I SA/Go 56/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Asesor WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi D.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia 1. Uchyla zaskarżone postanowienie w całości; 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz D.D. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "DIAS", "organ") na podstawie art. 228 § 1 pkt 2, art. 239 w zw. z art. 236 § 2 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2019 poz. 900 ze zm. - dalej: o.p.) stwierdził, że zażalenie D.D. (Skarżącego) z [...] lipca 2019 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] zostało wniesione z uchybieniem terminu. Z uzasadnienia postanowienia DIAS wynikał następujący stan sprawy. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r., wydanym w toku prowadzonego wobec Skarżącego postępowania kontrolnego dotyczącego podatku od towarów i usług, Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego (dalej: NUCS) wyłączył - ze względu na interes publiczny - z akt postępowania: kserokopie decyzji Naczelników Urzędu Celno-Skarbowego, zaś postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. odmówił stronie możliwości zapoznania się z ww. dokumentami, nie uwzględniając wniosku pełnomocnika szczególnego Skarżącego – adwokata A.D.. Dnia 27 sierpnia 2019 r. pełnomocnik szczególny wniósł zażalenie na ww. postanowienie z [...] czerwca 2019 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego zażalenia. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. DIAS odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Kolejnym postanowieniem, również datowanym na [...] listopada 2019 r., a będącym przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, DIAS stwierdził, że ww. zażalenie zostało wniesione z uchybieniem terminowi. DIAS stwierdził, że postanowienie z [...] czerwca 2019 r. zostało doręczone w trybie doręczenia zastępczego pełnomocnikowi do doręczeń Skarżącego – E.D.. Nadto stwierdził, iż w dniach 12 czerwca 2019 r. i 6 sierpnia 2019 r. adwokatowi A.D. udostępniono akta sprawy, co umożliwiło mu zapoznanie się z treścią postanowienia z [...] czerwca 2019 r., które znajdowało się w aktach sprawy, a w konsekwencji również złożenie zażalenia na wydane postanowienie w ustawowym terminie. Pismem z [...] grudnia 2019 r. D.D., reprezentowany przez adw. A.D., wniósł skargę na postanowienie DIAS i wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 o.p. zasady prawdy obiektywnej oraz zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez: a. uznanie, iż Skarżący uchybił terminowi do wniesienia zażalenia, niepoprzedzone oceną zachowania doręczyciela polegającego na niepozostawieniu w oddawczej skrytce pocztowej awiza, b. arbitralne uznanie, iż przeglądanie akt przez pełnomocnika ma skutek doręczenia korespondencji, w sytuacji gdy żaden przepis Ordynacji podatkowej tak nie stanowi, c. poprzez uznanie, że do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia doszło na skutek nienależytej staranności w prowadzeniu spraw mandanta, przy jednoczesnym oddaleniu wniosków dowodowych co do wykazania nieprawidłowości w doręczaniu, na co pełnomocnik nie miał wpływu, podczas gdy przesyłka powinna zostać awizowana zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 oraz § 1a i § 2 o.p., czego organ nie uwzględnił; 2) art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 o.p. polegające na przyjęciu, że winą pełnomocnika Skarżącego w zaistniałych okolicznościach faktycznych jest nienależyta staranność w prowadzeniu spraw mandanta, podczas gdy pełnomocnik Skarżącego nie był umocowany do odbioru korespondencji, a wniosek dotyczy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia stronie, co sprawia, że wniosek o przywrócenie terminu winien zostać uwzględniony; 3) art. 150 § 1 pkt 1 oraz § 1a i § 2 w zw. z art. 148 § 1 i art. 149 o.p. przejawiające się w bezpodstawnym przyjęciu, że adwokat A.D. był osobą upoważnioną do odbioru pisma kierowanego do strony, podczas gdy ustanowienie w sprawie E.D. do odbioru korespondencji bez wątpienia potwierdza, że adwokat A.D. nie był osobą umocowaną do odbioru pism kierowanych do strony, zaś ustawodawca wyraźnie wskazał osoby, które mogą odebrać przesyłkę w przypadku nieobecności adresata, przez co należy uznać, że adwokat A.D. nie jest osobą upoważnioną do odbioru przesyłki adresowanej do Skarżącego, a zatem nie można przypisywać skutku doręczenia po dwukrotnym awizowaniu przesyłki w dniach 7 i 17 czerwca 2019 r; 4) art. 228 § pkt 2 art. 239 w zw. z art. 236 § 2 pkt 1 o.p. poprzez jednoczesne wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia i odmowie przywrócenia terminu, pomimo złożenia przez pełnomocnika Skarżącego jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu i zażalenia. Skarżący podniósł, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy zażalenia w trybie art. 162 o.