I SA/Gd 2118/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 25 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę. Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia 30 września 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako "Dyrektor IAS"), działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 - dalej jako "O.p.") stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego pismem z dnia 19 sierpnia 2019 r. przez W. S. – dalej jako "Skarżąca" od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") z dnia 21 grudnia 2015 r., określającej Skarżącej podatek od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. W uzasadnieniu Dyrektor IAS stwierdził, że pismem z dnia 19 sierpnia 2019 r. (zatytułowanym zażalenie, a stanowiącym w istocie odwołanie) pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie i usunięcie z obrotu prawnego m.in. decyzji Naczelnika US z dnia 21 grudnia 2015 r. wydanej w zakresie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010r. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że powyższa decyzja - oraz decyzje wydane za następne okresy rozliczeniowe, od których odwołania zostały rozstrzygnięte odrębnie - nie została skutecznie doręczona, a zatem nie stała się ostateczna i nie podlega wykonaniu. Skarżąca bowiem, począwszy od 23 lipca 2015 r. przebywa w zakładzie karnym, a wydane przez Naczelnika US decyzje - prawdopodobnie - zostały wysłane albo na adres, z którego w 2015 r. została wymeldowana – G., ul. [...], albo na adres w Ż., ul. [...], gdzie również nie zamieszkiwała, ani nie była zameldowana. W związku z powyższym pełnomocnik, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wniósł o uchylenie wskazanej decyzji. Pełnomocnik podniósł również, że fakt braku rzetelności w analizie i ocenie dokumentów dotyczących miejsca zamieszkania Skarżącej nie może wywoływać dla niej negatywnych skutków procesowych i materialnoprawnych. Wraz z ww. pismem pełnomocnik złożył również wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia odwołania. Dyrektor IAS wydał w dniu 30 września 2019 r. postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania o przywrócenie terminu do złożenia "zażalenia" od ww. decyzji Naczelnika US oraz - będące przedmiotem niniejszej skargi postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania od ww. decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor IAS wskazał, że sprawa z odwołania od decyzji oraz wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia była już raz przedmiotem rozstrzygania przez Dyrektora Izby Skarbowej, a wydane w tym zakresie postanowienia z dnia 13 lipca 2016 r.: stwierdzające, że złożone od niej w dniu 26 kwietnia 2016 r. odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu do wniesienia tego odwołania, odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia ww. odwołania, są ostateczne. Wniesione na te postanowienia skargi zostały odrzucone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, a wydane w tym zakresie postanowienia Sądu są prawomocne. W konsekwencji wydana w sprawie decyzja w zakresie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. jest ostateczna i brak jest możliwości orzekania co do jej zgodności z prawem w trybie odwoławczym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wskazane postanowienie Dyrektora IAS z dnia 30 września 2019 r. Skarżąca stwierdziła, że jest ono sprzeczne zarówno ze stanem faktycznym jak i prawnym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uchylenie decyzji Naczelnika US, jako niezgodnych z prawem administracyjnym ale również z zasadami prawa gospodarczego, z uwagi na rażące naruszenie m.in. art. 5, art. 7, art. 9, art. 20 Konstytucji RP. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że Dyrektor IAS nie dostrzega różnicy pomiędzy odrzuceniem a oddaleniem skargi - WSA nie rozpoznawał bowiem wniesionych wcześniej skarg na wydane w tym samym przedmiocie postanowienia, gdyż skargi te zostały odrzucone. Nie można zatem zarzucić Skarżącej, że sprawa ta była już rozpatrywana przez WSA i należy stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Zdaniem Skarżącej, wydana przez Naczelnika US decyzja z dnia 21 grudnia 2015 r. nie jest ostateczna - w tym zakresie powtórzone zostały w całości zarzuty odwołania z dnia 19 sierpnia 2019 r. dotyczące braku winy w niezawiadomieniu organów podatkowych o zmianie adresu - w tym zakresie strona wskazała również, że podatniczka nie zamieszkiwała pod adresem w G., lecz w Ż., co potwierdzili pracownicy Urzędu Skarbowego; podatniczka nie miała obowiązku zawiadamiać Urzędu Skarbowego o swoim pobycie w zakładzie karnym, gdyż nie miała wiedzy, że organ podatkowy chce wysłać do niej