkę K2, nie jest wylotem w przytoczonym, prawnym rozumieniu. Z tych względów w pozwoleniu zintegrowanym organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przepisy dotyczące sposobu ustalania wymagań w pozwoleniu zintegrowanym, poza wyrażeniem reguły, że określa się w nim "ilość, stan i skład ścieków przemysłowych, o ile ścieki nie będą wprowadzane do wód lub do ziemi" (art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy Prawo ochrony środowiska), nie zawierają doprecyzowania jakie substancje należy nim objąć. W interpretacji przepisów prawa nie można pomijać części przepisu, bowiem byłoby to niezgodne z założeniem racjonalnego ustawodawcy. Wobec powyższego wyrażenie: "o ile ścieki nie będą wprowadzane do wód lub do ziemi", jako ustanawiające wyłom od sformułowanego w tym przepisie obowiązku, przesądza o niezasadności twierdzeń skarżącego Towarzystwa. Brak jest normatywnie zakreślonego wymogu wyegzemplifikowania substancji, poprzez określenie jednolitych wymagań, co do ich stanu lub składu. Wola ustawodawcy, by wymagania w danym zakresie, gdy chodzi o (szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego) były określane w pozwoleniu, dotyczącym sytuacji, gdy ścieki nie są odprowadzane do wód lub do ziemi albo nie została wyrażona w art. 211 ust. 6 pkt 7 ustawy. Skoro organ w pozwoleniu nie określał warunków wprowadzania ścieków do środowiska, to nie był związany wymaganiami wynikającymi w powyższym zakresie z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1800), które - w przypadku rtęci i kadmu - limituje ich ilość wprowadzaną do środowiska przez określenie najwyższej dopuszczalnej wartości średniodobowej, jak i średniomiesięcznej. Podobnie przywołana przez Towarzystwo wartość stężenia boru 1 mg/l dotyczy przypadku wprowadzania ścieków do środowiska, z zastrzeżeniem objaśnienia zamieszczonego pod tabelą II w załączniku nr 4 do tego rozporządzenia. Abstrahując zatem od słuszności realizowania ochrony środowiska poprzez zwiększone standardy i rygory postepowania, stwierdzić należy, że twierdzenia Towarzystwa, w ich prawnym aspekcie, stanowią postulaty de lege ferenda. Mogą one stanowić asumpt do postulowania odpowiedniej modyfikacji przepisów prawa. Organ prawidłowo określił sposób zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko (art. 188 ust. 2b pkt 4) oraz sposoby zapewnienia efektywnego wykorzystania energii (art. 211 ust. 6 pkt 11), których brakowało w uchylonym przez Ministra Środowiska pierwotnym pozwoleniu. W decyzji zamieszczono ponadto, wynikające z art. 211 ust. 6 pkt 3 i 4 ustawy, wymagana zapewniające ochronę gleby, ziemi i wód gruntowych oraz sposobu prowadzenia systematycznej oceny ryzyka zanieczyszczenia gleby, ziemi i wód gruntowych substancjami powodującymi ryzyko. Marszałek Województwa [...] dodatkowo nałożył, zgodnie z wnioskiem [...] S.A, obowiązek wykonywania badań zanieczyszczenia gleby, ziemi i wód gruntowych, a także obowiązki monitoringowe w zakresie procesów technologicznych. Niezasadny jest również zarzut odnośnie do zapewnienia udziału skarżącej w postępowaniu. Informację o postępowaniu Marszałek Województwa [...] podał do publicznej wiadomości niezwłocznie po otrzymaniu wniosku od inwestora. Towarzystwo składało wnioski i uwagi, miało również dostęp do całego zgromadzonego materiału dowodowego, w toku postępowania administracyjnego składało środki zaskarżenia. Brak jest podstaw do skutecznego wywodzenia, że doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Nie było również podstaw do uznania, że doszło do naruszenia innych przepisów procesowych. Sprawa została wnikliwie rozpatrzona. Organ nie naruszył art. 7, 77 czy 8 K.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ze względu na przytoczenie relewantnych podstaw prawnych oraz logiczną argumentację, odpowiada wymogom z art. 107 § 3 K.p.a. Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1370), oddalił skargę.