I OSK 973/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 października 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1812/20 w sprawie ze sprzeciwu P. S.A. z siedzibą w K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 października 2020 r. oddalił sprzeciw P. S.A. z siedzibą w K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła strona skarżąca, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości i wnosząc o jego uchylenie i wydanie orzeczenia reformatoryjnego bądź przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65, z późn. zm.), dalej: ugn, przez ich błędną interpretację polegającą na uznaniu, że: 1) roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności do nieruchomości jest dziedziczone przez spadkobierców wywłaszczonego właściciela nieruchomości na mocy instytucji prawa cywilnego, w sytuacji, gdy żaden przepis prawa cywilnego oraz administracyjnego nie zawiera upoważnienia do uwzględnienia w masie spadkowej roszczeń administracyjnoprawnych, a jednie cywilnoprawne; 2) przepis ten swoją dyspozycją obejmuje poza wywłaszczonymi właścicielami nieruchomości również ich następców prawnych pod tytułem ogólnym, co oznacza, że uprawnionymi do otrzymania odszkodowania są także spadkobiercy wywłaszczonych właścicieli, a nie wyłącznie sami wywłaszczeni właściciele nieruchomości, podczas gdy brak jest normy, stanowiącej podstawę tego rodzaju rozwiązania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Rozpoznając wniosek o rozstrzygnięcie sprawy na rozprawie, zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 182 § 2a ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 64e ppsa rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Oznacza to, że naruszenia prawa materialnego mogą być brane pod uwagę w postępowaniu wszczętym na skutek złożenia sprzeciwu od decyzji wyłącznie w zakresie, w jakim treść tych przepisów determinuje zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego, a tym samym rzutuje na możliwość zastosowania instytucji uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego przez organ odwoławczy na podstawie art. 136 kpa oraz konieczność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji określonej w art. 138 § 2 kpa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 512/21, z 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2606/20, czy z 8 października 2020 r., sygn. akt II OSK 3970/19). Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że strona skarżąca kasacyjnie swoje zarzuty oparła na naruszeniu przez organ odwoławczy treści art. 128 ust. 1 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 128 ust. 4 przez uznanie, że uprawnionymi do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości na skutek posadowienia na jej terenie linii przesyłowej są nie tylko pierwotni właściciele spornej nieruchomości, ale także ich następcy prawni oraz zaakceptowaniu takiego stanowiska przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co miało wpływ na nieprawidłowe zdaniem skarżącej sformułowanie dyrektyw prowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego pod tym kątem. W tym miejscu należy wskazać, że kwestia uprawnień do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości na skutek umiejscowienia na niej urządzeń przesyłowych była przedmiotem licznego orzecznictwa sądów administracyjnych, a zagadnienie dopuszczalności uznania następców prawnych pierwotnych właścicieli nieruchomości za osoby uprawnione do ubiegania się o takie odszkodowanie spowodowało istotne rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych zobrazowane zarówno przez argumentację strony skarżącej, jak i wywody Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozpoznającego niniejszą sprawę w pierwszej instancji. Wspomniane rozbieżności spowodowały, że Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uchwała ta o sygn. akt I OPS 1/20, została podjęta 22 lutego 2021 r. w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego i na podstawie art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, wiąże inne składy orzekające w tego typu sprawach. Zgodnie z jej treścią odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednocześnie odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu uchwały skład orzekający stwierdził, że przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, gdyż narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Akceptacja takiego stanowiska mogłaby doprowadzić do sytuacji, w której nastąpiłoby wywłaszczenie prawa bez ustalenia należnego odszkodowania. Z przepisów art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP wynika równorzędna ochrona własności i prawa dziedziczenia, gdzie ochrona prawa dziedziczenia stanowi uzupełnienie ochrony prawa własności i ochrony innych praw majątkowych. Konstytucja RP chroni zatem prawa nabyte w drodze dziedziczenia, nie przesądzając jednak, kto w konkretnej sytuacji prawa te nabywa. Przenosząc treść powyższej uchwały na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do ograniczenia kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr 112 z obrębu P., gmina O. na skutek wybudowania linii elektroenergetycznej 400 kV oraz linii 110 kV wyłącznie do pierwotnego właściciela tej nieruchomości, tj. z pominięciem jego spadkobierców. Tym samym zarzuty sformułowane w złożonej skardze kasacyjnej w świetle treści uchwały I OPS 1/20, którą Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela, należało uznać za niezasadne. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a ppsa, orzekł jak w sentencji.