II SA/Po 191/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędzia WSA Wiesława Batorowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 lipca 2020 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu; oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), po rozpatrzeniu odwołania P. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z [...] lipca 2019 r. nr [...] o zatrzymaniu stronie prawa jazdy kat. [...], [...], [...] nr dokumentu [...], druk [...], wydanego przez Prez. M. P. [...] listopada 2003 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę wydano przyjmując następujący stan faktyczny i prawny. Prezydent Miasta P. decyzją z [...] lipca 2019 r., na podstawie przepisu art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm., dalej: u.p.o.u.a.), zatrzymał P. K. prawo jazdy kat. [...],[...],[...], nr dokumentu [...], druk [...], wydane w dniu [...] listopada 2003 r. Wskazał, że zostało ono podjęte na wniosek właściwego organu w związku z uchylaniem się przez stronę od zobowiązań alimentacyjnych. W takim przypadku, wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest obligatoryjne. W odwołaniu od tej decyzji P. K. zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niewskazanie dowodów, na podstawie których wydano rozstrzygnięcie. Podniósł też, że Prezydent P. dopuścił się naruszenia przepisu art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. polegającego na uznaniu, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do wszczęcia postępowania o uznaniu strony za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań. Decyzja o uznaniu strony za dłużnika nie została prawidłowo doręczona, podobnie jak wezwanie do stawienia się na wywiad alimentacyjny. Dodatkowo zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja uniemożliwi stronie wykonywanie pracy zawodowej. W związku z powyższym zarzutami odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję SKO w P. na wstępie podkreśliło, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 lutego 2014 sygn. K 23/10 zatrzymanie prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym jest zgodne z Konstytucją i wyrażoną w ustawie zasadniczej zasadą proporcjonalności. Zaznaczył, że wydanie zaskarżonej decyzji związane było z wnioskiem organu właściwego dłużnika - Poznańskiego Centrum Świadczeń (PCŚ) z [...] lipca 2018 r. nr [...] żądającym zatrzymania dokumentu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu - P. K.. Przepisy u.p.o.u.a. wymagają, by złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy przez organ właściwy dłużnika alimentacyjnego zostało poprzedzone postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej. Przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w art. 5 ust. 3 ww. ustawy. Organ przytoczył treść tego przepisu i kolejnych. Następnie wskazał, że PCŚ do wniosku o zatrzymanie stronie prawa jazdy załączył ostateczną decyzja Prezydenta Miasta P. z [...] października 2017 r. nr [...], uznająca P. K. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z decyzji tej wynika, że [...] kwietnia 2017 r do strony zostało skierowane wezwanie do osobistego stawiennictwa na wywiad alimentacyjny oraz do złożenia oświadczenia majątkowego. Odwołujący nie zgłosił się do PCŚ celem dokonania ww. obowiązku. Przed wydaniem decyzji dokonano analizy stanu zadłużenia alimentacyjnego, z której wynika, że w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji P. K. nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych w wysokości nie mniejszej niż 50% kwoty bieżących alimentów' (łącznie [...] zł miesięcznie na dwie córki). SKO w P. odnosząc się do zarzutu wadliwego doręczenia decyzji organu I instancji z [...] października 2017 r. wyjaśniło, że kwestia ta została ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta na mocy postanowień organu II instancji z [...] grudnia 2018 r. nr [...] i nr [...] Rzekomą wadliwość doręczenia ww. decyzji i prośbę o przywrócenie terminu oparto jedynie na nieuprawdopodobnionym twierdzeniu, że listonosz nie zostawił w skrzynce żadnego awizo, pomimo prawidłowych adnotacji na kopercie. Kolegium zwróciło wówczas uwagę, że P. K. nie podjął również wcześniej prawidłowo awizowanych przesyłek. Wezwania z [...] kwietnia 2017 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania z [...] września 2017 r. - co łącznie skutkowałoby sześciokrotnym niezostawieniu awizo przez listonosza. Zatem twierdzenia strony odnośnie wadliwego doręczenia decyzji z [...] października 2017 r. oraz wezwania do stawienia się na wywiad alimentacyjny organ odwoławczy uznał za niezasadne. SKO w P. podkreśliło, że z treści przepisów u.p.o.u.a. wynika, co znajduje potwierdzenie w stanowisku judykatury, że organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności powinny być uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu. dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego. Jest on związany ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Nie budzi zaś wątpliwości, że decyzja z [...] października 2017 r. o uznaniu P. K. za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań jest ostateczna. Kolegium wskazało, że w niniejszym postępowaniu nie może kwestionować ustaleń ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w innym zakończonym już ostatecznie postępowaniu. Zatem twierdzenia o braku dowodów i niewyjaśnieniu stanu faktycznego są nieuprawnione. W sprawie wystąpiły bezspornie dwie przesłanki - ostateczność decyzji uznającej stronę za dłużnika oraz wniosek uprawnionego organu. Kolegium uznało też zarzut dotyczący naruszenia art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. za chybiony podkreślając raz jeszcze, że w postępowaniu o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi nie bada się już zasadności przesłanek do wszczęcia postępowania o uznaniu za dłużnika uchylającego się od swoich zobowiązań. Odnosząc się zaś do argumentów odnośnie uniemożliwiania wykonywania pracy zawodowej, Kolegium powołując art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. wskazało, że okoliczność problemów, czy komplikacji w życiu zawodowym nie została uwzględniona w u.p.o.u.a. jako przesłanka pozwalająca na odstąpienie od zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi. Właściwe organy nie dysponują prawem do odstąpienia od wydawania takich decyzji na zasadzie uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 5 ust. 6 ustawy uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Kolegium zaznaczyło, że z akt sprawy nie wynika, żeby odwołujący zadośćuczynił swoim zobowiązaniom nałożonym przez Prezydenta P. (PCŚ). Do dnia wydania decyzji do Kolegium nie wpłynął od organu I instancji (a tak zawsze się dzieje, gdy wystąpią opisane ww. okoliczności) wniosek o uchylenie decyzji zatrzymującej prawo jazdy, ponieważ P. K. stawił się na wywiad środowiskowy, przedłożył oświadczenia majątkowe oraz regularnie, podkreślić należy regularnie (a więc w każdym miesiącu) - przez okres ostatnich 6 miesięcy dokonywał wpłat nie niższych niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów; które zgodnie z oświadczeniem wynoszą [...] zł. W tej sytuacji nie można było uznać, że odwołujący spełnił warunek zdefiniowany w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a., a zrazem umożliwiający uchylenie decyzji zatrzymującej prawo jazdy na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy. Wobec tego SKO uznało, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. W skardze na powyższą decyzję SKO w P. P. K. zarzucił organowi naruszenie: - art. 5 ust. 6 w zw. z art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. poprzez brak uznania, że w stosunku do dłużnika nastąpiła utrata statusu dłużnika alimentacyjnego, podczas gdy egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi nie jest bezskuteczna; - art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, a także poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności brak zbadania i określenia jaki jest stan prowadzonego przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego; - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, skutkujące uznaniem, iż egzekucja prowadzona przeciwko dłużnikowi jest bezskuteczna, pomimo iż z planu podziału sporządzonego przez komornika sądowego wynika, iż egzekucja jest skuteczna. Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji oraz umorzenie postępowania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi do ponownego rozpoznania, o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, a także o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w P. R. R. na okoliczność stanu tego postępowania oraz potwierdzeń wpłat comiesięcznych alimentów w wysokości [...] zł. W motywach skargi podniesiono, iż organy błędnie nie wzięły pod uwagę, że jak wskazano w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego Komornik Sądowy wyegzekwował kwotę [...]zł, w stosunku do której sporządzony został plan podziału z [...] lipca 2018 r. (zmieniony postanowieniem z [...].07.2018 r.). Na mocy sporządzonego planu podziału do sprawy Kmp [...] przyznana została łącznie kwota [...]zł, która zaspokajała należność wierzycieli alimentacyjnych w pełnej wysokości wraz z odsetkami, a także należność PCŚ w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Nadto, z dodatkowych dokumentów sporządzonych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, o przeprowadzenie dowodu z których skarżący wnosi, wynika, iż z dniem [...] lipca 2019 r. uprawomocniło się postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P. z [...] czerwca 2019 r. sygn. II Cp [...] w sprawie zarzutów dłużnika (dotyczących wysokości kwot przyznanych do poszczególnych spraw) na plan podziału z [...] stycznia 2019 r., którym to postanowieniem sąd oddalił skargę dłużnika. W związku z wykonaniem planu podziału Komornik dokonał wypłaty należności wierzycielom. Pomimo pkt 2 ww. postanowienia, którym sąd w trybie art. 759 § 2 k.p.c. nakazał Komornikowi Sądowemu przesłanie pełnomocnikowi dłużnika szczegółowej informacji dotyczącej rozliczenia poszczególnych wpłat z podziałem za dany miesiąc ze wskazaniem, w jakiej kwocie zostały one zaliczone na należność główną, odsetki oraz koszty postępowania egzekucyjnego - a także pomimo pism ponaglających - Komornik do dziś nie wykonał ww. obowiązku. W chwili obecnej Komornik prowadzi dalsze skuteczne czynności egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie pozostałych należności. Nadto, dłużnik dokonuje comiesięcznych dobrowolnych regularnych wpłat w wysokości [...] zł (kwota środków przeznaczona bezpośrednio dla małoletnich wierzycieli). Zgodnie zaś z art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dłużniku alimentacyjnym - oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Zdaniem skarżącego w związku z faktem, iż egzekucja prowadzona przeciwko niemu jako dłużnikowi jest skuteczna nie sposób uznać go za dłużnika alimentacyjnego. Utrata zaś statusu dłużnika alimentacyjnego, w myśl art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a. winna skutkować uchyleniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 914), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 P.