jakieś pismo; wysyłała do Urzędu Skarbowego z zakładu karnego swoje zeznanie podatkowe, zaś zakład karny wysyłał niezbędne dokumenty; zarówno pełnomocnik jak i jego mocodawczym byli w 2016 r. przesłuchiwani przez pracowników Urzędu Kontroli Skarbowej i Urzędu Skarbowego w innej sprawie - zatem Urząd Skarbowy posiadał wiedzę, że podatniczka przebywa w zakładzie karnym. Jeżeli zaś strona, wbrew swojej woli, została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, to - zgodnie z art. 379 pkt 5 kpc - zachodzi nieważność postępowania. Ponadto Skarżąca w dacie doręczenia nie zamieszkiwała pod adresem, na który decyzja została wysłana, a doręczenie na adres zakładu karnego nie miało miejsca. Uznanie więc decyzji za skutecznie doręczoną w trybie zastępczym, na postawie art. 150 O.p., stanowi rażące naruszenie prawa. W ocenie strony, bieg terminu do wniesienia odwołania nie rozpoczął się z uwagi na brak doręczenia decyzji stronie bądź też ustalenie, że doręczenie zostało dokonane z naruszeniem przepisów prawa - do dnia wniesienia skargi ani Skarżąca ani jej pełnomocnik nie otrzymali skutecznie decyzji, czego Dyrektor IAS nie zauważył. Zdaniem strony, przy takim podejściu do stosowania zasad prawa, jak to czyni Naczelnik US a za nim Dyrektor IAS, każdy obywatel RP jest zagrożony bezprawiem w wydawaniu niekorzystnych decyzji urzędów skarbowych, gdyż wystarczy, że obywatel będzie zamieszkiwał w innym miejscu niż jest zameldowany, lub będzie pozbawiony wolności, to każda niekorzystna - a w jej ocenie również bezprawna - decyzja organów będzie stawała się automatycznie ostateczną. Zdaniem strony, stanowi to rażące naruszenie elementarnych reguł praworządności, łamanie prawa, podejmowanie działań, dla których nie znajduje żadnej legitymacji prawnej. Uzasadniając swoje stanowisko pełnomocnik powołał się na wskazane już w odwołaniu orzeczenia sądowe wydane w sprawach karnych oraz uchwałę z 16 lutego 2017 r., sygn. akt III CZP 105/16, dotyczącą skutecznego zawiadamiania strony o czynnościach; orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące nieważności postępowania z uwagi na pozbawienie Strony możliwości obrony swoich praw, orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wadliwego doręczania stronie pism. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone do sądu postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała postanowienie strona skarżąca. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z uchybieniami, które spowodowały konieczność jego uchylenia. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddane zostało postanowienie Dyrektora IAS z dnia 30 września 2019 r. stwierdzające niedopuszczalność wniesienia odwołania Skarżącej od decyzji Naczelnika US z dnia 21 grudnia 2015 r. w zakresie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, Dyrektor IAS prawidłowo ocenił skutki prawne funkcjonujących w obrocie postanowień, wydanych w dniu 13 lipca 2016 r., a dotyczących złożonego przez pełnomocnika w dniu 26 kwietnia 2016 r. odwołania od decyzji Naczelnika US z dnia 21 grudnia 2015 r. oraz wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do jego wniesienia. Zdaniem Sądu, nie ulega przy tym wątpliwości, że oba te postanowienia zostały wydane w sprawach dotyczących tego samego zakresu i tych samych żądań jak zgłoszone ponownie przez pełnomocnika w dniu 19 sierpnia 2019 r.; ponadto postanowienia te są ostateczne, gdyż złożone na nie skargi - choć jak słusznie wskazuje pełnomocnik, nie były rozpatrywane przez Sąd merytorycznie - to jednak nie okazały się skuteczne z uwagi na niewniesienie przez Skarżącą wpisu sądowego, co spowodowało konieczność ich odrzucenia. To z kolei oznacza, że postanowienia te, jako ostateczne, są wiążące zarówno dla Strony jak i organów podatkowych i brak jest możliwości ponownego orzekania w kwestiach nimi objętych. Złożone więc ponownie w dniu 19 sierpnia 2019 r. odwołanie jest - stosownie do powołanego w zaskarżonym postanowieniu art. 228 O.p. - niedopuszczalne. Niedopuszczalność odwołania powoduje zaś, że organ podatkowy nie jest uprawniony do wypowiadania się w kwestiach objętych zarzutami odwołania, które w tym konkretnym przypadku odnoszą się m.in. do braku skutecznego wprowadzenia do obrotu prawnego kwestionowanej przez pełnomocnika decyzji. Stąd też zarzuty skargi dotyczące okoliczności związanych z doręczeniem decyzji pozostają bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego orzeczenia. Z tych samych powodów nie mają znaczenia dla tej konkretnej sprawy pozostałe powoływane w skardze przez pełnomocnika zarzuty, a zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Z tych przyczyn skargę na mocy art. 151 p.p.s.a. sąd jako niezasadną oddalił.