II OZ 208/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 273/20 o odrzuceniu skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 273/20 w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia odrzucić zażalenie Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2020 r., IV SA/Po 273/20 (dalej postanowienie z dnia 18 grudnia 2020 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA albo sąd I instancji) odrzucił skargę kasacyjną D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], zapadłą w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. Sąd I instancji wyjaśnił, że skarga kasacyjna nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, ale przez samą skarżącą, pomimo że nie jest ona żadną z osób wskazanych w przepisie art. 175 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.). Skarga kasacyjna nie została także osobiście podpisana przez skarżącą. Skarżąca jako osoba fizyczna została pouczona o trybie i sposobie sporządzenia i wniesienia środka odwoławczego oraz o przysługującym prawie pomocy w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej objętej tzw. "przymusem adwokacko-radcowskim". Pouczenie to zostało prawidłowo doręczone skarżącej w dniu 9 listopada 2020 r., co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Skarżąca tymczasem, wbrew pouczeniu i ustawowemu wymogowi, wniosła sporządzoną przez siebie we własnym imieniu skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu z 7 października 2020 r. W zażaleniu z dnia 30 grudnia 2020 r. skarżąca, działając w imieniu własnym, zaskarżyła postanowienie z dnia 18 grudnia 2020 r., wniosła o jego uchylenie w całości z uwagi na naruszenie art. 58 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że opłata od skargi nie została opłacona w terminie oraz została złożona przez osobę nieuprawnioną, mimo oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy - co może stanowić o uniemożliwieniu stronie obrony. Skarżąca podniosła, że nie stać jej na pomoc prawną, a nie musi znać wszystkich przepisów. Skarżąca zwróciła nadto uwagę, że Sąd odrzucił jej środek zaskarżenia, mimo że otrzymała odpowiedź od organu. Skarżąca była w przekonaniu, że jej sprawa jest rozpoznawana przez Sąd, który wezwał ją do uzupełnienia braków pisma z dnia 9 września 2020 r. Pismem z dnia 30 marca 2020 r. skarżąca zwróciła się do WSA i uzupełniła wniesiony środek zaskarżenia. Skarżąca nadto zarzuciła WSA naruszenie art. 220 § 3 w zw. z art. 219 § 2 p.p.s.a. przez wadliwe przyjęcie, że pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, co w konsekwencji spowodowało odrzucenie skargi oraz że środek zaskarżenia złożyła osoba nieuprawniona. Sąd nie przyznał skarżącej prawa pomocy, a kwota którą dysponowała została przeznaczona na wpis od skargi. Skarżąca nie miała środków na skorzystanie z fachowej pomocy prawnej. Pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. Kolegium wniosło o oddalenie zażalenia jako niezasadnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy p.p.s.a. Środkiem takim jest skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego ze wskazanych środków łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Będą to wymogi ogólne przewidziane dla każdego pisma procesowego (art. 46 p.p.s.a.) oraz szczególne związane z zażaleniem jako takim wskazane w art. 194 § 3 p.p.s.a. Potwierdza to treść tego ostatniego przepisu, który stanowi, że zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. W art. 194 § 4 p.p.s.a. wskazuje się dodatkowy wymóg dla konkretnego rodzaju zażalenia jakim jest zażalenie dotyczące postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi wprost, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2-3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Zatem w przypadku skorzystania z możliwości zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Sporządzenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej osobiście wbrew ww. przymusowi, stanowi brak nieusuwalny. Nie jest to bowiem brak, który uniemożliwia nadanie dalszego biegu zażaleniu (brak formalny) ale powoduje on z istoty swej wniesienie zażalenia niedopuszczalnym. W konsekwencji prowadzi to do jego odrzucenia stosownie do art. 178 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że naruszenie przez skarżącą art. 194 § 4 p.p.s.a., polegające na osobistym sporządzeniu zażalenia na postanowienie z dnia 18 grudnia 2020 r., mimo prawidłowego pouczenia o sposobie w jaki rozstrzygnięcie to mogło zostać zaskarżone, skutkowało koniecznością odrzucenia wniesionego zażalenia. Argumenty podniesione przez skarżącą w zażaleniu nie świadczą o wadliwości zaskarżonego postanowienia. Skoro skarżącej nie przyznano prawa pomocy, to powinna ona była skorzystać ze wsparcia pełnomocnika z wyboru. Samo jedynie twierdzenie na temat złej sytuacji materialnej skarżącej, w przypadku gdy nie uzyskała ona prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata bądź radcy prawnego nie może przesądzać o zasadności wniesionego środka odwoławczego. W niniejszym postępowaniu Sąd nie badał sytuacji materialnej skarżącej, tylko zobligowany był do oceny dopuszczalności wniesionej skargi kasacyjnej. Stwierdziwszy istnienie braku nieusuwalnego, który w dalszym nie stracił na aktualności z uwagi na osobiste sporządzenie zażalenia obwarowanego przymusem adwokacko-radcowskim, uniemożliwiało nadanie niniejszej sprawie merytorycznego biegu. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.