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie niniejszej rozstrzygnięcia jakie zapadły w postępowaniu administracyjnym wobec skarżącego są prawidłowe i znajdują oparcie w zgromadzonym w aktach administracyjnych materiale dowodowym. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie był przepis art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a., który stanowi, że na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Przy czym w myśl art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600 i 2077) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy organy nie badają okoliczności takich, jak okoliczności osobiste, miejsce zamieszkania, charakter wykonywanej pracy, realizacja świadczeń alimentacyjnych. Weryfikacja, czy dłużnika alimentacyjnego można uznać za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych odbywa się w odrębnym postępowaniu, które poprzedza postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy i okoliczności te w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy weryfikowane być już nie mogą (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 października 2018r., sygn. akt III SA/Gd 540/18, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. jest zatem decyzją o charakterze związanym (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2773/17, wyrok NSA z 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 395/19, dostępne j.w.). Sąd orzekający w niniejszym składzie, akceptując powyższe stanowisko, stwierdził, że organy orzekające prawidłowo ustaliły, iż decyzją z [...] października 2017 r. Prezydent Miasta P. uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a. Decyzja ta stała się ostateczna, co szczegółowo – w kontekście podnoszonych wad jej doręczenia – wyjaśnił organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał mianowicie, że kwestia ta została już ostatecznie i prawomocnie rozstrzygnięta na mocy postanowień SKO w P. z [...] grudnia 2018 r. nr [...] i nr [...] Rzekomą wadliwość doręczenia ww. decyzji i prośbę o przywrócenie terminu oparto jedynie na nieuprawdopodobnionym twierdzeniu, że listonosz nie zostawił w skrzynce żadnego awizo, pomimo prawidłowych adnotacji na kopercie. Kolegium zwróciło wówczas uwagę m.in, że P. K. nie podjął również wcześniej prawidłowo awizowanych przesyłek. Wezwania z [...] kwietnia 2017 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania z [...] września 2017 r. - co łącznie skutkowałoby sześciokrotnym niezostawieniu awizo przez listonosza. Dlatego nie dał wiary stronie. Dalej należy zwrócić uwagę, że organy orzekająco prawidłowo ustaliły, iż [...] lipca 2018 r. Z-ca Kierownika Działu Dłużników Alimentacyjnych i Należności Poznańskiego Centrum Świadczeń sporządziła wniosek o zatrzymanie prawa jazdy (doręczono Prezydentowi Miasta P. Wydział Spraw Obywatelskich i Uprawnień Komunikacyjnych Oddział Praw Jazdy [...].08.2018 r.). W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. obligowały Prezydenta Miasta P. do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawiała Prezydentowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obligowała go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Należy wskazać, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u.a. wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r. w sprawie K 23/10 orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w skardze a dotyczących kwestii niewyjaśnienia skuteczności prowadzenia wobec skarżącego egzekucji, a tym samym uznania go za dłużnika alimentacyjnego Sąd wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od innych warunków aniżeli określone w art. 5 ust. 5 u.p.o.u.a. Organy orzekające w tym przedmiocie nie mają podstaw do badania, czy doszło do utraty statusu dłużnika alimentacyjnego, względnie, czy dłużnik alimentacyjny zaczął wywiązywać się ze zobowiązań alimentacyjnych. Taka możliwość istnieje w odrębnym postępowaniu określonym w art. 5 ust. 6 u.p.o.u.a., zainicjowanym stosownym wnioskiem dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, w art. 5 ust. 5 u.p.o.u. przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. W tym stanie rzeczy, nie można uznać, by organy orzekające dopuściły się zarzucanych im naruszeń przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego. Decyzje organu I i II instancji zostały wydane zgodnie z prawem, w związku z czym na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę należało oddalić.