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania/zażalenia, czy jednocześnie z nim). Zgodnie bowiem z art 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym i takie przywrócenie następuje w razie uchybienia terminowi (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminowi. W ocenie Skarżącego w okolicznościach analizowanej sprawy organ naruszył kolejność wydawanych rozstrzygnięć, bowiem [...] listopada 2019 r. orzekł w przedmiocie wniosku strony o przywrócenie terminu i jednocześnie orzekał o uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia. Nadto Skarżący stwierdził, że w sprawie zasadnicze znaczenie ma zagadnienie, czy strona postępowania podatkowego prawidłowo otrzymała postanowienie organu pierwszej instancji. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania (zażalenia) na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. jest skuteczne doręczenie decyzji stronie, a w przypadku gdy strona ustanowi pełnomocnika - jej pełnomocnikowi (art. 145 § 2 o.p.). Przy braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia zażalenia i wobec tego nie może on zostać przekroczony. W ocenie Skarżącego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zasadności stanowiska organu, iż postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi strony i w rezultacie weszło do obrotu prawnego. Skarżący podkreślił, że zgodnie z art 148 § 1 o.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zaznaczył, że ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu pełnomocnictwa wynikało, że D.D. udzielił pełnomocnictwa do odbioru korespondencji E.D., nie zaś adwokatowi A.D.. Natomiast z treści art 148 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej można wyprowadzić wniosek, że doręczenie do rąk osoby nieuprawnionej do odbioru pism jest prawnie nieskuteczne. Celem zagwarantowania skuteczności doręczenia pisma adresowanego niezbędne jest wyjaśnienie, czy osoba dokonująca odbioru korespondencji była do tej czynności upoważniona. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Nadto zaznaczył, że przedmiotowe postanowienie adresowane było na pełnomocnika do doręczeń – E.D.. W związku z powyższym, zdaniem organu, zarzut wskazany w skardze jest bezpodstawny. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2020 r. Skarżący podniósł, że sprzeciwia się procedowaniu w przedmiotowej sprawie na posiedzeniu niejawnym posiedzeniach. Obawia się bowiem, iż bez jego udziału zostaną pominięte lub zlekceważone jego istotne argumenty oraz nie zostaną wyeksponowane okoliczności, którym nie nadano odpowiedniej rangi z uwagi na zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Ponieważ przedmiotem skargi było postanowienie a nie decyzja, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Rozpoznanie sprawy w oparciu o ww. przepis nie zależy zatem od wniosku ani woli strony. Tym samym, pomimo sprzeciwu Skarżącego wyrażonego w piśmie Skarżącego z dnia [...] marca 2020 r. Sąd uznał, że niniejsza sprawa, z uwagi na ograniczenia związane z wprowadzeniem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, może być rozpoznana w trybie uproszczonym bez naruszania prawa Skarżącego do sądu. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 i art. 236 § 2 pkt 1 o.p.. Zgodnie z tymi przepisami zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie (art. 236 § 2 pkt 1 o.p.). Organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (art. 228 § 1 pkt 2 o.p. Przepis ten, zgodnie z art. 239 o.p., odpowiednio stosuje się również do postanowień. Użycie w treści art. 228 o.p. wyrażenia "organ stwierdza", jednoznacznie wskazuje, że organ ma obowiązek wydać postanowienie tej treści w każdym przypadku, gdy dostrzeże, że zażalenie zostało złożone z uchybieniem terminu (verba legis: terminowi). Wykładnia językowa powołanego przepisu wskazuje także na to, że na etapie wstępnego badania odwołania organ obowiązany jest jedynie ustalić datę doręczenia postanowienia, przy czym badaniu podlega również prawidłowość doręczenia, oraz datę wniesienia odwołania zażalenia. Jeżeli porównanie tych dwóch dat wskazuje na to, że zażalenie zostało wniesione później niż w 7. dniu od dnia doręczenia decyzji (w sposób zgodny z prawem), stanowi to samoistną podstawę do stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Ustawa nie nakazuje organowi badać innych jeszcze okoliczności uchybienia terminu. Kwestię przyczyn spóźnionego zaskarżenia organ odwoławczy obowiązany jest badać wyłącznie w postępowaniu wszczętym na wniosek strony i dotyczącym przywrócenia terminu (por. odpowiednio wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2018 r. sygn. akt II FSK 5/18). Z tego też względu podniesione w skardze zarzuty związane z naruszeniem przez organ art. 162 § 1 w zw. z art. 163 § 2 o.p. nie mogą być przez Sąd w niniejszym postępowaniu ocenione. Wina strony w uchybieniu terminu czy też jej brak nie były bowiem, bo też nie powinny być, przedmiotem rozważań organu w zaskarżonym postanowieniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący wnosząc zażalenie na postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. jednocześnie zwrócił się do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego zażalenia. Kwestię uchybienia terminu jak i odmowy jego przywrócenia DIAS rozpatrzył dwoma odrębnymi postanowieniami z dnia [...] listopada 2019 r. Słusznie zauważył skarżący rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 o.p. winno nastąpić po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p., niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu zażalenia, czy jednocześnie z nim). Niemniej jednak nie to uchybienie było postawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Mogłoby być jedynie wówczas, gdyby organ przyjął brak przywrócenia terminu za jedyną przesłankę stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Organ w niniejszej sprawie ocenił jednak terminowość wniesienia zażalenia. Zdaniem Sądu, DIAS przynajmniej przedwcześnie uznał, że postanowienie z [...] czerwca 2019 r. zostało skutecznie doręczone, a tym samym, że został otwarty termin do jego zaskarżenia zażaleniem. Warunkiem stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 o.p. jest skuteczne doręczenie postanowienia, którego dotyczy zażalenie. Przy braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia zażalenia i wobec tego nie może on zostać przekroczony. W zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. zostało doręczone skarżącemu w trybie doręczenia zastępczego (po dwukrotnym awizo: 7 i 17 czerwca 2019 r.). Jednocześnie stwierdził, że w dniu 12 czerwca 2019 r. adwokatowi skarżącego udostępniono akta sprawy i w tym też dniu miał on możliwość zapoznania się z wydanym postanowieniem i złożenia zażalenia w ustawowym terminie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika jednak, że skarżący w niniejszej sprawie posiadał pełnomocnika do doręczeń – E.D. oraz pełnomocnika szczególnego w sobie adwokata A.D., któremu w dniu [...] września 2017 r. udzielił pełnomocnictwa szczególnego "do reprezentowania w postępowaniu prowadzonym przed Naczelnikiem Urzędu Celno-Skarbowego Delegatura nr [...]". Postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. NUCS skierował do E.D.. Przesyłka zawierająca postanowienie została, wobec niepodjęcia przez adresata, zwrócona organowi kontroli celno-skarbowej. DIAS uznał jednak, że postanowienie z [...] czerwca 2019 r. zostało doręczone stronie w trybie doręczenia zastępczego. Jednocześnie przyjął, że za datę tego doręczenia bezsprzecznie można przyjąć dzień [...] czerwca 2019 r., tj. dzień, w którym adwokat skarżącego przeglądał akta sprawy. Przypomnieć zatem trzeba, że stosownie do treści art. 138a Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania (§ 1) Pełnomocnictwo może być ogólne, szczególne albo do doręczeń (§ 2). Zgodnie z art. 138e § 1 Ordynacji podatkowej pełnomocnictwo szczególne upoważnia