III OSK 4320/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 kwietnia 2020 r. sygn. akt III SAB/Kr 1/20 o odrzuceniu skargi T.W. na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w przedmiocie sprostowania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2020 r. sygn. akt III SAB/Kr 1/20 odrzucił skargę T.W. na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w przedmiocie sprostowania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu postanowienia podał, że T.W. pismem z dnia 3 grudnia 2019 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], polegającą na nierozpatrzeniu jego wniosku z dnia [...] lipca 2019 r. o sprostowanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w zakresie jego pkt V i zastąpienie błędnie wpisanej tam daty, od której datuje się ustalony stopień niepełnosprawności – [...] maja 2019 r. datą – [...] marca 2003 r. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 26 lutego 2020 r., skarżący został wezwany do wykazania, że poprzedził skargę na bezczynność Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] ponagleniem złożonym w trybie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej w skrócie "K.p.a.") – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie T.W. w zakreślonym terminie złożył do Sądu pismo z dnia 12 marca 2020 r., w którym oświadczył, że nie składał pisma w sprawie ponaglenia w trybie art. 37 K.p.a. Równocześnie skarżący zaznaczył, że stale prosi organ o wydanie decyzji w jego sprawie i sprostowanie wskazanego punktu orzeczenia z dnia 10 lipca 2019 r. Dodał, że jego sprawa "zamiast być załatwiona krąży między kolejnymi urzędami i organami", a jego "sytuacja prawna i materialna pozostaje nieuregulowana". T.W. do przedmiotowego pisma dołączył: wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o sprostowanie orzeczenia z dnia [...] lipca 2019 r., oświadczenie skarżącego zaadresowane do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., pismo Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2014 r. o przekazaniu sprawy według właściwości Powiatowemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], pismo skarżącego z dnia [...] września 2019 r. do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], postanowienie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2014 r. o sprostowaniu błędów pisarskich w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], wniosek skarżącego do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] października 2019 r. o sprostowanie orzeczenia z dnia [...] lipca 2019 r. oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że zgodnie z art. 52 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. W świetle art. 53 § 2b P.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Stosownie do treści art. 37 § 1-3 K.p.a., stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie zawiera uzasadnienie. Ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie – jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z treści w/w przepisów wynika konieczność poprzedzenia skargi na bezczynność ponagleniem, czego skarżący w niniejszej sprawie nie uczynił. W aktach sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek pisma mogącego stanowić ponaglenie w rozumieniu art. 37 § 1 K.p.a. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie Sądu o przedłożenie dowodu wniesienia ponaglenia skarżący w piśmie z dnia 12 marca 2020 r. stwierdził, że nie składał ponaglenia w trybie art. 37 K.p.a. Za ponaglenie w rozumieniu w/w przepisu nie mogą być również uznane załączone do tego pisma dokumenty. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia i nie poprzedził skargi ponagleniem, co musiało skutkować odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł T.W., reprezentowany przez wyznaczonego z urzędu adwokata i zaskarżając postanowienie w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 53 § 2b P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi z uwagi na niewyczerpanie środków zaskarżenia, podczas gdy skarżący dokonał stosownego ponaglenia, zwracając się w kwestii opieszałości Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] do organu wyższego stopnia; 2) art. 133 § 1 w zw. z art. 149 § 1 i § 1a oraz art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., poprzez odrzucenie skargi i nierozpoznanie istoty sprawy, w sytuacji, gdy materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy oraz dodatkowo przedłożony przez skarżącego w piśmie z dnia [...] marca 2020 r. powinien doprowadzić Sąd pierwszej instancji do uznania, że skarżący kwestionował brak rozstrzygnięcia jego wniosku przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] bezpośrednio w organie wyższego stopnia, a więc wyczerpał tym samym środki zaskarżenia przed wniesieniem skargi. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o przyznanie na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w ramach przyznanego prawa pomocy, wobec jej nieopłacenia ani w całości, ani w części oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym postanowieniu przyjął, że skoro skarga T.W. nie została poprzedzona ponagleniem do organu wyższego stopnia w trybie art. 37 K.p.a., co przyznał sam skarżący w piśmie z dnia 12 marca 2020 r. (karta nr 61 akt sądowych), to tym samym nie wyczerpał on środków zaskarżenia, jakie służyły mu w niniejszym postępowaniu (art. 52 § 2 P.p.s.a.) i skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie wziął jednak pod uwagę, że T.W. zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i postępowaniu sądowym (na etapie składania skargi), działał bez profesjonalnego pełnomocnika. Wprawdzie w piśmie z dnia [...] marca 2020 r. – zgodnie z treścią wezwania – oświadczył, że nie składał pisma w sprawie ponaglenia w trybie art. 37 K.p.a., to jednak równocześnie skarżący załączył do tego pisma różne dokumenty złożone w postępowaniu administracyjnym, w tym m.in. trzy pisma skierowane do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], a więc organu wyższego stopnia w stosunku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], któremu zarzucał pozostawanie w bezczynności w rozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] lipca 2019 r. o sprostowanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. W pismach tych podnosił wprawdzie kwestię dotyczącą obowiązku dokonania sprostowania pkt V w/w orzeczenia, to jednak chociażby w piśmie z dnia [...] października 2019 r. T.W. zwrócił uwagę na fakt nierozpoznania jego wniosku do tego momentu oraz oczekiwanie na zakończenie tej sprawy. Podkreślił, że jego wniosek z dnia [...] lipca 2019 r. został błędnie uznany za odwołanie od w/w orzeczenia, co skutkowało "wzywaniem go na komisję", mimo, że "żądał jedynie sprostowania omyłki pisarskiej". Wobec przedstawionych okoliczności, oświadczenie T.W. zawarte w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2020 r. należało skonfrontować z aktami sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), z których wynikało, że skarżący w piśmie z dnia [...] października 2019 r., skierowanym do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], wyraził niezadowolenie ze sposobu procedowania przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w sprawie jego wniosku z dnia [...] lipca 2019 r. i to właśnie pismo – w okolicznościach faktycznych tej sprawy – należało uznać za ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż w niniejszym postępowaniu skarżący nie wyczerpał środków zaskarżenia i niezasadnie odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., co należy uznać za przejaw nadmiernego formalizmu, kłócącego się z istotą i celem instytucji unormowanej w art. 37 K.p.a. Czyni to podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zasadnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględni powyższą ocenę prawną, przyjmie skargę T.W. do rozpoznania i oceni, czy jest ona zasadna, a więc czy Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] pozostaje w bezczynności, czy też nie. Uwzględni również fakt, iż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. nr [...] odmówił sprostowania omyłki pisarskiej w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 209 P.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07). Jeżeli natomiast chodzi o wniosek skarżącego o przyznanie wynagrodzenia dla jego pełnomocnika z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 P.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.