I OW 2/20

Dnia 27 kwietnia 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Burmistrza S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Wójtem Gminy Z. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.F. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na zakup opału postanawia: wskazać Wójta Gminy Z. jako organ właściwy w sprawie. I OW 2/20 Uzasadnienie Burmistrz S., na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a, oraz art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej u.p.s., wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Wójtem Gminy Z., przez wskazanie Wójta Gminy Z. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku K.F. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na zakup opału. W uzasadnieniu wniosku organ podał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, jednakże dla osób bezdomnych ubiegających się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej właściwość miejscowa organu została uregulowana w sposób szczególny w treści art. 101 ust. 2 u.p.s., który stanowi, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. K.F. ubiegający się o udzielenie świadczeń z zakresu pomocy społecznej był wprawdzie zameldowany na pobyt stały w C. - Gmina S., jednakże zerwał wszelką więź z tą miejscowością, w której nie zamieszkuje od ponad 30 lat. Miejsko - Gminy Ośrodek Pomocy Społecznej w S. nie posiada jakichkolwiek informacji dotyczących K.F., ponieważ nigdy wcześniej nie korzystał z pomocy finansowej Ośrodka. Nie figuruje on również w rejestrach podatkowych Urzędu Miejskiego w S. Jak wynika z przekazanego wywiadu środowiskowego wnioskodawca zamieszkuje w Z., jest członkiem Związku Działkowców ROD "Z." i od 4 lat zamieszkuje w domu murowanym na swojej działce rekreacyjnej. Warunki mieszkaniowe wnioskodawcy są zadawalające, skoro posiada on domek murowany z łazienką, w-c, ogrzewaniem i dostępem do wody. Zatem w ocenie organu K.F. nie jest osobą bezdomną - ma wskazane wyżej miejsce zamieszkania - dom murowany (a nie altana), ponosi koszty jego utrzymania. W świetle art. 101 ust. 1 u.p.s. miejsce zamieszkania K.F. jest tam, gdzie koncentruje się jego aktywność życiowa - tj. Z. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość Wójt Gminy Z. wniósł o wskazanie, że to Burmistrz S. jest właściwy do rozpatrzenia wniosku K.F. Organ podkreślił, że K.F. jest osobą bezdomną, a to oznacza, że gminą właściwą do rozpatrzenia jego wniosku - stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s. - jest gmina jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, czyli gmina S. Nie można przyjąć, że wnioskodawca ma miejsce zamieszkania na terenie Gminy Z., a zatem ta gmina jest właściwa do rozpatrzenia jego sprawy. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej - zgodnie z art. 25 k.c. - jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Wymóg stałego pobytu oznacza, że lokal, w którym osoba ta mieszka musi być lokalem mieszkalnym nadającym się do stałego zamieszkania. Tymczasem K.F. mieszka w użytkowanej przez siebie altanie na terenie ogródków działkowych, która nie jest lokalem mieszkalnym i nie nadaje się do stałego zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem S. a Wójtem Gminy Z. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku K.F. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na zakup opału. Punktem wyjścia do rozważań stanowią przepisy art. 101 u.p.s., które określają właściwość miejscową organów w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przede wszystkim, wbrew stanowisku Burmistrza S., K.F. jest osobą bezdomną. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 8 u.p.s. - jest nią osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Wnioskodawca spełnia kryteria uznania go za osobę bezdomną. Z dokonanych ustaleń wynika, że od kilku lat przebywa w murowanej altanie na terenie ogrodów działkowych, która nie może być uznana za spełniający kryteria lokalu mieszkalnego. Prawidłowo wskazuje Wójt Gminy Z., że zgodnie z art. 12 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2176 ze zm.) na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania. Altaną działkową zaś w rozumieniu art. 2 pkt 9a tej ustawy jest wolnostojący budynek rekreacyjno-wypoczynkowy lub inny obiekt budowlany spełniający taką funkcję. Altana na działce nie jest zatem przeznaczona do zamieszkania, lecz służy celom rekreacyjno-wypoczynkowym. Altana działkowa nie spełnia także wymagań lokalu mieszkalnego z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2019, poz. 1182 ze zm.), bo nie jest to lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, skoro ustawodawca wyraźnie zakazał zamieszkiwania w tym lokalu. Zatem K.F. nie ma miejsca zamieszkania na terenie gminy Z. i jest osobą bezdomną, dla której co do zasady właściwą w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest gmina jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Jednak wyłącznie formalne spełnienie warunków do uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie uzasadnia automatycznego zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy. Nie można bowiem tracić z pola widzenia treści art. 101 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności sprawy wskazują na potrzebę oparcia się na art. 101 ust. 3 u.p.s., a to z uwagi na fakt, że K.F. jest w podeszłym wieku z problemami zdrowotnymi, jego sytuacja jest trudna, o czym świadczy choćby fakt, że zmuszony jest do korzystania z pomocy społecznej. Skoro zaś niekwestionowanym miejscem pobytu K.F. jest Z., a brak jest obecnie jakichkolwiek związków z miejscem ostatniego zameldowania na pobyt stały, to zgodnie z art. 101 ust. 3 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego jest Wójt Gminy Z. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.