do działania we wskazanej sprawie podatkowej lub innej wskazanej sprawie należącej do właściwości organu podatkowego. Do pełnomocnictwa do doręczeń stosuje się przepisy dotyczące pełnomocnictwa szczególnego (art. 138f § 4 Ordynacji podatkowej). Natomiast w myśl art. 138g omawianej ustawy ustanawiając więcej niż jednego pełnomocnika o tym samym zakresie działania lub ustanawiając pełnomocnika ogólnego oraz szczególnego w tej samej sprawie, strona wskazuje organowi jednego z nich jako pełnomocnika do doręczeń. Zgodnie z zasadami doręczeń określonymi w art. 145 o.p. jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie (§ 2). W razie niewyznaczenia pełnomocnika do doręczeń, o którym mowa w art. 138g, organ podatkowy doręcza pisma jednemu z pełnomocników (§ 3). Z przepisów tych wynika, że w sytuacji gdy strona postępowania jest reprezentowana przez pełnomocnika ogólnego lub szczególnego (bądź więcej niż jednego z takich pełnomocników), doręczenia muszą być dokonywane jemu (jednemu z nich). Pełnomocnik do doręczeń jest właściwy w przypadku doręczania pism wysyłanych bezpośrednio stronie. Jednoczesne ustanowienie w sprawie pełnomocnika ogólnego lub szczególnego (bądź kilku z nich) oraz pełnomocnika do doręczeń niebędącego pełnomocnikiem szczególnym lub ogólnym, doręczenie dokonane pełnomocnikowi ustanowionemu do doręczeń przez stronę będzie musi być uznane za nieskuteczne wobec pełnomocników o statusie pełnomocnika ogólnego lub szczególnego. Stąd, oceniając terminowość wniesienia zażalenia, organ winien ustalić, któremu z pełnomocników skarżącego i dlaczego organ pierwszej instancji obowiązany był doręczyć postawienie z dnia [...] czerwca 2019 r. Winien w tym celu zapoznać się z treścią pełnomocnictw i zbadać czy postanowienie doręczono właściwie oraz czy było ono skuteczne w stosunku do pełnomocników ogólnych i szczególnych ustanowionych w sprawie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika jaki był zakres umocowania E.D.. W aktach brak też dokumentu udzielonego mu pełnomocnictwa. Sąd ocenił jednocześnie, że wobec braku dokonania ustaleń w tej kwestii przez organ, przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z tego dokumentu w postępowaniu sądowym wykraczałoby poza zakres postępowania dowodowego a trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., ponieważ nie służyłoby weryfikacji ustaleń poczynionych w zaskarżonym postępowaniu, lecz prowadziłoby do rozpoznania samej sprawy będącej przedmiotem zaskarżonego postanowienia, co wykracza poza zakres kognicji WSA. Ostatecznie Sąd uznał, że stwierdzenie przez organ, że zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu, przed ustaleniem skuteczności doręczenia, jest co najmniej przedwczesne a tym samym narusza art. 228 § 1 pkt 2 o.p. Za datę doręczenia pełnomocnikowi postanowienia nie można jednocześnie uznać daty zapoznawania się przezeń z aktami postępowania. Ta data może być istotna jedynie z punktu widzenia rozpoczęcia 7 dniowego okresu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Nie stanowi natomiast zdarzenia z którym ustawa wiąże rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia zażalenia. Tu konieczne jest skuteczne doręczenie (art. 236 § 2 pkt 1 o.p.). Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ocenić terminowość złożonego przez skarżącego zażalenia z uwzględnieniem uwag zawartych w uzasadnieniu, w szczególności: ustalenia zakresu umocowania pełnomocników Skarżącego oraz tego, czy postanowienie z dnia [...] czerwca 2019 r. było skuteczne w stosunku do pełnomocnika szczególnego, bądź pełnomocników ogólnych i szczególnych. W przypadku zaś uznania, że do tego doręczenia w sprawie doszło, winien w sposób jednoznaczny ustalić datę doręczenia. W przypadku uznania, że nie doszło do skutecznego doręczenia postanowienia z [...] czerwca 2019 r., uzna zażalenie za wniesione w terminie i je rozpozna. Mając na uwadze powyższe Sąd, na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie w całości (pkt 1. wyroku). O zwrocie kosztów postępowania (pkt 2. wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od DIAS na rzecz Skarżącego kwotę 597 zł składały się: równowartość poniesionego wpisu od skargi (100 zł), równowartość poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).